Кіріспе

Физиология (/fɪziˈɒlədʒi/) – тірі организмдердің немесе тірі жүйелердің қызметтері мен механизмдерін ғылыми тұрғыдан зерттеу. Биологияның бір саласы ретінде физиология организмдердің, мүшелер жүйелерінің, жеке мүшелердің, жасушалардың және биомолекулалардың тірі жүйеде химиялық және физикалық функцияларды қалай атқаратынына назар аударады. Организмдер кластарына қарай, бұл саланы медициналық физиология, жануарлар физиологиясы, өсімдіктер физиологиясы, жасуша физиологиясы және салыстырмалы физиология деп бөлуге болады. Физиологиялық күй – қалыпты қызмет ету жағдайы. Ал патологиялық күй – адам ауруларын қоса алғанда, қалыптан тыс жағдайларды білдіреді. Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын Швеция Корольдік Ғылым академиясы медицина саласындағы физиология бойынша ерекше ғылыми жетістіктері үшін тағайындайды.

Жасуша физиологиясы

Жануарлар, өсімдіктер және микроорганизмдер жасушаларының арасында айырмашылықтар болғанымен, жасушалардың негізгі физиологиялық қызметтерін жасуша бөліну, жасуша сигнализациясы, жасуша өсуі және жасуша метаболизмі процестеріне жіктеуге болады.

Өсімдік физиологиясы

Өсімдік физиологиясы – өсімдіктердің қызметін зерттейтін ботаниканың бір саласы. Тығыз байланысты салаларға өсімдік морфологиясы, өсімдік экологиясы, фитохимия, жасуша биологиясы, генетика, биофизика және молекулалық биология жатады. Өсімдік физиологиясының негізгі процестері фотосинтез, тыныс алу, өсімдіктердің қоректенуі, тропизмдер, нәстік қозғалыстар, фотопериодизм, фотоморфогенез, тәуліктік ырғақтар, тұқымның өніп шығуы, қымырылу, жапырақ саңылауларының жұмысы және булануды қамтиды. Тамырлардың суды сіңіруі, жапырақтарда қоректік заттардың өндірілуі және сабақтың жарыққа қарай өсуі – өсімдік физиологиясының мысалдары.

Салыстырмалы физиология

Эволюциялық физиология және қоршаған орта физиологиясын қамтитын салыстырмалы физиология, организмдер арасындағы функционалдық ерекшеліктердің әртүрлілігін зерттейді.

Соңғы заманауи кезең

20 ғасырда биологтар адамнан басқа организмдердің қалай жұмыс істейтініне қызығушылық танытып, салыстырмалы физиология және экофизиология салаларын қалыптастырды. Бұл салалардағы көрнекті ғалымдар – Кнут Шмидт Нильсен және Джордж Бартоломей. Соңғы кезде эволюциялық физиология жеке ғылым саласы ретінде дамыды. 1920 жылы Аугуст Крог капиллярлардағы қан ағынының қалай реттелетінін ашқаны үшін Нобель сыйлығына ие болды. Физиология, мүмкін, қазіргі кезде 19 ғасырдың алтын ғасыры кезіндегідей көзге түспесе де, себебі осы сала қазіргі биологиялық ғылымдардың ең дамыған салаларының – нейроғылым, эндокринология және иммунологияның пайда болуына себепкер болды. Бұдан әрі, физиология әлі де интегративтік ғылым ретінде қарастырылады, ол түрлі салалардан алынған мәліметтерді тұтас жүйеге біріктіре алады.