Кіріспе

Кейбір ұйымдардағы ең жоғары атқарушы лауазымға берілетін атау – Бас директор немесе бас директор (көпше түрі: бас директорлар, бас директорлар, бас директорлар немесе бас директорлар). Бұл үкіметтік, заңды, қоғамдық ұйымдардағы, үшінші сектордағы немесе коммерциялық емес мекемелердегі жоғары атқарушы лауазымдағы қызметкер, көбінесе бас атқарушы директор болып табылады. Бұл термин әлемнің көптеген елдерінде кеңінен қолданылады, бірақ мағынасы елдерге қарай өзгеше болуы мүмкін.

Канада

Канадада бас директор атағы Канаданың мемлекеттік қызметі деп аталатын федералды мемлекеттік қызметте қолданылады. Федералды үкіметтегі бас директор әдетте мекемедегі ең жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкер емес. Бас директорлар әдетте одан жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерге, мысалы, вице-министрге немесе вице-министрдің орынбасарына есеп береді. "Бас директор" атағы он провинциялық үкіметтің және үш аумақтық үкіметтің мемлекеттік қызметінде көбінесе қолданылмайды; оның орнына, бұл мемлекеттік қызметтер көбінесе "атқарушы директор" немесе "директор" атағын қолданады. Вице-министрлер – федералды, провинциялық және аумақтық деңгейдегі Канада мемлекеттік қызметіндегі ең жоғары деңгейдегі бюрократтар. Вице-министрлер саясаткер емес, партиялық емес мемлекеттік қызметкерлер. Федералды, провинциялық және аумақтық мемлекеттік қызметтен басқа, кейбір мемлекеттік сектор мекемелері, мысалы Квебектегі мектеп кеңестері "бас директор" атағын қолданады.

Еуропалық Одақ

Еуропалық Комиссия мен Еуропалық Одақ Кеңесінде әр департамент (бас дирекция деп аталады) саяси бейтарап бас директор басқарады. Бұл шамамен Ұлыбританиядағы тұрақты хатшы лауазымымен тең келеді.

Франция

Францияда осыған ұқсас сөз – президент-директор генераль (PDG) – компаниядағы ең жоғары лауазымдағы тұлғаны білдіреді, ол бір уақытта директорлар кеңесінің төрағасы (президент) және бас директор (директор генераль) болып табылады. 2001 жылдан бастап бұл екі лауазымды бөліп тағайындау мүмкін. Директор-генералдың міндеттері операциялық директордың міндеттеріне ұқсас. Француз министрліктері бас директорлықтарға (directions générales) бөлінеді, кейде орталық директорлықтарға (directions centrales) немесе қарапайым директорлықтарға (directions) бөлінеді, олардың басшылары тиісінше бас директор, орталық директор немесе директор болып табылады.

Эфиопия

1974 жылғы император Хайле Селассие үкіметін құлатқан төңкеріске дейін үкіметтік министрліктің немесе тәуелсіз мемлекеттік агенттіктің бас мемлекеттік қызметкері бас директор деп аталған. Қазіргі Эфиопияда Ақпараттық желілер қауіпсіздігі агенттігі немесе Эфиопия инвестициялық корпорациясы сияқты тәуелсіз агенттіктердің бас шенеунігі, сондай-ақ министрліктердегі [тұрақты] хатшылықтардан төменгі екінші деңгейдегі бөлімдер де бас директор атағын иеленеді.

Германия

Германияда генераль директор ірі және беделді концерн, корпорация, компания немесе кәсіпорның бас директоры үшін қолданылуы мүмкін, әсіресе егер бағыныштылары директор атағын алған болса. Дегенмен, бұл лауазым ресми емес (теориялық тұрғыдан кез келген адам, тіпті бір ғана қызметкері бар кәсіпкер де өзін бас директор деп атауы мүмкін) және қазіргі уақытта көбінесе қолданылмайды. Ресми түрде GmbH компаниясының басқарушы директоры – Geschäftsführer, ал акционерлік қоғамның (Aktiengesellschaft) атқарушы директорлар кеңесі (Vorstand) және төрағасы (Vorstandsvorsitzender) болады. Бұл термин Германияның Тайваньдағы (Қытай Республикасы) бейресми өкілдік миссиясы – Неміс институты Тайбэй өз миссиясының басшысын атау үшін, сондай-ақ неміс министрліктеріндегі жоғары басшылық лауазымдарға (Abteilungsleiterin немесе Abteilungsleiter) берілетін аударма ретінде де қолданылады.

Гонконг

Гонконг үкіметіндегі бірнеше лауазымдар бас директор атағын иеленеді, оның ішінде инвестицияларды тарту, сауда және өнеркәсіп, азаматтық авиация және Гонконгтың Лондондағы экономикалық және сауда кеңсесінің бас директорлары бар.

Үндістан

Үндістанда бас директор, Шекаралық қауіпсіздік күштерінің бас директорына немесе Орталық қарулы полиция күштерінің, Ұлттық апаттарға жауап беру күштерінің және Үндістанның жағалау күзетінің ең жоғары дәрежелі лауазым иесі – Полицияның бас директорына қатысты болуы мүмкін. Бұған қоса, көптеген мемлекеттік мекемелердің басшылары да бас директорлар деп аталады, мысалы, Үндістанның археологиялық зерттеу басқармасының бас директоры, Орталық статистика басқармасының бас директоры, Ұлттық ақпараттық орталықтың (NIC) бас директоры, Медициналық зерттеулер кеңесінің бас директоры және тағы да басқалар.

Италия

Италияда компанияның директоре генералесі - бас директорға (amministratore delegato) есеп беретін корпоративтік лауазым иесі, оның міндеттері операциялық директорға ұқсас. Италияның кейбір министрліктері департаменттерге (dipartimenti) бөлінген, ал олар өз кезегінде директорлар басшылығындағы бас басқармаларға (direzioni generali) бөлінеді. Департаменттері жоқ басқа министрліктер тікелей бас басқармаларға бөлінеді. Италия провинциялары мен ірі муниципалитеттерінде директоре генералесі - провинция президенті немесе қала әкімі тағайындаған бас әкімшілік лауазым иесі. Директор генералесі атағы сонымен қатар денсаулық сақтау қызметтерін ұсынатын жергілікті мемлекеттік мекеменің бас директорына беріледі.

Ресей

Бас директор – Ресейлік компаниядағы жоғары атқарушы лауазым, АҚШ-тағы бас атқарушы директорға (CEO) немесе Ұлыбританиядағы басқарушы директорға балама. Бұл лауазым Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының (ТМД) барлық заңдық формаларында болады (мысалы, акционерлік қоғамдар (АҚ) және жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер (ЖШС)), жеке кәсіпкерліктерді (ЖК) қоспағанда. Бас директор – компанияның "бір адамдық атқарушы органы" болып табылады, компанияны өкілдік ету үшін арнайы өкілеттіксіз әрекет етеді және басқа адамдарға өкілеттік береді. Бас директордың өкілеттіктері компания жарғысымен, акционерлердің (АҚ) немесе қатысушылардың (ЖШС) жалпы жиналысының қаулысымен және директорлар кеңесімен анықталады.

Испания

Испанияда, Мексикада және басқа испан тілінде сөйлейтін елдерде компанияның бас директоры (АҚШ корпорациясына ұқсас) компанияның бас менеджері немесе атқарушы директоры болып табылады.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада бұл термин ұлттық үкімет пен оның министрліктерінің саяси емес басшысын білдіреді. Аймақтық үкіметтерде де бас директорлар болады және олардың міндеттері ұлттық деңгейдегі әріптестеріне ұқсас.

Швеция

Швецияда, егер жоғары билік басқаша белгілемесе, Generaldirektör (GD) сөзі мемлекеттік мекеменің басшысы үшін қолданылатын жалпы атау болып табылады. Ағылшын тіліне аударғанда ресми түрде "директор генерал" термині қолданылады.

Ұлыбритания

Ұлыбритания мемлекеттік қызметінде бас директор, әдетте, жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкер (SCS) болып табылады, 3-ші жалақы тобындағы қызметкер, ол басқа директорлардың тобын басқарады және тікелей департаменттің тұрақты хатшысына баяндайды. Тарихи себептерге байланысты, бұл атақ қазіргі SCS құрылымына дейін бар болған кейбір ұйымдардағы бас атқарушы директорлардың кәсіби лауазымы ретінде де сақталған, сондықтан олар әртүрлі жалақы тобында жұмыс істесе де осы атақты қолдануы мүмкін. Мысалы, Ұлыбританияның ішкі қауіпсіздік қызметінің басшысы МИ5 де бас директор деп аталады, бірақ бұл лауазым тұрақты хатшы (4-ші жалақы тобы) деңгейінде. Британдық телерадиокорпорациясының бас атқарушы директоры да мемлекеттік қызметтегі лауазымдық тізіміне байланысы болмаса да, осы атақты пайдаланады. Ұлттық траст басшысы да осы атаққа ие. Сонымен қатар, Кемпинг және қараван клубтарының басшысы да бас директор атағын алып жүреді.

Америка Құрама Штаттары

Бұл термин халықаралық ұйымдарда және мемлекеттік мекемелерде қолданылады, бірақ АҚШ-та осындай лауазым көбінесе "атқарушы директор" немесе "басқарушы директор" деп аталады. Әдетте, АҚШ-тағы опера компаниясының бас әкімшісі "бас директор" атағын иеленеді. Әнші және дирижер Пласидо Доминго бұрын Лос-Анджелес операсының, ал бұрын Вашингтон ұлттық операсының бас директоры қызметін атқарған, осыған ұқсас жағдай болды. Тағы бір белгілі мысал ретінде, Спейт Дженкинс үштен астам онжылдық бойы Сиэтл операсының бас директоры болып қызмет етті. Бас директорлар көбінесе қаржылық мәселелермен қатар, қай операларды қоюға және қай әншілерді шақыруға қатысты көркемдік шешімдерді де қабылдауға жауапты. Метрополитен операсы АҚШ опера үйлері арасындағы сирек ерекшеліктердің бірі болып табылады; оның әкімшілігінің басшысы бас директор емес, "бас менеджер" деп белгілі.