Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Организмдер арасындағы көлденең байланыстар
Horizontal connections between organisms
Биологияда, столондар (латынша stolō, роддық жағдайда stolōnis – "бұтақ"), сонымен қатар жүгіргіштер деп те аталады, организмнің бөліктері арасындағы көлденең байланыстарды құрайды. Олар организмнің өзінің немесе оның қаңқасының бір бөлігі болуы мүмкін. Әдетте, жануарлардың столондары экзоскелеттер (сыртқы қаңқалар) болып табылады.
In biology, stolons (from Latin stolō, genitive stolōnis – "branch"), also known as runners, are horizontal connections between parts of an organism. They may be part of the organism, or of its skeleton. Typically, animal stolons are exoskeletons (external skeletons).
Ботаникада
Ботаникада столон – топырақ бетінде немесе топырақ астында өсетін өсімдік сабақтары, олар түйіндерде қосымша тамырларды және бүршіктерден жаңа өсімдіктерді қалыптастырады. Столонды көбінесе жүгіргіш деп атайды. Ал ризомалар – тамыр тәрізді сабақтар, олар топырақ бетінде көлденең өсіп, немесе жер астында басқа бағыттарда да өсе алады. Столон өсімдіктің тамыр мойнынан пайда болады. Көптеген шалғын және тамырсабақты өсімдіктерде столон топырақ астында қалады және ұштарында немесе түйіндерінен жер бетіне шығатын жаңа өршіктерді құрайды. Столон түйіндері тамырларды жасайды, көбінесе түйіннің айналасында, ал тамырлар өндіретін гормондар столонның қалыпты жапырақтарымен жаңа өршіктерді дамытуына себеп болады. Әдетте, жаңа өсімдік пайда болғаннан кейін столон бір-екі жылдың ішінде қурап қалады, ал ризомалар әдетте көптеген жылдар бойы немесе өсімдіктің өмір бойы сақталады, жыл сайын ұзындығын белсенді өсумен ұзартады. Столонның көлденең өсуі өсу нүктесінде өндірілетін әртүрлі гормондар мен негізгі өсімдіктің гормондарының өзара әрекеттесуінен туындайды. Кейбір зерттеулер столон мен ризоманың өсуіне өсімдік алатын көлеңкелі жарықтың мөлшері әсер ететінін көрсетеді, аралас көлеңке мен күнге ұшыраған өсімдіктерде өндіріс пен тармақталу артады, ал күнге толы немесе толығымен көлеңкеде өсетін өсімдіктерде столон аз түзіледі. Ирис және көптеген орхидея түрлері сияқты бірқатар өсімдіктерде топырақ деңгейінде немесе жер үстінде ризомалар болады. Т. Холм (1929) ризома терминін көлденең, әдетте жер астындағы, төменгі бетінен тамырлар және жоғары жағынан жасыл жапырақтар шығаратын, ұрықтың түбінен тікелей дамыған сабаққа шектеді. Ол столонды жасыл жапырақтары жоқ, тек қабықша тәрізді жапырақтары бар, қосалқы жер астындағы бұтақтар деп санады. Астық тұқымдас өсімдіктердегі столон – топырақ бетінде немесе оның үстінде орналасқан, көбінесе ішкі түйіндерде тамырланатын көлденең сабақ ретінде анықталады.
In botany, stolons are plant stems which grow at the soil surface or just below ground that form adventitious roots at the nodes, and new plants from the buds. Stolons are often called runners. Rhizomes, in contrast, are root like stems that may either grow horizontally at the soil surface or in other orientations underground. Stolons arise from the base of the plant. In strawberries the base is above the soil surface; in many bulb forming species and plants with rhizomes, the stolons remain underground and form shoots that rise to the surface at the ends or from the nodes. The nodes of the stolons produce roots, often all around the node and hormones produced by the roots cause the stolon to initiate shoots with normal leaves. Typically after the formation of the new plant the stolon dies away in a year or two, while rhizomes persist normally for many years or for the life of the plant, adding more length each year to the ends with active growth. The horizontal growth of stolons results from the interplay of different hormones produced at the growing point and hormones from the main plant, with some studies showing that stolon and rhizome growth are affected by the amount of shady light the plant receives with increased production and branching from plants exposed to mixed shade and sun, while plants in all day sun or all shade produce fewer stolons. A number of plants have soil level or above ground rhizomes, including Iris species and many orchid species. T. Holm (1929) restricted the term rhizome to a horizontal, usually subterranean, stem that produces roots from its lower surface and green leaves from its apex, developed directly from the plumule of the embryo. He recognized stolons as axillary, subterranean branches that do not bear green leaves but only membranaceous, scale like ones. A stolon of grasses is defined as a horizontal stem above or on the soil surface that often roots at the internodes.
Столлондары бар өсімдіктер
Кейбір Cyperus түрлерінде столон өсуі түбірлердің пайда болуымен аяқталады; түбірлер – жаңа өсімдіктер құрайтын ісінген столон болып табылады. Кейбір жабылатын өсімдіктердің түрлері қосымша тамырларды да өсіре алады, бірақ олар столонды деп есептелмейді: столон – бұрыннан бар сабақтан өсіп шығады және толыққанды жеке өсімдікке айналады. Столон арқылы таралатын өсімдіктердің мысалдары – Riccia, Argentina (күмісқыл), Cynodon, Fragaria және Pilosella (құртқабақтар), Zoysia japonica, Ranunculus repens түрлерінің кейбір түрлері. Ұзын, жіңішке столондары бар өсімдіктер сарментозды өсімдіктер деп аталады. Топырақ астында столондары бар өсімдіктерге көптеген шөптер, Ajuga, Mentha және Stachys жатады. Ирис тұқымдастарының бірнеше түрлері, соның ішінде Iris stolonifera, тамырларына жалғасқан столонға ие. Ләулі (Convallaria majalis) тамырлары столон тәрізді сабақтар өсіреді, олар столонды тамырлар немесе лептоморфты тамырлар деп аталады. Көптеген өсімдіктер, соның ішінде астерлер, столонды тамырларға ие. Бұл столон тәрізді тамырлар ұзын және жіңішке, ұзын аралықтары және белгісіз өсуі бар, түйіндердегі бүйірлік бүршіктері көбінесе ұйықтап жатады. Картопта столон өсімдік жер бетіне шыққаннан кейін 10 күн ішінде өсе бастайды, ал түбірлер әдетте столонның соңында пайда болады. Түбірлер – тағамдық қорын сақтайтын, бірнеше бүршіктері сабаққа айналатын өзгертілген столон. Ол тамыр емес, бірақ жаңа сабақ өсіп, жер бетіне шыққанда тамырлар пайда болады. Сондай-ақ, BBCH шкаласын (картоп) қараңыз. Гидрилла өздігінен таралу үшін және су ортасында құрғақшылықты бастан кешіру үшін түбірлер шығаратын столондарды пайдаланады. Эритроний, көбінесе ақбалық гүл деп аталатын, гүлпияннан өсетін ақ столондары бар. Көбінесе жер астында немесе жапырақтардың астындағы жер бетінде көлденең өседі. Көптеген жуаш түрлері, мысалы Erythronium propullans, столон шығарады. Гүлді өсімдіктер көбінесе столон шығармайды. Convolvulus arvensis – жер астындағы столондар арқылы таралатын, ауыл шаруашылығындағы зиянды шөп. Шөп түрлерін зерттеуде столон немесе тамыр шығаратын, сондай-ақ екі де бірінен шығаратын өсімдіктер арасында морфологиялық және физиологиялық айырмашылықтар байқалды. Столонның аралықтары ұзын, олар жарық іздеуге арналған және өсімдікті көбейту үшін қолданылады, ал тамырлар – көмірсуларды сақтауға және бір жылдан келесі жылға дейін аналық өсімдікті сақтау үшін меристемдік тіндерді сақтауға арналған органдар.
In some Cyperus species the stolons end with the growth of tubers; the tubers are swollen stolons that form new plants. Some species of crawling plants can also sprout adventitious roots, but are not considered stoloniferous: a stolon is sprouted from an existing stem and can produce a full individual. Examples of plants that extend through stolons include some species from the genera Riccia, Argentina (silverweed), Cynodon, Fragaria, and Pilosella (Hawkweeds), Zoysia japonica, Ranunculus repens. Plants with long, slender stolons are referred to as sarmentose plants. Other plants with stolons below the soil surface include many grasses, Ajuga, Mentha, and Stachys. Several species of Irises have stolons attached to their rhizomes, including Iris stolonifera. Lily of the valley (Convallaria majalis) has rhizomes that grow stolon like stems called stoloniferous rhizomes or leptomorph rhizomes. A number of plants have stoloniferous rhizomes including Asters. These stolon like rhizomes are long and thin, with long internodes and indeterminate growth with lateral buds at the node, which mostly remain dormant. In potatoes, the stolons start to grow within 10 days of plants emerging above ground, with tubers usually beginning to form on the end of the stolons. The tubers are modified stolons that hold food reserves, with a few buds that grow into stems. Since it is not a rhizome it does not generate roots, but the new stem growth that grows to the surface produces roots. See also BBCH scale (potato). Hydrilla use stolons that produce tubers to spread themselves and to survive dry periods in aquatic habitats. Erythronium, commonly called Trout Lily, have white stolons growing from the bulb. Most run horizontally, either underground or along the surface of the ground under leaf litter. A number of bulbous species produce stolons, such as Erythronium propullans. Flowering plants often produce no stolons. Convolvulus arvensis is a weed species in agriculture that spreads by under ground stolons that produce rhizomes. In studies on grass species, with plants that produce stolons or rhizomes and plants that produce both stolons and rhizomes, morphological and physiological differences were noticed. Stolons have longer internodes and function as means of seeking out light and are used for propagation of the plant, while rhizomes are used as storage organs for carbohydrates and the maintenance of meristem tissue to keep the parent plant alive from one year to the next.
Микологияда
Микологияда столон – спорангиофорларды байланыстыратын, кейде тосқаулы гифа ретінде анықталады. Гифаны субстратқа бекітетін, тамыр тәрізді ризоидтар столонның үстінде де пайда болуы мүмкін. Столон көбінесе нан саңылауларында кездеседі және саңылау бетімен көлденеңге қарай кеңейіп жатқандай көрінеді.
In mycology, a stolon is defined as an occasionally septate hypha, which connects sporangiophores together. Root like structures called rhizoids may appear on the stolon as well, anchoring the hyphae to the substrate. The stolon is commonly found in bread molds, and are seen as horizontally expanding across the mold.
Зоологияда
Кейбір бриозойлар жеке бірліктерді столон арқылы байланыстырып, колониялар құрайды. Басқа колониялар жайма және тік колониялар түрінде болады. Кейбір колониялық Книдариялар бір-бірімен байланысқан медузоидты құрылымдары бар столон ретінде дамиды, кейіннен олар бөлініп шығады. Кейбір құрт тәрізді жануарлар, мысалы Myrianida туысына жататын белгілі бір Polychaeta, жұмыртқалары немесе сперматозоидтары бар столондарды құрайды, олар негізгі денеден артына қарай созылып, басқа столондармен жұптасу үшін ажырап шығады. Мегасиллис ниппоника құрты бұл процесті шектен шығарып, өз көздері, антенналары және миы бар столондарды дамытады, олар ажырасып, қарама-қарсы жынысты столонмен жұптасып, ұрықтандырылған жұмыртқаларды өндіреді.
Some bryozoans form colonies through connection of individual units by stolons. Other colonies include sheets and erect colonies. Some colonial Cnidaria develop as stolons with interconnected medusoid structures that later separate. Some worm like animals, such as certain Polychaeta in the genus Myrianida, form stolons containing eggs or sperm which trail behind the main body before detaching to mate with other stolons. The worm Megasyllis nipponica takes this to an extreme, developing stolons with their own eyes, antennae and brain which detach and mate with an opposite sex stolon to produce fertilized eggs.
Палеонтологияда
Столон арқылы көбейту Эдиакаран дәуірінде Рангеморфтар қолданған болуы мүмкін деп саналады.
Stolon based reproduction is thought to have been used by Rangeomorphs in the Ediacaran age.