Кіріспе

Уильям Питт (4 маусым 1855 – 25 мамыр 1918) – австралиялық сәулетші және саясаткер. Питт Мельбурн қаласының 1880-жылдардағы өркендеу дәуіріндегі ең көрнекті сәулетшілердің бірі ретінде белгілі. Ол қаланың ең әсем безендірілген жоғары Виктория стиліндегі коммерциялық ғимараттарының бірнешеуін жобалаған. Ол готикалық жаңғыру, итальяндық, француздық Екінші Империя және өзінің ерекше эклектикалық туындылары сияқты әртүрлі стильдерде жұмыс істеді. 1890 жылдардағы құлдыраудан кейін театрлар мен өнеркәсіптік ғимараттар саласындағы маман ретінде танылып, екінші мансабын бастады.

Ерте өмір

Уильям Питт 1855 жылы Мельбурнда дүниеге келді, ата-анасы Англияның Сандерлендінен Австралияға көшіп келгеннен екі жыл өткен соң. Оның әкесі, сонымен қатар Уильям Питт, Мельбурндағы ең танымал кафелердің бірін басқарды және суретші болған. Сент-Килда қалашығында өскен ол, Сент-Килдадағы Хофвилл мектебінде білім алды, кейін Карлтондағы Джордж Генри Нейбор колледжінде оқыды. Питт 1879 жылы 24 жасында Бурк көшесіндегі (Сванстон және Расселл көшелерінің арасында) Мельбурн кофе сарайының конкурсында жеңіске жеткеннен кейін жеке сәулет практикасын бастады. Оның бес қабатты Ренессанс жаңғыру стиліндегі қасбеті, оның кейінгі өркендеу дәуіріндегі жобаларына тән егжей-тегжейліліктің деңгейін анықтады. Оның алғашқы жүлдесі 1883 жылы "Біздің қонақ үйлеріміз" (кейін Гордон үйі) үшін Кішкентай Бурк көшесінде болды, бұл оның әдеттегі күрделі жобаларынан ерекшелік етіп, кедейлерге арналған тұрғын үйге сәйкес қатаң Тюдор стилінде салынды. Питттің театр жұмысы осы ең танымал ғимараттардың бірімен және Австралияда сақталған 19 ғасырдағы театрдың ең күрделі сыртқы түрімен, Екінші Империя стиліндегі Спринг-стриттегі Принцесса театрымен (1886) басталды. Мансард шатыры бар күрделі күмбезді павильондар, әрқайсысы тәж сияқты құйма темірмен жабылған, әлі күнге дейін Спринг-стритте елеулі көрініс тудырады, ал сәнді мәрмәр баспалдақ пен күрделі төбелі дөңгелек вестибюль – Австралияда сақталған Виктория дәуіріндегі ең әдемі театр интерьері. Мүмкін, осы жетістіктен кейін 1887 жылы Питт Викториялық сәулетшілер институтының вице-президенті болып тағайындалды. Оның ең ірі және маңызды тапсырмасы көп ұзамай, Кинг және Коллинз көшелерінің оңтүстік-батысындағы Федералды кофе сарайы болды. Ол өзінің жобасы үшін екінші жүлде алғанмен, жеңімпаздар Ellerker & Kilburn компаниясымен бірлесіп жұмыс істеуге рұқсат алды, нәтижесінде біріктірілген жоба пайда болды. Үлкен, күрделі ғимарат Ренессанс жаңғыруы, француздық Екінші Империя және француздық Ренессанс элементтерін үйлестіреді және оның ерекше өркендеуі үшін мақталып, сынға алынды. 1888 жылы аяқталған бұл орасан зор ғимарат кейіннен 1880-жылдардың соңындағы "Таңғажайып Мельбурн" деп аталған жердің спекуляциялық бумын бейнеледі. Питт готикалық жаңғыру стилінде де осындай күрделі жұмыстарды жасай алды. Фламандтық готикадағы Ольдерфлит (1888) және Венециялық готикадағы Риалто ғимараттары (1889), Коллинз көшесіндегі бірнеше есік, Мельбурндағы ең күрделі және біртұтас коммерциялық Викториялық көше көрінісін құрайтын Риалто тобының маңызды бөлігі болып табылады. Коллинз-стриттегі оның тағы бір керемет жұмысы – роза тәрізді терезесі, шпилі және төменгі қабаттағы "Кафедральдық бөлмесі" бар кеңінен егжей-тегжейлі Готикалық жаңғырудағы қор биржасы (1888). 1890 жылы ол Королева көшесінің бұрышында Готикалық жаңғырудағы қауіпсіз депозит ғимаратын қосты. Оның Абботтсфордтағы үш қабатты, ұзын Дентон шляпа фабрикасының (1888) көп түсті дизайны оның индустриалды дизайн саласындағы мамандануын бастады. Ол 1889 жылы Брансуик қалалық үйін де жобалады. Тауэр үйі (1891), бір кезде Спринг және Флиндерс көшелерінің бұрышындағы маңызды ғимарат, итальяндық стилдегі стандартты денесімен, тік готикалық шатырымен және сиқырлы шапқышы бар тік бұрышты мұнарасымен ерекшеленді. Оның сирек кездесетін тұрғын үй тапсырмаларының бірі – Генри Хей Эск үшін 1891 жылы Корова NSW маңында салынған Коллендина, екі қабатты, темірден жасалған, күрделі верандасымен жабдықталған. 1892 жылы ол Коллингвуд футбол клубына Виктория паркі үшін тегін трибуна жобалап, оған деген құлшынысын көрсетті. Көптеген басқалар сияқты Питт 1893 жылғы қаржы дағдарысы кезінде үлкен қаржылық қиындыққа тап болды. Құрылыс жұмыстарының тоқтауынан комиссиялық төлемдерді жоғалтқаннан басқа, басқа инвестициялары да сәтсіз аяқталды. Питт өзінің кәсіби өмірінің көп бөлігінде, 1880-жылдардың соңында Коллинзвудтағы Foy & Gibson компаниясында жұмыс істеді, және бұл оны дағдарыстан кейін де қолдады. Ол 1896-1910 жылдар аралығында әлі де бар көптеген ғимараттарды жобалады, олар үлкен көлемдегі зауыттық ғимараттардың үлкен кешенін құрайды, олардың қызыл кірпіштен жасалған ырғақты тік тіректері мен үлкен кәрнектері Коллингвудтағы Оксфорд және Кембридж көшелерінде басым. Үшінші ірі тапсырыс – 1909 жылы Ричмонд қаласының ішкі аймағындағы Чирч-стритте салынған Bryant & May Factory компаниясының үлкен бас ғимараты, сонымен қатар қызыл кірпіштен салынған пішінде, бірақ Foy & Gibson компаниясынан гөрі тіршілікке толы көрінісі бар және көшелік фасадында Ар-Нуво элементтері бар. Оның театр жұмыстарына көптеген жаңа театрлар кірді, мысалы, Жаңа Опера театры (кейін Тиволи), Бурк көшесі (1900, бұзылған), Расселл көшесіндегі Король театры, Мельбурн (1908, бұзылған), Аделаидадағы Король театры (1914, бұзылған) және Жаңа Зеландиядағы Веллингтондағы Опера театры (1914). Бұл театрлар әртүрлі стильдерде салынды, бірақ Тиволи ең шығармашыл болды, экзотикалық мәурік доғалары бар қызыл кірпіштен жасалған фасады және үстінде шар болды. Қалғандары салыстырмалы түрде қарапайым классикалық дизайнмен, пилястралармен және фронтонды фасадтармен, сондай-ақ әсем, бірақ тым күрделі емес интерьерлермен ерекшеленді. Ол көптеген ескі театрларды да жөндеді, мысалы, Баллараттағы Оның Корольдігі, онда ол 1898 жылы жаңа балконды қосты, және Сиднейдегі Оның Корольдігі, Питт-стрит (1903, бұзылған), онда ол өрттен кейін жаңа интерьер қосты, сондай-ақ Хобарттағы Король театры үшін 1911 жылы толыққанды жаңа интерьер жасады. Оның жұмысы Мельбурндағы алғашқы сәнді кинотеатрлардың біріне, Бурк көшесіндегі Hoyts De Luxe (1915, фасады кейінірек жабылды) дейін жетті. Кейбір замандастары оны Австралиядағы ең ұлы театр сәулетшісі деп жариялады. Осы кезеңдегі тұрғын үй сәулетіне жасаған тағы бір сирек қадам – 2008 жылы бұзылған 70 Куинс-роудтағы Авалон (1903). Басқа жобаларға Викториялық жарыс клубы (1910), Коллинз көшесі (бұзылған) және Чарльз Хотам қонақ үйі (1912) сияқты бірнеше қонақ үйлер кіреді, ол Спенсер және Флиндерс көшелерінің бұрышында орналасқан.

Қоғамдық өмір

Осы кезеңдегі көптеген табысты адамдар сияқты Питт те қоғамдық өмірге белсенді қатысты. Ол Австралия тумалары қауымдастығының белсенді мүшесі, франкмасон, Коллингвуд футбол клубының демеушісі және 1894 жылдан 1913 жылға дейін Мельбурн портының басқармасына мүше болды (төраға, 1901–05). Ол берік протекционист болды және Австралия Федерациясы қозғалысын жақтады, Виктория парламентінің мүшесі ретінде осы көзқарастарын іске асырды. Ол 1891 жылдан 1910 жылға дейін Виктория заң шығару кеңесінде отырды, бастапқыда 1904 жылға дейін Солтүстік Ярра провинциясынан, содан кейін 1910 жылға дейін Мельбурн шығыс провинциясынан. Ол сонымен қатар жергілікті саясатқа белсенді қатысты, 1888 жылы Коллингвуд қалалық кеңесіне сайланды, онда 1890 жылы қала әкімі болды, ал 1894 жылы кеңестен кетті. 1891–92 жылдары ол Мельбурн құрылыс басқармасында Коллингвуд қаласының өкілі ретінде қызмет етті.

Жеке өмір

Питт 23 қазан 1889 жылы Санкт-Петер шіркеуінде Элизабет Мэри Лиддиге үйленді. 1918 жылдың 25 мамырында ол Эбботсфордтағы үйінде қайтыс болды және Сент-Килда жалпы зиратында жерленді. Ол әйелі, үш қызы және бір ұлының күтімінде қалды.