Африкадағы анархизм: Тарих және қазіргі қозғалыстар

Кіріспе

Африкадағы анархизм – кейбір дәстүрлі африкалық қоғамдардың болжамды анархиялық саяси ұйымдалуымен және Африкадағы қазіргі анархистік қозғалыстармен байланысты.

Дәстүрлі мәдениеттердегі "анархикалық элементтер"

Сэм Мба және И. И. Игаривей «Африкалық анархизм: қозғалыстың тарихы» еңбегінде былай деп мәлімдейді:

Дәстүрлі африкалық қоғамдардың «анархиялық элементтерге» ие екендігінің себебі олардың салыстырмалы түрде көлденең саяси құрылымы және кейбір жағдайларда сыныптардың болмауында. Сонымен қатар, ақсақалдардың басшылығы көбінесе қазіргі мемлекетке тән билікті құрылымдарға дейін жеткен жоқ. Дегенмен, дәстүрлі және «табиғи» құндылықтарға үлкен мән берілді. Мысалы, зорлау, кісі өлтіру және неке бұзуға қарсы заңдар болмаса да, осындай іс-әрекеттер жасаған адам өз руымен бірге қуғынға түсірілген. Ұжымдық жауапкершілік принципі кейде сақталған. Сыныптық жүйелер Африканың кейбір өркениеттерінде (мысалы, Нубия, Египет, Аксум және Хауса мемлекеттерінде) мыңдаған жылдар бойы болған, бірақ әлеуметтік жіктелу процестері он бесінші ғасырдан бастап қарқындады.

Алжир

Француз анархо-синдикалисі Эмили Бускуан Алжирдің тұңғыш туын жасаған деп жиі айтылады. Анархист Пьер Моран да Алжирдің тәуелсіздігін жария түрде қолдаған алғашқы француз азаматы болып тұтқындалды.

Ангола

1890 жылдардан бастап Ангола Португалияның бірнеше үкіметтерінен қуылған анархистердің баруға таңдаған елдерінің біріне айналды. 1926 жылғы 28 мамырдағы төңкерістен кейін португал анархистері жаңа әскери диктатураға қарсы сәтсіз көтеріліске қатысты, содан кейін Жалпы еңбек конфедерациясы (CGT) тыйым салынды. Осының салдарынан 1927 жылдың қазан айында CGT жетекшісі Марио Кастельхано Анголаға жер аударылды, ол екі жыл бойы Португалияға оралуға дейін сонда болды. Португалиядағы 1934 жылғы жалпы ереуілден кейін Estado Novo Кунене өзенінің солтүстік жағалауында концлагерь құрды, онда ереуілге қатысқан анархо-синдикалистер депортацияланды. Анголаның тәуелсіздік соғысы кезінде көптеген анголалықтар "халық билігі" деп аталатын авторитарлық емес жүйелерді дамыта бастады, оның барысында адамдар португал отаршылдық билігіне қарсы күресіп, өз өміріне бақылау алып, оны өздері өзгерте бастады. Ангола Гвоздика революциясынан кейін тәуелсіздік алғаннан кейін, адамдар жаңа МПЛА үкіметі тарапынан қарудан айырылды, ол ресми түрде марксизм-ленинизмді идеология ретінде қабылдады және жаңадан пайда болған "халық билігін" бір партиялық мемлекетпен алмастырды, бұл Ангола азамат соғысын тудырды. МПЛА солшыл оппозициялық саяхатшыларды, оның ішінде маоистерді, троцкистерді және анархистерді тұтқындауға кірісті, сондай-ақ жалақыны көтеру және жақсы жұмыс жағдайларын талап еткен жұмысшылар ереуілін тоқтатты. 1977 жылы МПЛА модераторлары (Агостиньо Нето басқаруымен) мен радикалдар (Нито Альвес басқаруымен) арасындағы билік күресі төңкеріс әрекетімен аяқталды, одан кейін радикалдар партиядан қуылды және билік МПЛА жетекшілігінің айналасында одан әрі орталықтандырылды.

Чад

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген испан республикашылары Солтүстік Африка науқанында ұзақ қашықтықтағы шөл тобының және француз шетелдік легионының құрамында қызмет етті. 1943 жылдың 13 мамырында Чадта осы испандық республикалық еріктілерден 9-шы компания құрылды, оның ішінде көптеген анархистер болды. 1943 жылдың қыркүйегінде компания Мароккоға, содан кейін Ұлыбританияға, 2-ші бронетанкті дивизияның құрамында жіберілді, және Нормандия шайқасына және Париждің азат етілуіне қатысты.

Мысыр

Анархистік қозғалыс алғаш рет Мысырда XIX ғасырдың соңында пайда болды, бірақ 1940 жылдары құлдырап қалды. Қозғалыс 2010 жылдардың басында қайта жанданды. 2011 жылғы Египет революциясына бірнеше анархистік топтардың қатысуы, атап айтқанда Египет либертариандық социалистік қозғалысы мен "Қара Ту" тобы, оны қайтадан әлемдік назарға түсірді. Мысыр анархистері әскери режим мен "Мұсылман бауырластығынан" шабуылдарға ұшырады. 2011 жылдың 7 қазанында Египет либертариандық социалистік қозғалысы Каирде өзінің алғашқы конференциясын өткізді.

Эсватини

2003 жылы Забалаза анархистік коммунистік фронты (ZACF) Эсватиниде құпия желі құруға кірісті, соның ішінде свазилік мүшелер ұйымға қосылды. ZACF демократияны қолдайтын қозғалысты ашық қолдады және жастар арасында анархистік идеяларды таратып, кейбір мүшелері тіпті Свазиленд Жастар Конгресінде (SWAYOCO) жұмыс істеді. Кейін ZACF демократияны қолдайтын қозғалыс ішінде қарулы күрес тенденциясының пайда болғанын байқады, бірақ олар бұл бостандыққа жетудің тиімді жолы емес деп есептеді, оның орнына, қатысушы экономика үшін жаппай қозғалыс құруды ұсынды, бірақ қарулы өзін-өзі қорғану мүмкіндігін жоққа шығармады. 2007 жылғы желтоқсанда өткен ZACF съезінде ұйымды қайта құру туралы шешім қабылданды, Эсватини бөлімін автономды топ ретінде құруға келісілді. SWAYOCO мүшелері кейіннен Сифофаниниде анархистік оқу үйірмесін құрып, Оңтүстік Африкадан Эсватиниге анархистік материалдарды тасымалдауды ұйымдастырды. Мандла Хоза да осы кезеңде қоғамдық жобаны іске асыруға тырысты, бірақ демократияны қолдайтын белсенділердің көптегенінің нашар тұрмыс жағдайына байланысты, келесі жылдарығы қызмет шектеулі болды. 2008 жыл, Пудемо демократиялық реформалар жылы деп жариялаған, ешқандай демократиялық өзгерістерсіз өтті. Бұл 1974 жылдың басында Эфиопияның Еңбек Одақтары Конфедерациясы (CELU) шақырған жалпы ереуілге әкелді. Монархияға қарсы күрес ақырында Дерг деп аталатын әскери хунтаның төңкерісіне ұласты, ол Эфиопия империясын құлатып, оның орнына марксистік-лениндік бірпартиалық мемлекет құрды. Қызыл террор кезінде Дерг өзінің көптеген қарсыластарын "анархист" деп сипаттап, Эфиопиядан "анархистерді" тазалауға бұйрық берді. Өздерін эфиопиялық революцияның нағыз жақтастары санайтын кейбір радикалды эфиопиялық студенттер, үкімет бірнеше студенттерді тұтқындағаннан кейін, жер реформасына қарсылық танытқандары үшін "анархист" деп айыпталғаннан кейін Дергті "фашист" деп атады. 2020 жылы Африка мүйісінде анархистік идеяларды тарату мақсатымен, әсіресе Эфиопияда және эфиопиялық диаспорада "Африка мүйісінің анархистері" ұжымы құрылды. "Африка мүйісінің анархистері" Тигрэй соғысына қарсы күреске белсенді қатысып, оны "геноцид" деп сипаттады.

In 2003, the Zabalaza Anarchist Communist Front (ZACF) began to build an underground presence in Eswatini, with Swazi members joining the organization. ZACF began to openly support the pro democracy movement and popularised anarchist ideas among young people, with some members even working within the Swaziland Youth Congress (SWAYOCO). The ZACF subsequently noted the emergence of an armed struggle tendency within the pro democracy movement, but they considered this to not be a viable option for liberation, instead proposing the construction of a mass movement for a participatory economy, while not ruling out armed self defence. At the December 2007 ZACF congress, it was decided to restructure the organisation, establishing the Eswatini section as its own autonomous group. Members of SWAYOCO subsequently set up an anarchist study circle in Siphofaneni, organizing the transport of anarchist materials from South Africa into Eswatini. Mandla Khoza also attempted to establish a community project in this time, but activity in the following years was limited, due to the poor living conditions of many pro democracy activists. The year of 2008, which PUDEMO had slated to be the year of democratization, passed without any democratic reforms taking place. which culminated in a general strike in early 1974, called by the Confederation of Ethiopian Labor Unions (CELU). This campaign against the monarchy eventually resulted in a coup d'état by a military junta known as the Derg, which overthrew the Ethiopian Empire and established a Marxist Leninist one party state in its place. During the Red Terror, the Derg used the term "anarchist" to describe many of its enemies, ordering the purge of "anarchists" from Ethiopia. Some more radical Ethiopian students, who saw themselves as the true standard bearers of the Ethiopian Revolution, came to label the Derg as "fascist", after a number of students had been arrested by the government, with some accused of being "anarchists" for opposing the land reform program. In 2020, the Horn Anarchists collective was established to spread anarchist ideas throughout the Horn of Africa, particularly in Ethiopia and within the Ethiopian diaspora. The Horn Anarchists have been active in the campaign against the Tigray War, which they have described as a "genocide",

Гвинея-Бисау

Біздің заманымыздың 10-14 ғасырлары аралығында Баланта халқы құрғақшылық пен соғыстардан қашу үшін Солтүстік-Шығыс Африкадан қазіргі Гвинея-Бисауға алғаш рет көшіп келді. 19 ғасырда Баланта халқы Каабу империясының кеңеюіне қарсы тұрды, осының нәтижесінде оларға «қарсылық көрсететіндер» деген мағына беретін ат берілді, бұл сөз Мандинка тілінде осылай аударылады. Баланта халқы өз қоғамын негізінен мемлекеттік құрылымсыз және әлеуметтік жіктелусіз ұйымдастырады, ал күнделікті мәселелерді шешу үшін ақсақалдар кеңесі жиналады. Сонымен қатар, олар гендерлік теңдікті қолдайды, Баланта әйелдері өздері өндірген өнімнің иесі болады. Баланта халқының арасында мүлік пен жер көбінесе ортақ пайдаланылады, ал жеке меншік шаруашылыққа қажетті жағдайларда ғана рұқсат етіледі, өндіріс құралдары жеке адамдар мен олардың отбасыларына тиесілі болады. 1885 жылы Берлин конференциясы Гвинея-Бисаудың барлық аумағын Португалия империясының тиімді бақылауына енгізді, бұрын тек аймақтағы бірнеше елді мекендер ғана Португалияның иелігінде болған еді. 1890 жылдары Португалия Гвинеясы Португалияның оккупациясын нығайту мақсатымен жеке әскери округ ретінде құрылды, ол жергілікті халықтан салық жинау және шетелдік компанияларға оккупацияны қаржыландыру үшін жеңілдіктер беруді бастады. Осы кезеңде Гвинея-Бисау Португалияның бірнеше үкіметтері тарапынан жер аударылған анархистер үшін жазалау ортасы ретінде пайдаланылды. 1926 жылғы 28 мамырдағы төңкеріс Португалияда әскери диктатура орнату кезінде Гвинея-Бисаудың көп бөлігі басып алынып, басқарылып, салық салына бастады, бұл процесс 1930 жылдардың ортасында Estado Novo режимімен аяқталды. 1950 жылдары Бисау Гвинеялық белсенді Амилкар Кабрал Португалияның Африкадағы отарларының тәуелсіздігін жақтау арқылы Estado Novo-ға қарсы күреске шықты. Ол күресті үйлестіру үшін Гвинея және Кабо-Верде тәуелсіздігі үшін Африкалық партияны (PAIGC) құрды, бірақ партияның «басшылық жүйесі емес» екенін, керісінше, авангардтыққа қарсы, антиэлистік және антибюрократиялық принциптер бойынша ұйымдастырылатынын мәлімдеді. Билік партиялық шенеуніктерде емес, сайланып, қажет болған жағдайда қайта шақырыла алатын өздігінен басқарылатын ауылдық комитеттерде болды, өйткені Кабрал «біз өз елдерімізде ешқандай қанаушылықты қаламаймыз, тіпті қара нәсілділерден де» деген пікір білдірген еді. 1963 жылы тәуелсіздік күресі Гвинея-Бисау Тәуелсіздік соғысына айналды, онда Халықтың революциялық қарулы күштері (FARP) португал отаршылдық билігіне қарсы қарулы партизан соғысын жүргізді. FARP жалақысыз еріктілерден тұрды және иерархиялық құрылымға ие болған жоқ, керісінше, басқаруды мүмкіндігінше орталықсыздандырды. Осы орталықсыздандыру тенденциялары Стивен П. Халбрукты Кабралды «біздің дәуіріміздің ұлы либертариандарының бірі» деп санауға итерді, бірақ бұл либертариандық социалистік сипаттама әлі де даулы болып табылады.

Between the 10th and 14th centuries CE, the Balanta people first migrated from Northeast Africa to present day Guinea Bissau, to escape drought and wars. During the 19th century, the Balanta resisted the expansion of the Kaabu Empire, earning them their name, which in the Mandinka language translates literally to "those who resist". The Balanta organize their society largely statelessly and without social stratification, with elder councils deciding on day to day matters. They also practice gender equality, with Balanta women taking ownership of what they themselves produced. Property and land are mostly held in common among the Balanta, with some personal property being allowed for subsistence farming and the means of production being held by individuals and their families. In 1885, the Berlin Conference brought the entire territory of Guinea Bissau under the effective occupation of the Portuguese Empire, which had previously only occupied a few settlements in the area. During the 1890s, Portuguese Guinea was established as a separate military district, to promote Portugal's occupation, which began to impose taxes on the indigenous population and grant concessions to foreign companies to fund its expanding occupation. During this time, Guinea Bissau was in part used as a penal colony for anarchists that had been exiled by successive Portuguese governments. By the time that the 28 May 1926 coup d'état established a military dictatorship in Portugal, most of Guinea Bissau had been occupied, administered and taxed, a process that was finally completed by the Estado Novo in the mid 1930s. In the 1950s, the Bissau Guinean activist Amílcar Cabral began to agitate against the Estado Novo, advocating for the independence of Portugal's African colonies. He established the African Party for the Independence of Guinea and Cape Verde (PAIGC) to coordinate the struggle, though he insisted the party "is not a system of chieftainship,", instead organizing along anti elitist and anti bureaucratic lines, in contrast to vanguardism. Power instead lay in self administering village committees, which were elected and recallable, rather than in party officials, as Cabral had stated that "we do not want any exploitation in our countries, not even by black people." In 1963, the independence struggle evolved into the Guinea Bissau War of Independence, in which the Revolutionary Armed Forces of the People (FARP) led an armed guerilla war against the Portuguese colonial authorities. The FARP was itself made up of unpaid volunteers and was not hierarchically structured, instead decentralizing command as much as possible. These decentralist tendencies led Stephen P. Halbrook to consider Cabral as "one of the great libertarians of our age", although this libertarian socialist characterization is disputed.

Қырғызстан

Ауызша дәстүрге сәйкес, Кикую халқы бір кезде халық көтерілісі кезінде биліктен құлатылған, монархия орнына демократиялық жүйе орнатылған деспоттық патшаның билігінен өтті. Бұл, диктатура орнауынан сақтану үшін, ескі буын қоғамды басқару тізгінін келесі ұрпаққа тапсыратын Итуика рәсімінің қалыптасуына әкелді. Кикую халқы одан әрі таптық және жыныстық жіктелусіз әлеуметтік теңдік жүйесінде өмір сүрді, онда кеңестер федерациясы қоғамды төменнен жоғарыға қарай ұйымдастырды. Бірақ Империялық Британдық Шығыс Африка компаниясының келуімен және Шығыс Африка протекторатының құрылуымен, жаңа британдық отаршылдық билік орталықтандырылған автократиялық жүйені қайта енгізіп, Кикую халқын басқару үшін басшыларды тағайындады. Соңғы Итуика рәсімі 1898 жылы Майна буынынан Мванги буынына билікті тапсырды. Келесі жоспарланған Итуика рәсімі британдық отаршылдық билік тарапынан тоқтатылып, Кения колониясын құру арқылы Кикую халқының үстінен орталықтандырылған билігін нығайтты. Бұл тәуелсіздікке дейін жалғасты. 1952 жылы Мау Мау көтерілісі басталды, оның барысында Кения жері мен бостандығы үшін күрескен Кения жер және бостандық армиясы (KLFA) Британ империясының Кениядағы үкімшілігіне қарсы көтерілді. KLFA көбінесе орталықтандырылмаған, әрекеттер жергілікті ұяшықтар арқылы басталып, отаршылдық билік тарапынан таратылған төменнен жоғары кеңес жүйесін қайта құрды. 1956 жылғы 21 қазанда көтерілісшілердің басшысы Дедан Киматинің тұтқындалуы Мау Маудың жеңіліске ұшырағанын білдірді. Дегенмен, бұл көтеріліс Кенияның Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғанға дейін жалғасты. Стивен П. Халбрук Мау Мау көтерілісін «Кикую халқы арасында ғасырлар бойғы анархизм мен авторитарлыққа қарсы тұрудың көрінісі» деп сипаттады, бірақ бұл сипаттама даулы. Wiyahti Collective 2004 жылы ACCK-ның анархистік бөлімі ретінде құрылды, ал ZACF Wiyathi белсендісі Талал Кокармен де байланыс орнатты. Нигериялық анархист Сэм Мба Муамар Каддафидің «Жасыл кітабында» ұсынылған Үшінші Интернационал теориясының анархиялық элементтерін, әсіресе Джамахирия тұжырымдамасында анықтады. Ұлы Социалистік Халықтық Ливия Араб Джамахириясы үкіметі Ливияның саяси партияларсыз тікелей демократиялық мемлекет екенін ресми түрде мәлімдеді, оның халқы жергілікті халық кеңестері мен коммуналар (Негізгі Халық Конгрестері деп аталатын) арқылы басқарылады. Ресми риторика ұлттық мемлекет идеясын жеңілдетіп қарады, тіпті ұлттық армия қатарында да тайпалық байланыстар басты орынға ие болды. Дегенмен, Мба бұл принциптер «көбінесе бұзылу арқылы орындалғанын» атап өтті. Ливиядағы бірінші азамат соғысы кезінде Каддафиға қарсы күштер арасындағы ұйымдастыру анархиялық әдістерді қолданғандығы айтылды. Оларға орталықсыздандыру кірді, көтерілісшілер бақылап отырған аумақтардың күнделікті өмірі жаңадан құрылған жергілікті кеңестермен үйлестірілді, сондай-ақ ерікті жастардың қан донорларын іздеу, азық-түлік банктерін құру және қажетті заттарды жинау мен тарату сияқты алдын ала саясат жүргізілді. Сириялық анархист Мазен Камалмаз Ливия халық комитеттерінің рөлін жоғары бағалады, олардың Ливияда жаңа режимге өту кезінде ғана емес, жаңа тікелей демократияның негізін құруы керек деп мәлімдеді. Ливиялық анархист Сауд Салем Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің Ливияға қарсы әуе шабуылына санкция берген 1973 жылғы қарарына наразылық білдірді және Франция, Ұлыбритания және АҚШ сияқты НАТО мемлекеттерінің шетелдік араласуына қарсы шығып, көтерілісшілердің «Каддафи мәселесін өзіміз шешуіне» мүмкіндік беруді талап етті. Бұл пікірді шетелдік анархистер де қолдады, олар Ливиядағы НАТО бастаған интервенцияны айыптап, оның «гуманитарлық» сипаттамасына қарсы болды.

According to oral tradition, the Kikuyu people were once ruled by a despotic king who was deposed in a popular uprising, which instituted a democratic system in the place of monarchy. This saw the establishment of the Ituĩka ceremony, a tradition in which the old guard handed over the reins of society to the next generation, to avoid the institution of a dictatorship. The Kikuyu subsequently lived under a system of social equality, without class or gender stratification, where a federation of councils organized society from the bottom up. But with the arrival of the Imperial British East Africa Company and establishment of the East Africa Protectorate, the new British colonial authorities reintroduced a centralized autocratic system, appointing chiefs to rule over the Kikuyu. The last Ituĩka ceremony passed power from the Maina generation to the Mwangi generation in 1898. The next scheduled Ituĩka ceremony was eventually thwarted by the British colonial authorities, which cemented its centralized rule over the Kikuyu with the establishment of Kenya Colony. remaining active up until the independence of India. In 1952, the Mau Mau uprising broke out, during which the Kenya Land and Freedom Army (KLFA) revolted against the rule of the British Empire in Kenya, fighting for Kenyan independence. The KLFA was largely decentralized, with action being initiated by local cells, re organizing the bottom up council system that had been dissolved by colonial rule. The capture of rebel leader Dedan Kimathi on October 21, 1956, signalled the defeat of the Mau Mau. However, the rebellion survived until after Kenya's independence from Britain. The Mau Mau Uprising was described by Stephen P. Halbrook as "the expression of centuries of anarchism and resistance to authoritarianism, among the Kikuyu people" although this characterization is disputed. The Wiyahti Collective was established in 2004 as a specifically anarchist section of the ACCK, with ZACF also establishing contact with the Wiyathi activist Talal Cockar. The Nigerian anarchist Sam Mbah identified anarchic elements within the Third International Theory proposed in the Green Book of Muammar Gaddafi, particularly in the concept of the Jamahiriya. The government of the Great Socialist People's Libyan Arab Jamahiriya officially stated that Libya was a direct democracy without any political parties, governed by its populace through local popular councils and communes (named Basic People's Congresses). Official rhetoric disdained the idea of a nation state, tribal bonds remaining primary, even within the ranks of the national army. However, Mbah noted that these principles were followed "more in the breach than in practice"

The organizing among the anti Gaddafi forces during the First Libyan Civil War was described as having used anarchic methods. These included decentralization, with the daily life of rebel held territory largely being coordinated by the local councils that were established in various cities of Libya at the outbreak of the conflict, and prefigurative politics, with young volunteers self organizing the solicitation of blood donations, establishment of food banks and the collection and distribution of basic necessities. The role of the Libyan People's Committees was praised by the Syrian anarchist Mazen Kamalmaz, who argued that they should form the foundation of a new direct democracy in Libya, rather than just acting during the transition to a new regime. The Libyan anarchist Saoud Salem was among those that condemned the United Nations Security Council Resolution 1973, which sanctioned airstrikes against Libya, and rejected the prospect of foreign intervention by NATO states such as France, the United Kingdom and United States, demanding instead that the rebels be left to "finish the problem of Qaddafi by ourselves". This sentiment was echoed by foreign anarchists, who also condemned the NATO led intervention in Libya, disputing its "humanitarian" characterization.

Мадагаскар

1980 жылдары ХВҚ Мадагаскар бойынша қатаң үнемдеу шараларын қабылдады, осының салдарынан полиция, әскер және мемлекеттік қызметкерлердің көптеген Орталық Жота аймақтарынан кетуіне соқтырды. Антрополог Дэвид Грейбер аймаққа сапар шеккен кезде, Аривонимамода консенсус негізінде шешімдер қабылдалатын, қылмыс деңгейі өте төмен анархистік қауым қалыптасқанын баяндады.

Марокко

Мароккодағы анархизмнің тамыры колониялық Мароккодағы бербер қауымдастықтарында қалыптасқан федерализмге байланысты. Испания Азамат соғысы кезінде марокколық ұлтшылдар испандық анархистермен байланыс орнатып, испандық колонияға қарсы ұлт-азаттық соғысын қозғауға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтті болмады. Соғыстан кейінгі Мароккода анархистік қозғалыс қысқа мерзімге құрылғанымен, жаңадан тәуелсіздік алған үкімет тарапынан басып тасталды, және тек XXI ғасырда қайта жанданды.

Мозамбик

1890 жылдардан бастап Португалия Корольдігі анархистерді Португалиялық Мозамбиктегі түрмелерге жер аударып жіберуді бастады. Осы португалиялық анархист тұтқындардың бірі – баспа жұмысшысы Хосе Эстевам болды. Эстевам 1900 жылдардың басында түрмеден босатылып, Луренсу Маркесте Революциялық лиганы (RL) құрды, ол елдегі алғашқы танымал анархистік ұйымға айналды. 1920 жылдары Мозамбик кәсіподақтары арасында анархо-синдикалистік бағыт қалыптасты, олар Жалпы Еңбек Конфедерациясымен (CGT) байланыс орнатты. Нигерия британдық отаршылдыққа түскеннен кейін революциялық синдикализм отаршылдыққа қарсы күрестің маңызды күшіне айналды, алайда ел тәуелсіздік алғаннан кейін кәсіподақ қозғалысы радикализмінен бас тартып, реформалық бағытқа көшті. Қазіргі Нигериядағы анархистік қозғалыс 1980 жылдардың соңында әскери диктатураға қарсы оппозициялық сол қанаттан пайда болды және анархо-синдикалистік «Аң-түс беру лигасының» құрылуына әкелді.

Сенегал

1981 жылы социалистік саясаткер Абду Диуф Леопольд Седар Сенгордың орнын басып, Сенегал президенті болды және елдің көп партиялық жүйеге өтуіне жетекшілік етті. Саяси плюрализмнің бұл жаңа ортасы анархизмді көпшілік назарына әкелді, Сенегал анархистері Республикадағы жеке бостандықтар үшін Анархистік партияны (PALIR) Горьедегі құрылтайда құрды, олардың мақсаты – орталықсыздандыру, федерализм, өндіріс құралдарының жалпы меншігі және тікелей демократия принциптеріне негізделген бостандыққа бағытталған социалистік қоғам құру еді. PALIR-дің бостандыққа бағытталған социализм жөніндегі көзқарасы Лебу және Баланте халықтарының әлеуметтік құрылымдарынан шабыт алды, олар әлеуметтік топтарға немесе тайпа басшыларына бөлінбей өздерін ұйымдастырды.

Сиерра-Леоне

Социалистік Бірінші Сьерра-Леоне Республикасының мемлекеттік төңкеріс арқылы құлатылуымен және Сьерра-Леоне азамат соғысының басталуымен, елдің алмаз өндіру өнеркәсібін бақылау үшін әртүрлі бәсекелес топтар күресін бастады. Алмаз кендеріндегі нашар жұмыс жағдайлары нәтижесінде Сьерра-Леонеде Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылар ұйымының (IWW) филиалы құрылды. Олар өз қызметтерін кен жұмысы арқылы қаржыландырды, сонымен қатар Ұлыбританиядағы IWW филиалдарынан қаржылық көмек және әдебиет алды. Дегенмен, 1997 жылы азамат соғысының салдарына байланысты Қарулы Күштер Революциялық Кеңесі елді әскери төңкеріспен басып алып, алмаз жұмысшыларынан тонауды бастады, көптеген IWW мүшелерін Гвинеяға қуғынға ұшыратты, онда олар Гвинея кеншілері арасында ұйымдасуға тырысты.

Оңтүстік Африка

Анархизм 1880 жылдары Оңтүстік Африкаға қадам басты, сол кезде ағылшын анархистік көшпенді Генри Глассе сол кездегі Кап колониясының Порт-Элизабет қаласына қоныстанды. 1917 жылы Ресейдегі жұмысшы революциясының жеңіске жеткендей болған атмосферасына ықпалданып, революциялық синдикалистік Халықаралық Социалистік Лига (ISL) және Индустриалды Социалистік Лига (IndSL) 1921 жылы құрылған Оңтүстік Африка Коммунистік партиясына (CPSA) тарады, партияға көптеген белгілі тұлғаларды қосты, бірақ КомИнтерн партия ішіндегі синдикалистік фракцияны қууды бұйырғанға дейін. Перси Фишер сияқты бейтарап синдикалистер 1922 жылы кеншілердің Рэнд көтерілісіне белсенді қатысты, ол жалпы ереуілге айналған көтеріліс болды және ақ ереуілшілердің көп бөлігінің расистік көзқарастарына қарсы күресті. Ал IWA 1920 жылы Өнеркәсіптік және коммерциялық жұмысшылар одағына (ICU) бірікті, осының нәтижесінде ICU синдикалистік ықпалға ие болды. 2003 жылы платформалық Zabalaza Анархистік Коммунистік Федерациясы (ZACF, немесе ZabFed) құрылды, оған BMC және Zabalaza Books (Zabalaza журналы ZACF журналына айналды), сондай-ақ Соуэто мен Йоханнесбургте құрылған басқа да көптеген ұжымдар, оның ішінде Анархистік Қара Крестің жергілікті бөлімдері кірді. 2007 жылы өзінің құрылымдарын нығайту мақсатында ZabFed өзін Zabalaza Анархистік Коммунистік Фронты (ZACF, немесе ZabFront) ретінде қайта құрды. Жаңа ZACF – бұл ZabFed сияқты ұжымдардың федерациясына қарағанда, «жеке тұлғалардың федерациясы», және жақында Federación Anarquista Uruguaya (FAU, немесе Уругвай анархистер федерациясы) ішінде пайда болған especifismo бағытының ықпалына түсті. Одақтарда синдикализмді насихаттауға міндеттенгенімен, ZACF-тың жұмысы практикада негізінен апартеидтен кейінгі Африка Ұлттық Конгресі (ANC) үкіметінің сәтсіздіктеріне жауап ретінде Оңтүстік Африкада құрылған «жаңа әлеуметтік қозғалыстар» деп аталатын қозғалыстарға бағытталды. ZACF Жекешелендіруге қарсы форумның (APF) және Жерсіздер қозғалысының (LPM) науқандарына қатысты. Сонымен қатар, ол Abahlali baseMjondolo және Батыс Каптың үйден шығаруға қарсы науқанына қолдау көрсету жұмыстарына қатысты. Осы жұмыстардан басқа, ZACF семинарлар мен насихаттық жұмыстарды ұйымдастырады.

Anarchism dates back to the 1880s in South Africa, when the English anarchist immigrant Henry Glasse settled in Port Elizabeth in the then Cape Colony. Swept up in the atmosphere created by what at the time appeared to be a victorious worker revolution in Russia in 1917, the revolutionary syndicalist International Socialist League (ISL) and the Industrial Socialist League (IndSL) dissolved into the Communist Party of South Africa (CPSA) at the latter's founding in 1921, providing many notable early figures until the Comintern ordered the expulsion of the syndicalist faction in the party. Unaligned syndicalists like Percy Fisher were active in the miners' 1922 Rand Rebellion, a general strike turned insurrection, and strongly opposed the racism of a large sector of the white strikers. The IWA meanwhile merged into the Industrial and Commercial Workers' Union (ICU) in 1920, one reason the ICU exhibited syndicalist influence. In 2003, the platformist Zabalaza Anarchist Communist Federation (ZACF, or ZabFed) was founded, drawing in the BMC and Zabalaza Books (whose Zabalaza journal became the journal of the ZACF) as well as a number of other collectives that had been set up in Soweto and Johannesburg, including a local chapter of the Anarchist Black Cross. In 2007, to strengthen its structures, ZabFed reconstituted itself as the Zabalaza Anarchist Communist Front (ZACF, or ZabFront). The new ZACF is a unitary "federation of individuals", as opposed to a federation of collectives like ZabFed, and has recently also come under the influence of especifismo, a tendency which originated within the Federación Anarquista Uruguaya (FAU, or Uruguayan Anarchist Federation). While committed to promoting syndicalism in the unions, ZACF work was in practice largely focused on the so called "new social movements", formed in South Africa in response to the perceived failures of the African National Congress (ANC) government post apartheid. The ZACF was involved in the campaigns of the Anti Privatisation Forum (APF) and the Landless People's Movement (LPM). It has also been involved in solidarity work with Abahlali baseMjondolo and the Western Cape Anti Eviction Campaign. In addition to such work, the ZACF is active in organising workshops and propaganda.

Судан

1989 жылы Омар әл-Баширді билікке әкелген Судан төңкерісінен кейін оппозициялық топтар коалициясы жаңа үкіметке қарсылықты үйлестіру үшін Ұлттық демократиялық одақ (NDA) құрды. 2001 жылы NDA командирі Оңтүстік Африканың Бикиша медиа ұжымымен байланысқа шығып, анархистік ұйымдасу және тактика туралы ақпарат сұрады, ал ұжым оларды платформалық теорияның теориялық еңбектерімен таныстырды. Азамат соғысы 2005 жылы Жалпығалымдық бейбіт келісім арқылы аяқталды, содан кейін NDA үкіметпен жаулықты тоқтату туралы келісімге қол қойды. Бейбіт келісім және оппозициялық партияларды заңдастыру Судан Коммунистік партиясы ішінде жікке әкелді, нәтижесінде Маоизм мен еркіншіл коммунизм идеяларына ұмтылған кейбір солшыл топтар партиядан бөлініп шықты.

Танзания

Өзінің Аруша декларациясынан кейін Танзания президенті Джулиус Ньерре әзірлеген Уджамааның африкалық социалистік бағдарламасын Нигериялық анархист Сам Мба "логикасы мен мазмұны бойынша сөзсіз анархистік" деп сипаттады. Уджамаа ауыл бағдарламасы шаруаларды өзін-өзі басқаратын қауымдық қоғамдарды құруға ынталандырды, онда өндіріс құралдары мен әлеуметтік өнімдер ортақ пайдалануда болды. Ньердің өзі "тірі социалистік қауымдастықтар тек ерікті мүшелермен ғана құрылуы мүмкін" деп мәлімдегенімен, Уджамаа бағдарламасы кейін мемлекеттік бақылауға алынды және бюрократия бұрынғы өзін-өзі басқаратын қауымдастықтарды басып ала бастады. Әлемдік банк талабы бойынша Танзания үкіметі өндіріс квоталарын белгіледі және өнімді мемлекетке белгіленген бағамен сатуды міндеттеді. Мбах "Ужама жүйесінің күйреуіне себеп болған екі негізгі фактор – сыбайлас жемқорлық және бюрократия" деп санайды. 1972-1973 жылдардағы тиімсіз жұмысшылар комитеттеріне наразылық білдіріп, өткен жұмысшылар ереуілі кезінде бірнеше зауыттар мен қонақ үйлерде жұмысшылар бақылауы іске асырылды. Джулиус Ньерре үкіметі бастапқыда зауыттарды басып алуды қолдағанмен, кейін оларды басып тастады, кейбір сарапшылар бұл формальды қолдау екенін айтады.

Тунисі

Тунистегі анархизмнің тамыры философ Ибн Халдунның еңбектерінде жатыр. Ал қазіргі анархистік қозғалыс 19 ғасырдың соңында итальяндық иммигранттармен елге әкелінді. Заманауи анархистік қозғалыс Араб көктемі мен Тунис революциясынан кейін қалыптасты.

Уганда

Уганда 13 ғасырға дейін, Китара және Буганда сияқты мемлекеттер пайда болғанға дейін, көбінесе мемлекеттік құрылымы болмады. Одан кейін де Угандада мемлекетсіз қоғамдар, әсіресе Батыс Нил аймағындағы Лугабара халқы арасында кездесіп отырды – бұл бастықтары мен монархтары жоқ, децентрализацияланған бөліктерден құралған егіншілік қоғам.

Қазақстан

Британдық Оңтүстік Африка компаниясының Замбези өзенінің солтүстігіндегі аймақтарды отарлауынан кейін, қазіргі Замбия Британ империясының тікелей басқаруына көшіріліп, Солтүстік Родезия протекторатын құрды. Аймақтағы жұмысшылар британ капитализмінің енгізілуіне және ірі тау-кен өнеркәсібінің дамуына жауап ретінде анархистік және синдикалистік идеяларға ұмтыла бастады, елдегі алғашқы кәсіподақтарды ұйымдастырды. 1920 жылдары анархо-синдикализмнің алғашқы толқыны Африканың көп бөлігіне тарады, Оңтүстік Африканың Өнеркәсіптік және Коммерциялық Жұмысшылар Одағы (ICU) тіпті Солтүстік Родезияда бөлімше құрды, бірақ ICU 1930 жылдардың басында тарап кетті. Дегенмен, кәсіподақтарды ұйымдастыру жалғасты, африкалық кеншілер 1935 жылы Copperbelt-те қауіпсіздік талаптарының нашарлығы мен салықтардың өсуіне қарсы ереуіл ұйымдастырды. 1940 жылы Солтүстік Родезиядағы кеншілер тағы да ереуілге шықты, екінші дүниежүзілік соғыста одақтастарға тигізген маңызды үлесін пайдаланып, жалақыны арттыруды талап етті. 1990 жылдардың ортасында Замбия университетінде (UNZA) кітапханашы болып жұмыс істеген анархист Хамба Кале Вилстар Чоонго, «The Post» газетінде Замбияның жаңа Конституциясын сынап, оның орнына өкілеттік беруді ұсынған бірқатар мақалалар жаза бастады. Вилстар Чоонго өзінің Оңтүстік Замбиядағы тайпасының авторитарлыққа қарсы бейімділігінен шабыттанды, оны «жазық, басшысыз иерархия» деп сипаттады және бұл бейімділік Замбияда анархизмді дамытуға көмектеседі деп сақты. Вилстар Чоонго және UNZA-ның Социалистік клубының бірнеше жас мүшелері анархизмге бет бұрып, 1998 жылы Анархистік жұмысшылар ынтымақтастығы қозғалысын (AWSM) құрды, олар оны Оңтүстік Африка жұмысшыларының ынтымақтастығы федерациясына (WSF) қосылуды қарастырды. Алайда, Вилстар 1999 жылы 35 жасында безгекке шалдығып қайтыс болды, ал оның қайтысынан кейін AWSM тарап кетті.

Қазақстан

1920 жылдары анархо-синдикализмнің бірінші толқыны Африканың көп бөлігіне тарады, Оңтүстік Африканың Өнеркәсіптік және Коммерциялық Жұмысшылар Одағы (ICU) тіпті Оңтүстік Родезияда бөлімше құрды. ICU 1930 жылдардың басында таратылғанымен, Оңтүстік Родезия бөлімшесі 1950 жылға дейін Реформаланған Өнеркәсіптік Коммерциялық Одақ ретінде жұмыс істей берді, ол кезде аймақ Орталық Африка Федерациясына қосылды. Жаңа үкімет ереуілдерді тоқтатып, бар болған кәсіподақтарды таратып, бақылауына алды, жалақы келісімдеріндегі кәсіподақтардың бақылауын жойды және кәсіподақ шенеуніктерін партиялық тағайындауды енгізді. Алты кәсіподақ орталығының бірігуінен ZANU PF Зимбабве Кәсіподақ Конгресін (ZCTU) құрды, мақсаты өндірістік дауларды азайту және үкіметтің кәсіподақ қозғалысына ықпалын күшейту болды. Бірақ 1987 жылы кәсіподақтар ZANU PF-тен тәуелсіздіктерін қайта орнатуға кірісті, үкімет бұған полициялық тәртіпсіздікпен жауап берді. Алайда, MDC көп ұзамай жұмысшы табының негізінен алыстап, орта тап басшылығымен енгізілген реформалық және либералды консервативті партиялық бағытты қабылдады. MDC-мен көңілі толмағандықтан, оппозициялық қозғалыстан либертариандық социализм пайда болды, ал кейбір Зимбабве анархистері жұмысшы табының қауымдастықтары арасында ұйымдастыру үшін «Ухуру» желісін құрды. 2016–2017 жылдарғы Зимбабве наразылықтарының басталуымен, Зимбабве анархистері наразылық қозғалысын «бірлік, теңдік, халықтық демократия, барлық түрдегі қысымнан азат» жаңа қоғамды бейнелейтіндей сипаттады, оны мемлекетке қарсы төменнен жоғарыға қарайғы күрестің анархистік көзқарасымен байланыстырды. 2017 жылғы Зимбабве төңкерілісінен кейін, Эмерсон Мнангагва ZANU PF ішіндегі билік күресінің бөлігі ретінде Роберт Мугабеден билікті тартып алғаннан кейін, Зимбабве анархистері Зимбабве болашағы үшін мемлекетке қарсы тұжырым ұсынды, либертариандық социализмді құру құралы ретінде жаппай әрекеттерді ұсынды. Зимбабве мемлекетіне қарсы кең ауқымды либертариандық қозғалысты құру үмітімен Зимбабведе нақты анархистік ұйымды дамытуға бағытталған қозғалыстар болды.

In the 1920s, the first wave of anarcho syndicalism spread throughout much of Africa, with the South African Industrial and Commercial Workers' Union (ICU) even establishing a section in Southern Rhodesia. Although the ICU dissolved in the early 1930s, the South Rhodesian section continued to operate as the Reformed Industrial Commercial Union until the 1950s, when the region was incorporated into the Central African Federation. The new government responded by breaking up the strikes, suppressing and taking over existing trade unions, revoking union control of wage negotiations and instituting the party appointment of union officials. From a merger of six trade union centres, ZANU PF established the Zimbabwe Congress of Trade Unions (ZCTU), aiming to reduce industrial disputes and increase the influence that the government had over the trade union movement. But by 1987, unions again began to establish their independence from ZANU PF, to which the government responded with police terror. However, the MDC soon strayed from its working class base, taking on a reformist and liberal conservative party line, instituted by a middle class leadership. Dissilusionment with the MDC led to libertarian socialism emerging from the opposition movement, with some Zimbabwean anarchists establishing the Uhuru Network to organise amongst working class communities. With the outbreak of the 2016–2017 Zimbabwe protests, Zimbabwean anarchists characterized the protest movement as representing a new society based on "solidarity, equality, grassroots democracy, free of all forms of oppression", identifying it with the anarchist approach to a bottom up struggle against the state. In the wake of the 2017 Zimbabwean coup d'état, in which Emmerson Mnangagwa seized power from Robert Mugabe as part of a power struggle within ZANU PF, Zimbabwean anarchists offered an anti state perspective for the future of Zimbabwe, proposing mass action as a means to build libertarian socialism. There has since been movements to develop a specific anarchist organisation in Zimbabwe, in the hopes of forming a broad based libertarian movement against the Zimbabwean state.