Кіріспе
Христиан қауымы немесе дін тобы қолданатын құлшылық үлгісі. Христиан литургиясы – христиан қауымы немесе дін тобы тұрақты түрде қолданатын (ұсынылған немесе белгіленген) құлшылық үлгісі. Литургия сөзі грек тілінен келген және "қоғамға қызмет ету" деген мағынаны білдіреді. Христиан дінінде бір аймақтан, діннен немесе мәдениеттен шыққан литургиялар ритуалдық топтар деп аталады. Христиан діндерінің көпшілігі Иеміз күнінде шіркеу қызметтерін өткізеді (көптегендері жексенбі күні таңертең және кешке қызмет көрсетеді); ал кейбір дәстүрлер апта ортасында сәрсенбі күні кешке қызмет көрсетеді. Христиан діндерінің көпшілігі жексенбі күні – Иеміз күні екенін, барлық сенушілердің осы күні жиналып, Құдайға құлшылық етуі керек екенін үйретеді (салыстырыңыз, бірінші күндік тынығу). Жетінші күнді тынығу күні деп санайтын христиан діндерінің аз бөлігі сенбі күні құлшылық өткізеді. Бұдан өзге, көптеген христиандар Рождество, Күл сесібі, Ұлы жұма, Көктем мерекесі сияқты қасиетті күндерде құлшылық қызметтеріне қатысады. Көптеген христиан дәстүрлерінде литургиялық рәсімдерді мүмкіндігінше дін қызметкерлері жүргізеді.
Christian liturgy is a pattern for worship used (whether recommended or prescribed) by a Christian congregation or denomination on a regular basis. The term liturgy comes from Greek and means "public work". Within Christianity, liturgies descending from the same region, denomination, or culture are described as ritual families. The majority of Christian denominations hold church services on the Lord's Day (with many offering Sunday morning and Sunday evening services); a number of traditions have mid week Wednesday evening services as well. efn ua|The majority of Christian denominations teach that Sunday is the Lord's Day on which all the faithful must assemble to offer worship to God (cf. first day Sabbatarianism). A minority of Christian denominations that follow seventh day Sabbatarianism organize worship on Saturdays. In addition to this, many Christians attend services of worship on holy days such as Christmas, Ash Wednesday, Good Friday, Ascension Thursday, among others depending on the Christian denomination. In most Christian traditions, liturgies are presided over by clergy wherever possible.
Тарих
Шіркеу қызметтерін өткізу христиан дінінде Иеміздің күнін сақтаумен байланысты.
Қасиетті ортақ литургиялар
Католиктік Әуен – Евхаристиялық қызметті өткізу рәсімі. Латын тіліндегі сәйкес сөз – Missa, ол литургия соңындағы тілектерден алынған: «Ite, Missa est», сөзбе-сөз «Барыңыз, бұл босату», қазіргі ағылшын тіліндегі Рим Әуенінде «Барыңыз, Әуен аяқталды» деп аударылады. Шығыс Православ және Шығыс Православ шіркеулері осы қызметті «Құдай Литургиясы» деп атайды. Шығыс шіркеуінің және басқа да түрлі Сирия шіркеулерінің ұрпақтары өз литургияларын «Қасиетті Құрбандық» – «Қасиетті Тарту» деп атайды. Англикандықтар «Киелі Қауым», «Иеміздің кешкі асы», Рим-католиктердің «Әуені» немесе жай ғана «Киелі Евхаристия» терминдерін әртүрлі қолданады. Әуен – Еуропадағы лютеран шіркеуінде қолданылатын, бірақ Солтүстік Америка лютеран дінінде көбінесе «Құдай қызметі», «Киелі Қауым» немесе «Киелі Евхаристия» деп аталады. Византиялық рәсім Евхаристиялық қызметті білдіру үшін «Құдай Литургиясы» терминін қолданады. Лютерандар Мартин Лютердің алғашқы түзетулерінен бастап Рим-католик Әуенінің көп бөлігін сақтап, пайдаланды. Әуеннің жалпы тәртібі және көптеген аспектілері екі дәстүр арасында ұқсас күйінде қалады. Латын тіліндегі бөлімдердің, псалмдардың және күндердің атаулары кеңінен сақталған, бірақ соңғы реформалар оларды алып тастады. Соңғы уақытта лютерандар өздерінің қайта қараған Әуендерін Ватикан II-ден кейінгі реформалар мен тіл өзгерістеріне сәйкес келтірді. Протестанттық дәстүрлердің литургиялары әртүрлі. Батыстағы басқа да дәстүрлер, көбінесе «Негізгі бағыт» деп аталады, 20-ғасырдың ортасы мен соңында гүлденген Литургиялық қозғалыстан пайда тапты. Соңғы бірнеше онжылдықтарда бұл протестанттық дәстүрлер литургияның өте ұқсас үлгілерін жасады, дұрыс литургиялық өрнектерді дамыту үшін ежелгі көздерді үлгі етіп алды. Бұл дәстүрлер үшін Иеміз күніндегі литургияда Сөз бен Ғибадаттың біртұтас үлгісін қалпына келтірудің маңызы зор. Көптеген басқа протестанттық христиан дәстүрлері (мысалы, Пентикосталдықтар/харизматиктер, Құдай Ассамблеясы және конфессиялық емес шіркеулер), көбінесе белгілі бір «ғибадат тәртібін» сақтаса да, жалпы христиан дәстүрінен өзгеше литургиялық тәжірибелерге ие.
Протестанттық шіркеулер
Тарихи протестант шіркеулері белгілі бір литургияларды қолданады, олар "ғибадат қызметі" немесе "қасиетті қызмет" деп аталады.
Реформацияланған шіркеулер
Протестанттық реформация дәуіріндегі реформациялық дәстүрдегі пасторлар уағызды және Киелі кітапты баса назар аударатын белгілі бір литургияларды қолданды. 17 ғасырда ағылшын пуритандары мен сепаратистері белгілі бір формалардан бас тартты, бірақ көптеген реформацияланған шіркеулер литургияны сақтап, оны бүгінге дейін қолданып келеді.
Англикандық Қауымдастық
Ағылшын реформациясы кезінде Сарум ырымы Рим ырымымен қатар қолданылды. Англиядағы реформаторлар латынша мессаның ағылшын тіліне аударылуын қалады. Кентербери архиепископы Томас Кранмер 1544 жылы «Есхартция және Литания» деген еңбектің авторы болды. Бұл Англия шіркеуінің ағылшын тіліндегі ең алғашқы қызмет кітабы және король Генрих VIII-нің өмірінде аяқталған жалғыз ағылшын тіліндегі қызмет. 1549 жылы Кранмер ағылшын тілінде толық литургия жазды. Кранмер «Ортақ дұға кітабының» алғашқы екі басылымына жауапты болды. Бірінші басылым көзқарасы негізінен реформацияға дейінгі кезеңді бейнеледі. Литургиядағы қауымдасу қызметтері, оқулықтар және жинақтар Солсбери соборында қолданылған Сарум ырымына негізделген аудармалар болды. 1552 жылы қайта қарастырылған басылым, бір жағынан мессаның консервативті түсіндірілуінен, екінші жағынан Мартин Буцердің (Бутцер) сын-пікірінен туындаған мәселелерден кейін, анық протестанттық литургияны орнатуға тырысты. Кейінгі қайта қарастырулар осы басылымға негізделген, бірақ 1604 және 1662 жылдары маңызды өзгерістер енгізілді. 1662 жылғы басылым әлі де Англия шіркеуінде беделді болып табылады және әлемдегі көптеген ұлттық англикан шіркеулерінің «Ортақ дұға кітаптарының» негізіне айналды. Шотланд епископтық тарихынан тараған, мысалы, Америка епископтық шіркеуінің дұға кітаптары, сәл өзгеше литургиялық тамырға ие.
Оңтүстік Үндістан шіркеуі
Оңтүстік Үндістан шіркеуінің литургиясы көптеген дәстүрлерді біріктіреді, оның ішінде методистерді және бауырлар шіркеуі мен Мәсіх шәкірттері шіркеуі сияқты кішігірім шіркеулерді де қамтиды. Оңтүстік Үндістан шіркеуі құрылғаннан кейін, алғашқы синод 1948 жылғы наурыз айында Мадурай қаласында өткізіліп, литургиялық комитет тағайындалды. Осылай дайындалған литургия алғаш рет 1950 жылы Синод отырысында қолданылды және 1954 жылы шіркеудің барлық бөлімдерінде, қажет болған жағдайда қолдануға бекітілді. Жаңа шіркеу үшін растау рәсімінің алғашқы нұсқасы 1950 жылы жарық көрді, аймақтық тілдерге аударылып, түрлі дін аймақтары тарапынан тез қабылданып алынды. 1962 жылға қарай Литургия комитеті бірқатар рәсімдерді дайындады. Олар: Евхаристия, таңғы және кешкі дұға, неке рәсімі, жерлеу рәсімі, дін қызметі және келісім рәсімі (1954), қасиетті крещение (1955) және Альманах (1955–56). CSI-ның Ортақ Құдайға сыйынған кітабы 1963 жылы жоғарыда аталған барлық рәсімдермен бірге жарияланды. Рәсімдердің құрамына мыналар кіреді: Таңғы және кешкі құлшылық рәсімі, крещение алған адамдарға арналған рәсім, қасиетті крещение рәсімі, әйелдерді шіркеуге қабылдау рәсімі, қасиетті неке рәсімі, жерлеу рәсімі, келісім рәсімі, дін қызметкерлерін тағайындау рәсімі. CSI литургиясы 2004 жылы қайта қаралып, 2006 жылы қатты мұқабалы кітап түрінде жарық көрді. CSI Синодының литургиялық комитеті түрлі жағдайларға арналған бірнеше жаңа құлшылық рәсімдерін әзірледі. CSI Литургиясы деп белгілі қасиетті тамаққа шақыру рәсімі жаңа литургиялардың маңызды үлгісі ретінде халықаралық деңгейде мойындалды. Комитет сонымен қатар күнделікті Библия оқулары және "ерекше оқулар" үшін үш түрлі лекционарий циклын және қасиетті тамаққа шақыру рәсімдері үшін жинақтарды дайындады. Бұған қоса, Комитет Ортақ Құдайға сыйынған кітапқа қосымша шығарды.
Шығыс православие шіркеулері
Иаков литургиясы (Батыс Сириялық ритуалы)
Кирилл литургиясы, сондай-ақ Марк литургиясы деп те аталады (Александриялық ритуалы)
Басилий Ұлының литургиясы (Александриялық және Армян ритуалдары)
Григорий Богословтың литургиясы (Александриялық ритуалы)
Григорий Ағартушының литургиясы (Армян ритуалы)
Liturgy of St. Cyril, also known as Liturgy of St. Mark (Alexandrian Rite)
Liturgy of St. Basil the Great (Alexandrian & Armenian Rites)
Liturgy of St. Gregory the Theologian (Alexandrian Rite)
Liturgy of St. Gregory the Illuminator (Armenian Rite)