Кіріспе

Британ үкіметі Министрлер кабинеті арқылы басқарылады, оны Премьер-министр жетекшілік етеді – бұл жоғары деңгейдегі үкімет министрлерінің тобы. Министрлер кабинетінің күнделікті жұмысының көп бөлігі толық құрамды емес, Министрлер кабинеті комитеттері арқылы жүзеге асырылады. Әр комитет өзінің жауапкершілік саласына ие, және олардың қабылдаған шешімдері бүкіл Кабинет үшін міндетті болып табылады. Комитеттердің құрылымы мен құрамы Премьер-министрдің дискрециясына байланысты.

Комитет тәртібі

Комитеттің құрамы министрлермен ғана шектелген, бірақ кейбір жағдайларда министр емес адамдар да қатыса алады. Атап айтқанда, Ұлттық қауіпсіздік кеңесіне әскери, барлау және қауіпсіздік органдарының жоғары лауазымды өкілдері тұрақты түрде қатысады. Премьер-Министр кеңсесінің қызметкерлері – тіпті Премьер-Министрдің өзі де – кез келген комитет отырысына қатыса алады. Бұрынғы комитеттердің құрамында министр емес толық мүшелер болғандарына мысал – Экономикалық кеңес, оның құрамына министрлер мен экономика саласындағы сарапшылар кірген. 1904 жылдан 1939 жылға дейін болған Империялық қорғаныс комитеті әскери саясат мәселелері бойынша Министрлер кабинетімен теңдес болды және оның құрамына министрлер, қарулы күштердің басшылары мен мемлекеттік қызметкерлер кірді. 1997 мен 2001 жылдар аралығында Либералдық-демократиялық партиясымен бірлескен Министрлік консультативтік комитет құрылды, оған жоғары лауазымды либералдық-демократтар мен Лейборист министрлер кірді. 1992 жылға дейін кабинет комитеттерінің тізімі, олардың құрамы және өкілеттіктері сирек жағдайларды қоспағанда, құпия сақталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Соғыс кабинетінің құрылымы Парламентке хабарланды; ал Уинстон Черчилль 1925 жылғы бюджеттік мәлімдемесінде Ұлттық шығыстар жөніндегі тұрақты комитет құрылғанын бұрыннан жариялаған еді. Қорғаныс және сыртқы саясат комитетінің құрылуы мен құрамы 1963 жылы жарияланды, бұл қызмет министрліктерінің Бірыңғай Қорғаныс министрлігіне біріктірілуімен бірге болды. Маргарет Тэтчер 1979 жылы Экономикалық стратегия, Ішкі және әлеуметтік мәселелер, Заңнама жөніндегі тұрақты комитеттермен қатар осы комитеттің әрі қарай жұмыс істейтінін Парламентте растады. Бұл құпия сақтаудың себебі – Министрлер кабинетінің жұмысын жұртшылыққа жария ету ұжымдық жауапкершілікке сенімділіктің төмендеуіне әкелуі мүмкін деген алаңдаушылық (егер Министрлер кабинетінің тек бір бөлігі белгілі бір шешімді қабылдауға қатысқандығы белгілі болса) және комитет төрағаларына олардың нақты саяси жауапкершіліктері белгілі болған кезде артық қысым көрсетілуі еді. Шешімдерді бүкіл Министрлер кабинеті немесе комитет қабылдады ма, қазіргі таңда белгілі емес.

Арнайы функциялармен айналысатын комитеттер

Көптеген комитеттер белгілі бір саладағы саясатты үйлестіру үшін құрылады. Дегенмен, кейбір комитеттердің мемлекеттік істерді басқаруда ерекше рөлі бар, сондықтан олардың процедуралары басқаша болады. Мемлекеттік шығыстар комитеті (PEX) мемлекеттік қаражатты ведомстволарға бөлуде орталық рөл атқарады. Ол 1981 жылы "Жұлдызды палата" деген бейресми атаумен, шығындар бойынша дауларды қарау үшін арнайы құрылған комитет (MISC 62) ретінде пайда болды, бұл мәселелерді толық Кабинет қарауынан бұрын шешуге мүмкіндік берді. Кабинетке шағымдану мүмкіндігі сақталды, бірақ бұл құқық көбінесе пайдаланылмады. Бастапқы атау құпия, тәртіпсіз және қатыгез шешімдерімен танымал болған Жұлдызды палата сотына сілтеме жасайды. Жаңа бастапқы заңнама қабылдағысы келетін ведомстволар заңнамалық бағдарламаға ену үшін комитетке өтініш беруі керек, сондай-ақ тиісті саясат комитетінен келісім алуы тиіс. Төтенше жағдай туғанда Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің (Қауіп-қатерлер, төзімділік және дағдарыстар) кіші комитеті операциялық режимде жиналуы мүмкін. Бұл құрылым бұрын Азаматтық дағдарыстар комитеті деп аталған. Мұндай жағдайда төрағалық төтенше жағдайға жауапты үкіметтік ведомствоның министріне жүктеледі. Алайда, бұл кіші комитет 2021 жылдан бастап таратылды.

Арнайы комитеттер

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде тұрақты комитеттермен қатар, жекелеген мәселелерді қарау үшін арнайы комитеттер шақырылды. Мұндай комитеттер көбінесе қысқа мерзімді болды. Әрқайсысына "Gen" немесе "Misc" префиксі және нөмір тағайындалды. Мысалы, "Gen 183" – бүлікшіл қызметтер жөніндегі комитет. 1945 жылдан 1964 жылға дейін "Gen" (жалпы) комитеттері құрылған кезегімен 1-ден 881-ге дейін нөмірленді.

Министрлер кабинетінен тыс комитеттер

Министрлер кабинеті кеңсесінің әкімшілік жауапкершілігінде бірнеше комитеттер бар, бірақ олар Министрлер кабинеті комитеттері емес. Олардың ішінде түрлі "ресми" комитеттер бар, олар көбінесе Министрлер кабинеті комитеттерін көшіріп жасайды, бірақ мүшелері министрлер емес, мемлекеттік қызметкерлер. Тағы басқалары: 2010 жылғы коалициялық үкіметтің алғашқы жылдарында Коалициялық операция және стратегиялық жоспарлау тобы (толыққанды комитет емес, "жұмыс тобы" ретінде сипатталды) "коалициялық келісімнің жұмыс істеуіне, үкіметтік істердің ұзақ мерзімді стратегиялық жоспарлауына қатысты мәселелерді қарастырып, шешу және қажет болған жағдайда Коалициялық комитетке есеп беруге" тиіс болды. Кейіннен оның функцияларын Дэвид Кэмерон, Ник Клегг, Джордж Осборн және Дэнни Александр қатысқан "Төрттік" отырыстары, саяси кеңесшілер мен мемлекеттік қызметкерлердің қолдауымен өздеріне алды. Біріккен ақпараттық комитет – Ұлыбританияның барлау және қауіпсіздік органдарын басқаратын және қадағалайтын ресми комитет. Біріккен министрлер комитетіне Ұлыбритания мен децентрализацияланған басқарулардың министрлері мен лауазымды тұлғалары кіреді. Оның хатшылығын Министрлер кабинеті қамтамасыз етеді, бірақ ол Министрлер кабинеті комитеті емес. Тұрақты хатшылар басқару тобы мен мемлекеттік қызметті басқару кеңесі – жоғары мемлекеттік қызмет комитеттері, олар Министрлер кабинетінің құрамында орналасқан.