Кіріспе
1932 жылы Герман Гессе жазған роман.
"Шығысқа саяхат" – неміс жазушысы Герман Гессенің қысқа романы. Алғаш рет 1932 жылы неміс тілінде "Die Morgenlandfahrt" деген атпен жарық көрді. Бұл роман Гессенің халықаралық аренадағы ең үлкен жетістігі болған "Нарцисс және Голдмундтан" кейін жазылды.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Шығысқа саяхат кітабы "Лига" мүшесі болған адамның (кітапта "Х. Х." деп аталады) көзқарасымен жазылған. Бұл уақыттан тыс діни секта, оның құрамында Платон, Моцарт, Пифагор, Пол Клее, Дон Кихот, Мысық етік киген мысық, Тристрам Шэнди, Бодлер, Голдмунд (Гессенің "Нарцисс және Голдмунд" романынан), суретші Клингор (Гессенің "Клингордың соңғы жазы" романынан) және паромшы Васудева (Гессенің "Сиддхартха" романынан) сияқты белгілі ойдан шығарылған және нақты тұлғалар бар. Топтың бір бөлігі "соңғы шындықты" табу үшін "Шығысқа" қажылық сапарына шығады. Баяндаушы уақыт пен кеңістік арқылы, нақты және қиял арқылы саяхаттау туралы айтады. Алғашқыда қызықты да нұрлы болған сапар, Морбио Инфериоре деген терең тау шатқалында дағдарысқа ұшырайды. Көрінеу, қарапайым қызметші болған Лео жоғалып кетеді, бұл топты үлкен алаңдау мен дау-жанжалға ұшыратады. Лео бақытты, жағымды, сүйкімді, барлығына жақын, жануарлармен тіл табысатын адам ретінде сипатталады. Көре білген оқырманға ол қарапайым қызметшіден гөрі әлдеқайда артық көрінеді, бірақ қажылыққа қатысушылардың ешқайсысы, тіпті баяндаушы да, мұны сезінгендей емес. Сондай-ақ, Лео жоғалғаннан кейін топтың неге араздық пен ұрыс-жеңгелеске түскенін ешкім ойламайды. Оның орнына олар Леоның жоғалғандай көрінетін (кейін табылған) және олардың маңызды деп санайтын (бірақ кейін маңызсыз болып шыққан) әртүрлі заттарын алып кеткенін айыптайды. Оны топтың ыдырауына және сапардың сәтсіздігіне кінәлайды. Көп жылдар өткен соң, баяндаушы сапары туралы өзінің тарихын жазуға тырысады, тіпті ол топпен байланысын үзіп, Лиганың енді жоқ деп сенсе де. Бірақ ол оқиғаны тұтас түсіндіре алмайды, өмірінің барлығы оған ең маңызды болған нәрсенің сәтсіздігінен кейін үмітсіздік пен көңіл көшіруге толы. Ол тіпті сапар кезінде топқа музыка сыйлаған скрипкасын сатып жіберген. Соңында, досының кеңесімен ол Леоны табады және онымен қайтадан байланысуға тырысып, парктегі орындықта кездескенде танымайды. Оған "наразылық, өкініш және жалбарыну" туралы ұзақ, құмар хат жазып, сол түні жібереді. Ертесіне Лео баяндаушының үйіне келіп, Лига лауазымды тұлғаларының алдында сотталу үшін Жоғары Таққа келу керектігін айтады. Көрінетіндей (баяндаушының таңғалысына), қарапайым қызметші Лео шын мәнінде Лиганың президенті болып шығады және кейбір жағдайларда Гессенің "Степной волк" романынан Паблоға ұқсайды. Морбио Инфериоредегі дағдарыс – баяндаушының және басқалардың сәтсіз өтеген сенім сынағы. Х. Х. өзінің "қателігі" мен уақытты бекер өткізгенінің осы сынақтың бір бөлігі болғанын біледі және егер сенім мен адалдықтың жаңа сынағынан өте алса, Лигаға қайта оралуға рұқсат алады. Оның таңдауы мен соңғы шешімі – Гессенің шығыс мистикасының ең жақсы үлгісі.