Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлыбританиядағы үкімет басшысы тізімі
Head of government in the United Kingdomthe list
Ұлыбританияның премьер-министрі Ұлыбританияның үкімет басшысы болып табылады. Премьер-министр монархқа патшалық құқықтардың көп бөлігін жүзеге асыру мәселелерінде кеңес береді, Министрлер кабинетін басқарады және оның министрлерін таңдайды. Қазіргі заманғы премьер-министрлер Өкілдер палатасының сеніміне ие болу мүмкіндігі арқасында Парламент мүшелері ретінде отырады. Қазіргі премьер-министр – Консервативтік партияның Риши Сунак, ол 2022 жылдың 25 қазанында қызметке кірісті. Премьер-министр лауазымы ешқандай заңмен немесе конституциялық құжатпен белгіленбеген, ол тек ұзақ жылдар бойы қалыптасқан дәстүр арқасында ғана бар. Осы дәстүрге сәйкес, монарх Өкілдер палатасының сеніміне ең лайықты адамды премьер-министр етіп тағайындайды. Іс жүзінде, бұл Өкілдер палатасында ең көп мандатқа ие саяси партияның басшысы болып табылады. Премьер-министр экс-официо Қазынашылықтың бірінші лорды (1905 жылға дейін бұл лауазымның ресми атауы), Мемлекеттік қызмет министрі, ұлттық қауіпсіздікке жауапты министр болып табылады. Премьер-министрдің ресми резиденциясы мен кеңсесі Лондонның Даунинг-стрит, 10-шы үйі. 57 адам (54 ер адам және 3 әйел) премьер-министр қызметін атқарды, алғашқысы Роберт Уолпол, ол 1721 жылдың 3 сәуірінде қызметке кірді. Ең ұзақ қызмет еткен премьер-министр де Уолпол болды, ол 20 жылдан астам қызмет етті, ал ең қысқа мерзімге ие болған – Лиз Трасс, ол 7 апта қызмет етті.
The prime minister of the United Kingdom is the head of government of the United Kingdom. The prime minister advises the sovereign on the exercise of much of the royal prerogative, chairs the Cabinet and selects its ministers. As modern prime ministers hold office by virtue of their ability to command the confidence of the House of Commons, they sit as members of Parliament. The current prime minister is Rishi Sunak of the Conservative Party, who assumed the office on 25 October 2022. The office of prime minister is not established by any statute or constitutional document, but exists only by long established convention, whereby the monarch appoints as prime minister the person most likely to command the confidence of the House of Commons. In practice, this is the leader of the political party that holds the largest number of seats in the Commons. The prime minister is ex officio also First Lord of the Treasury (prior to 1905 also the official title of the position), Minister for the Civil Service, the minister responsible for national security, The prime minister's official residence and office is 10 Downing Street in London. Fifty seven people (fifty four men and three women) have served as prime minister, the first of whom was Robert Walpole taking office on 3 April
1721. The longest serving prime minister was also Walpole, who served over 20 years, and the shortest serving was Liz Truss, who served seven weeks.
Тарих
Премьер-министр лауазымы құрылмаған; ол үш жүз жылдан астам уақыт бойы парламенттің көптеген актілеріне, саяси дамуларға және тарихтың кездейсоқ оқиғаларына байланысты баяу және органикалық түрде дамыды. Сондықтан бұл лауазымды тарихи тұрғыдан қарап түсіну оңай. Лауазымның бастауы 1688–1720 жылдардағы Революциялық келісім кезінде болған конституциялық өзгерістерде және одан туындаған саяси биліктің егеменнен Парламентке ауысуында жатыр. Егемендік билік өзінің ежелгі құқықтарынан айырылмағанмен және заңды түрде үкімет басшысы болып қала бергенімен, саяси тұрғыдан ол парламентте көпшілік қолдауына ие болатын премьер-министр арқылы билік етуі қажет болды. 1830 жылдарға қарай Вестминстер үкімет жүйесі (немесе кабинеттік үкімет) қалыптасты; премьер-министр кабинеттегі «біріншілердің бірі» – теңдер арасындағы бірінші және Ұлыбританияның үкімет басшысы болды, ал монархтың үкімет ісіне тікелей араласуы конституцияға қарсы әрекет ретінде қарастырыла бастады. Премьер-министрдің саяси мәртебесі қазіргі заманғы саяси партиялардың дамуымен, жаппай коммуникацияның және фотосуреттің пайда болуымен артты. 20-ғасырдың басында қазіргі заманғы премьер-министрлік лауазымы пайда болды; бұл лауазым конституциялық иерархияда егемендік билікке, Парламентке және Кабинетке қатысты ең жоғары мәртебелі орынға айналды. 1902 жылға дейін премьер-министр Лордтар палатасында отыруы мүмкін болды, егер оның үкіметі Өкілдер палатасында көпшілікті құраса. Алайда, 19-ғасырда аристократияның күші әлсірегендіктен, премьер-министр әрқашан парламенттің төменгі палатасының депутаты болуы керек деген конвенция қалыптасты, осылайша ол парламенттегі Өкілдер палатасына ғана жауапты болды. Премьер-министрдің өкілеттігі 1911 жылғы Парламент Актісімен одан әрі артты, ол заң шығару процесінде Лордтар палатасының ықпалын шектеді.
The position of prime minister was not created; it evolved slowly and organically over three hundred years due to numerous Acts of Parliament, political developments, and accidents of history. The office is therefore best understood from a historical perspective. The origins of the position are found in constitutional changes that occurred during the Revolutionary Settlement (1688–1720) and the resulting shift of political power from the sovereign to Parliament. Although the sovereign was not stripped of their ancient prerogative powers and legally remained the head of government, politically it gradually became necessary for him or her to govern through a prime minister who could command a majority in Parliament. By the 1830s, the Westminster system of government (or cabinet government) had emerged; the prime minister had become primus inter pares or the first among equals in the Cabinet and the head of government in the United Kingdom, while it became increasingly seen as an affront to the constitution for the monarch to interfere directly with the business of government. The political position of prime minister was enhanced by the development of modern political parties, the introduction of mass communication and photography. By the start of the 20th century the modern premiership had emerged; the office had become the pre eminent position in the constitutional hierarchy in relation to the sovereign, Parliament and Cabinet. Before 1902, the prime minister sometimes sat in the House of Lords, provided that his government could form a majority in the Commons. However, as the power of the aristocracy waned during the 19th century the convention developed that the prime minister should always sit as a Member of Parliament in the lower house, making them answerable only to the Commons in Parliament. The prime minister's authority was further enhanced by the Parliament Act 1911, which marginalised the influence of the House of Lords in the law making process.
Билік, өкілеттіктер және шектеулер
Премьер-министр – Ұлыбритания үкіметінің басшысы. Осы ретте, қазіргі заманғы премьер-министр Кабинетке (атқарушы билікке) жетекшілік етеді. Сонымен қатар, премьер-министр ірі саяси партияны басқарады және әдетте Халықтар палатасында (Парламенттің төменгі палатасы) көпшілік дауысқа ие болады. Қызметтегі адам маңызды заң шығару және атқару биліктеріне ие. Британдық жүйеде билік бөлінудің орнына біртұтас болып табылады. Халықтар палатасында премьер-министр өз саяси партиясының заңнамалық жоспарын қабылдау мақсатымен заң шығару процесін басқарады. Атқарушы билік өкілі ретінде премьер-министр барлық басқа Кабинет мүшелерін және министрлерді тағайындайды (және қызметтен босатуға құқылы), сондай-ақ барлық үкіметтік ведомстволардың саясатын және қызметін, мемлекеттік қызметшілер құрамын үйлестіреді. Премьер-министр сонымен қатар, ішкі және халықаралық аренада Ұлыбритания Үкіметінің "беті" және "дауысы" рөлін атқарады. Тек премьер-министрдің кеңесі бойынша, монарх көптеген заңдық және артыққылық құқықтарды жүзеге асырады, оның ішінде жоғары сот, саяси, ресми лауазымдарға тағайындау және Англия шіркеуінің дін қызметкерлерін тағайындау; пэрлік титулдар мен кейбір рыцарлық атақтар, ордендер және басқа да маңызды наградалар беру.
The prime minister is the head of the United Kingdom government. As such, the modern prime minister leads the Cabinet (the Executive). In addition, the prime minister leads a major political party and generally commands a majority in the House of Commons (the lower chamber of Parliament). The incumbent wields both significant legislative and executive powers. Under the British system, there is a unity of powers rather than separation. In the House of Commons, the prime minister guides the law making process with the goal of enacting the legislative agenda of their political party. In an executive capacity, the prime minister appoints (and may dismiss) all other Cabinet members and ministers, and co ordinates the policies and activities of all government departments, and the staff of the Civil Service. The prime minister also acts as the public "face" and "voice" of His Majesty's Government, both at home and abroad. Solely upon the advice of the prime minister, the sovereign exercises many statutory and prerogative powers, including high judicial, political, official and Church of England ecclesiastical appointments; the conferral of peerages and some knighthoods, decorations and other important honours.
Конституциялық негіз
Британдық үкімет жүйесі жазбаға түспеген конституцияға негізделген, яғни ол бірде-бір құжатта баяндалмайды. Британдық конституция көптеген құжаттардан тұрады, ал ең маңыздысы – премьер-министр лауазымының қалыптасуы үшін, қабылданған тәжірибеге айналған конституциялық конвенциялар деп аталатын әдет-ғұрыптарға негізделген. 1928 жылы премьер-министр Х.Х. Асквит өзінің естеліктерінде британдық конституцияның осы ерекшелігін былай сипаттады: «Біздің елде жазба Конституция жоқ. Бізде Магна Харта, Құқықтар петициясы және Құқықтар туралы билль сияқты маңызды заңдар бар екені рас, олар біздің көптеген құқықтарымыз бен мүмкіндіктерімізді анықтайды және қамтамасыз етеді; бірақ конституциялық бостандықтарымыздың көп бөлігі және конституциялық тәжірибеміз Король, Лордтар және Коммонның ресми келісімін алған ешқандай заңнан жарамдылығы мен күшін алмайды. Олар әдет-ғұрыпқа, дәстүрге, конвенцияға негізделген, көбінесе бастапқы кезеңдерінде баяу дамиды, әрқашан бірдей болмайды, бірақ уақыт өте келе барлық жерде сақталады және құрметке ие болады. Премьер-министр мен монарх, Парламент және Кабинет арасындағы қарым-қатынас негізінен конституцияның осы жазба конвенцияларымен анықталады. Премьер-министрдің көптеген атқарушы және заң шығару өкілеттіктері іс жүзінде корольдік артықшылықтар болып табылады, олар әлі де ресми түрде мемлекет басшысы болып табылатын монархқа тиесілі. Конституциялық иерархиядағы үстемдігіне қарамастан, премьер-министр лауазымы 20-ғасырға дейін ресми түрде мойындалған жоқ; заңдық тұрғыдан монархтың әлі де тікелей басқаратыны туралы пікір сақталды. Бұл лауазым алғаш рет 1917 жылы Чекерс мүлігі туралы заңның қосымшасында айтылды. 20-ғасырда премьер-министрдің лауазымы мен рөлі заң актілері мен ресми құжаттарда көбірек көрініс тапты; алайда премьер-министрдің өкілеттіктері мен басқа институттармен қарым-қатынасы әлі де көне патшалық артықшылықтарға және тарихи және қазіргі конституциялық конвенцияларға негізделген. Премьер-министрлер Қазынашылықтың бірінші лорды және 1968 жылдың қарашасынан бастап Мемлекеттік қызмет жөніндегі министр лауазымын сақтайды, соңғысы оларға мемлекеттік қызметке билік беруге мүмкіндік береді. Осы жағдайға сәйкес, Ұлыбританияда екі атқарушы билік бар сияқты көрінеді: премьер-министр және монарх. «Тақ» ұғымы бұл парадоксқа шешім береді. Тақ мемлекеттің билік ету билігін білдіреді: заңдар шығару және оларды орындау, салықтар салу және оларды жинау, соғыс жариялау және бейбітшілік орнату. 1688 жылғы «Даңқты революцияға» дейін монарх Тақтың өкілеттіктерін толығымен пайдаланды; одан кейін Парламент монархтарды бейтарап саяси ұстанымға ие болуға мәжбүр етті. Парламент Тақтың өкілеттіктерін тиімді түрде таратып, оларды жауапты министрлерге (премьер-министр мен Кабинетке) сеніп тапсырды, олар Парламентке, әсіресе сайланған Халық палатасына өз саясаты мен әрекеттері үшін есеп береді. Монархтың көптеген артықшылықтары әлі де заңды түрде сақталған болса да, конституциялық конвенциялар монархты күнделікті басқарудан шеттетіп, министрлер патшалық артықшылықтарды жүзеге асырады, нәтижесінде монарх іс жүзінде үш конституциялық құқықпен қалды: хабардар болу, кеңес беру және ескерту.
The British system of government is based on an uncodified constitution, meaning that it is not set out in any single document. The British constitution consists of many documents and most importantly for the evolution of the office of the prime minister, it is based on customs known as constitutional conventions that became accepted practice. In 1928, Prime Minister H. H. Asquith described this characteristic of the British constitution in his memoirs:In this country we live under an unwritten Constitution. It is true that we have on the Statute book great instruments like Magna Carta, the Petition of Right, and the Bill of Rights which define and secure many of our rights and privileges; but the great bulk of our constitutional liberties and our constitutional practices do not derive their validity and sanction from any Bill which has received the formal assent of the King, Lords and Commons. They rest on usage, custom, convention, often of slow growth in their early stages, not always uniform, but which in the course of time received universal observance and respect. The relationships between the prime minister and the sovereign, Parliament and Cabinet are defined largely by these unwritten conventions of the constitution. Many of the prime minister's executive and legislative powers are actually royal prerogatives which are still formally vested in the sovereign, who remains the head of state. Despite its growing dominance in the constitutional hierarchy, the premiership was given little formal recognition until the 20th century; the legal fiction was maintained that the sovereign still governed directly. The position was first mentioned in statute only in 1917, in the schedule of the Chequers Estate Act. Increasingly during the 20th century, the office and role of prime minister featured in statute law and official documents; however, the prime minister's powers and relationships with other institutions still largely continue to derive from ancient royal prerogatives and historic and modern constitutional conventions. Prime ministers continue to hold the position of First Lord of the Treasury and, since November 1968, that of Minister for the Civil Service, the latter giving them authority over the civil service. Under this arrangement, Britain might appear to have two executives: the prime minister and the sovereign. The concept of "the Crown" resolves this paradox. The Crown symbolises the state's authority to govern: to make laws and execute them, impose taxes and collect them, declare war and make peace. Before the "Glorious Revolution" of 1688, the sovereign exclusively wielded the powers of the Crown; afterwards, Parliament gradually forced monarchs to assume a neutral political position. Parliament has effectively dispersed the powers of the Crown, entrusting its authority to responsible ministers (the prime minister and Cabinet), accountable for their policies and actions to Parliament, in particular the elected House of Commons. Although many of the sovereign's prerogative powers are still legally intact, constitutional conventions have removed the monarch from day to day governance, with ministers exercising the royal prerogatives, leaving the monarch in practice with three constitutional rights: to be kept informed, to advise and to warn.
Тағайындау
Қазіргі заманда премьер-министр тағайындау процесінің көп бөлігі конституциялық конвенциялармен және "Кабинет нұсқаулығының" 2.7-2.20 және 3.1-3.2 тармақтары сияқты ресми көздермен бейресми реттеледі. Премьер-министрді монарх патшалық құқығын пайдалана отырып тағайындайды. Бұрын монарх жеке пікірмен премьер-министрді қызметтен босатып немесе тағайындаған (соңғы рет 1834 жылы), бірақ қазір монархтың партиялық саясатқа араласуына жол жоқ. Премьер-министр "осы лауазымға Өкілдер палатасының сенімін қамтамасыз ету қабілеті арқасында ие болады, ал Өкілдер палатасы өз кезегінде жалпы сайлау арқылы білдірілетін сайлаушылардың сеніміне ие". Премьер-министр кеңсесі ресми түрде Министрлер кабинетінің құрамына кіреді, бірақ оның жұмысы мен кеңейтілген Министрлер кабинетінің арасындағы шекара шамалы болуы мүмкін; кеңейтілген Министрлер кабинеті де ұқсас жұмыс атқаруы мүмкін. Питер Хеннесси бұл жүйеде, атауынша болмаса да, тиімді түрде Премьер-министрдің ведомствосы бар екенін айтты.
In modern times, much of the process involving prime ministerial appointments is informally governed by constitutional conventions and authoritative sources, like The Cabinet Manual, paragraphs 2.7 to 2.20 and 3.1 to 3.2. The prime minister is appointed by the monarch, through the exercise of the royal prerogative. In the past, the monarch has used personal choice to dismiss or appoint a prime minister (the last time being in 1834), but it is now the convention that the monarch should not be drawn into party politics. The prime minister " holds that position by virtue of his or her ability to command the confidence of the House of Commons, which in turn commands the confidence of the electorate, as expressed through a general election." The Prime Minister's Office is formally part of the Cabinet Office, but the boundary between its work and that of the wider Cabinet Office can be unclear; the wider Cabinet Office might carry out very similar work. Peter Hennessy has claimed that this overall arrangement means there is in fact effectively a Prime Minister's Department, though it is not called this.
Премьер-Министрдің сұрақтары
Премьер-министрдің сұрақтары – бұл конституциялық дәстүр, қазіргі уақытта Ұлыбритания Парламенті отырыс кезінде әр сәрсенбіде түскі сағат 12-де өткізіледі, онда премьер-министр Парламент мүшелерінің (депутаттардың) сұрақтарына жауап береді. Оппозиция жетекшісі әдетте премьер-министрге алты сұрақ қояды, ал үшінші ең ірі парламенттік партияның жетекшісі екі сұрақ қоя алады. Бұл премьер-министрдің тікелей эфирде теледидар мен радиода редовно пайда болатын мүмкіндігі. Премьер-министр сондай-ақ мемлекеттік саясат мәселелері бойынша сұрақтарға жауап беру үшін Байланыс комитетінің алдына да шығады.
Prime Minister's Questions is a constitutional convention, currently held as a single session every Wednesday at noon when the House of Commons is sitting, in which the prime minister answers questions from members of Parliament (MPs). The leader of the opposition usually asks the prime minister six questions, and the leader of the third largest parliamentary party can ask two questions. It is an occasion when the prime minister appears regularly on live television and radio. The prime minister also appears before the Liaison Committee to answer questions about public policy.
Қауіпсіздік және көлік
Премьер-министр мен бұрынғы премьер-министрлердің жеке қауіпсіздігін Метрополитен полиция қызметінің Қорғау командасы қамтамасыз етеді. Премьер-министрдің автокөліктері премьер-министрге қауіпсіздік шараларымен қатар көлік қызметін де ұсынады. Көліктерді осы бөлімнің офицерлері жүргізеді. Премьер-министрді әуемен тасымалдауды әртүрлі әскери және азаматтық ұйымдар жүзеге асырады.
The personal protection of the prime minister and former prime ministers is the responsibility of Protection Command within the Metropolitan Police Service. The fleet of Prime Ministerial Cars provides the prime minister with a number of security features as well as transport. The vehicles are driven by officers from this unit. Air transport for the prime minister is provided by a variety of military and civilian operators.
Халықаралық рөл
Премьер-министрдің міндеттерінің бірі – Ұлыбританияны ел ішінде және халықаралық аренада, мысалы, жыл сайынғы G7 саммитінде ұсыну. Премьер-министр көптеген халықаралық сапарлар жасайды. Гас О'Доннеллдің сөзіне қарағанда, премьер-министрдің шетелге жасаған сапарларының саны артқан.
One of the roles of the prime minister is to represent the UK at home and abroad, for example at the annual G7 Summit. The prime minister makes many international trips. According to Gus O'Donnell, the number of overseas visits for the prime minister has gone up.
Орынбасары
Премьер-министрлердің әр түрлі орынбасарлары болған, кейде ресми вице-премьер, мемлекеттік хатшының бірінші орынбасары немесе фактілік орынбасар ретінде. Кейбір премьер-министрлер мүлдем орынбасар таңдамаған, олардың орнына жағдайға қарай шешім қабылдаған.
Prime ministers have had various deputies, sometimes as an official deputy prime minister, first secretary of state or de facto deputy. Some prime ministers have not chosen a deputy at all, preferring ad hoc arrangements.
Мұрагерлік
Ешкімнің де премьер-министр лауазымына автоматты түрде мұрагерлік құқығы жоқ. Премьер-министр қайтыс болған жағдайда уақытша премьер-министр тағайындау орынды болады деп жалпы түрде есептеледі, бірақ кімді тағайындау керектігі туралы пікірлер әртүрлі. Родни Брейзердің сөзіне сәйкес, үкіметте премьер-министрдің күрт қайтыс болуына дайындық шаралары жоқ. Сондай-ақ, Ұлыбританияның премьер-министрі міндетін атқарушы деген лауазым да жоқ. 2011 жылы BBC News тілшісімен «гипотетикалық жағдайды талқылаудан» бас тартқанмен, 2006 жылы Министрлер кабинеті мынадай мәлімдеме жасады: Барлық мүмкін салдарларды регламенттеуші бірде-бір хаттама жоқ. Дегенмен, жалпы конституциялық жағдай төменде көрсетілгендей. Премьер-министр қайтыс болған жағдайда, Король кімді уақытша премьер-министр етіп тағайындауға болатынын анықтау үшін автоматты түрде ешқандай болжам жасауға болмайды. Бұл шешімді Король өзінің Корольдік құқығы арқылы қабылдайды. Бірақ, басшылыққа алуға болатын бірнеше негізгі қағида бар. Король, әдетте, үкіметтегі өте жоғары лауазымды тұлғаны іздейді (бұл қысқа мерзімді тағайындама болғандықтан, міндетті түрде Парламент мүшесі болуы қажет емес). Егер Премьер-министрдің ресми орынбасары болса және ол Премьер-министрдің болмаған уақытында оның өкілі ретінде әрекет етуге дағдыланған болса, бұл маңызды фактор болуы мүмкін. Сондай-ақ, Премьер-министр лауазымына кім үміткер болатыны да маңызды. Егер үкіметтегі ең жоғары лауазымды тұлға өзі Премьер-министр болуға ниеттенсе, Король одан төмен лауазымды, үміткер емес адамды шақыруы мүмкін. Мұндай жағдайда, Корольдің жеке хатшысы Кабинет хатшысы арқылы Кабинет мүшелерінің пікірін біліп, Корольдің уақытша кезеңде төрағалық етуге Кабинетке қанағаттандыратын адамды шақыруын қамтамасыз етуі мүмкін. Партия жаңа басшыны сайлағаннан кейін, ол адам, әрине, Премьер-министр болып тағайындалады. Сонымен қатар, Премьер-министр сапарда болған кезде, шұғыл мәселелерді және кездесулерді шешуге қабілетті жоғары лауазымды министрді тағайындау стандартты тәжірибе болып табылады, бірақ Премьер-министр әрқашан жауапты және хабардар болып қалады. 2020 жылдың 6 сәуірінде Премьер-министр Борис Джонсон жансақтау бөліміне түскен кезде, ол Бірінші мемлекеттік хатшы Доминик Раабтан «қажет болған жағдайда оны алмастыруды» сұрады.
Nobody has the right of automatic succession to the prime ministership. It is generally considered that in the event of the death of the prime minister, it would be appropriate to appoint an interim prime minister, though there is some debate as to how to decide who this should be. According to Rodney Brazier, there are no procedures within government to cope with the sudden death of the prime minister. There is also no such title as acting prime minister of the United Kingdom. Despite refusing " to discuss a hypothetical situation" with BBC News in 2011, the Cabinet Office said the following in 2006:There is no single protocol setting out all of the possible implications. However, the general constitutional position is as set out below. There can be no automatic assumption about who The Queen would ask to act as caretaker Prime Minister in the event of the death of the Prime Minister. The decision is for her under the Royal Prerogative. However, there are some key guiding principles. The Queen would probably be looking for a very senior member of the Government (not necessarily a Commons Minister since this would be a short term appointment). If there was a recognised deputy to the Prime Minister, used to acting on his behalf in his absences, this could be an important factor. Also important would be the question of who was likely to be in contention to take over long term as Prime Minister. If the most senior member of the Government was him or herself a contender for the role of Prime Minister, it might be that The Queen would invite a slightly less senior non contender. In these circumstances, her private secretary would probably take soundings, via the Cabinet Secretary, of members of the Cabinet, to ensure that The Queen invited someone who would be acceptable to the Cabinet to act as their chair during the caretaker period. Once the Party had elected a new leader, that person would, of course, be invited to take over as Prime Minister. Additionally, when the prime minister is travelling, it is standard practice for a senior duty minister to be appointed who can attend to urgent business and meetings if required, though the prime minister remains in charge and updated throughout. On 6 April 2020, when Prime Minister Boris Johnson was admitted into ICU, he asked First Secretary of State Dominic Raab "to deputise for him where necessary".
Отставка
Премьер-министр британ монархына отставкасын ұсынып, өкілеттік мерзімін аяқтайды. Бұл олардың партиясы жалпы сайлауда жеңіліске ұшыраған кезде болуы мүмкін, нәтижесінде олар енді Төменгі палатаның сенімін пайдалана алмайды. Саяси себептермен немесе денсаулықтың нашарлауы сияқты басқа да себептерге байланысты, мерзімінен бұрын отставкаға кету де мүмкін. Егер премьер-министр мерзімінен бұрын отставкаға кетсе және оның партиясы Төменгі палатада көпшілік дауысқа ие болса, партия өз қағидаларына сәйкес жаңа басшыны сайлайды, ал монарх осы жаңа басшыны жаңа премьер-министр болуға шақырады. Кетіп бара жатқан премьер-министр партия жаңа басшыны таңдағанша лауазымында қалуы мүмкін. Отставкаға кеткеннен кейін, кетіп бара жатқан премьер-министр Парламент депутаты болып қала береді. Кетіп бара жатқан премьер-министр монархтан өзі таңдаған кез келген адамдарға құрмет белгілерін беруді сұрай алады, бұл Премьер-министрдің отставкаға кету құрметтері деп аталады. Ешбір қазіргі премьер-министр жалпы сайлауда өз мандатын жоғалтқан емес. Тек бір премьер-министр қанынан айырылды: Спенсер Персиваль, 1812 жылы.
A prime minister ends their tenure by offering their resignation to the British monarch. This can happen after their party has suffered a general election defeat, so that they no longer command the confidence of the House of Commons. It can also happen mid term, if they are forced to resign for political reasons, or for other reasons such as ill health. If the prime minister resigns mid term, and their party has a majority in the Commons, the party selects a new leader according to its rules, and this new leader is invited by the monarch to become the new prime minister. The outgoing prime minister is likely to remain in post until the new leader has been chosen by the party. After resigning, the outgoing prime minister remains a Member of Parliament. An outgoing prime minister can ask the monarch to bestow honours on any number of people of their choosing, known as the Prime Minister's Resignation Honours. No incumbent prime minister has ever lost their own seat at a general election. Only one prime minister has been assassinated: Spencer Perceval, in 1812.
Басымдық, артықшылықтар және мекенжай түрі
Жаңа премьер-министр қызметке кірген кезде, әдетте елге ресми мәлімдеме жасап, биліктегі монархтың өзін тағайындағанын хабарлайды ("қолды сүйген" деп аталады). Бұл көбінесе былай деу арқылы жасалады:
On taking office a new prime minister usually makes a public statement to announce to the country that they have been appointed by the reigning monarch (called "kissing hands"). This is usually done by saying words to the effect of:
«Его Величество Король [Его Величество Королева] маған үкімет құруды тапсырды және мен оны қабылдадым». Ұлыбританияның барлық аймағында премьер-министр корольдік отбасының мүшелерінен, лорд-канцлерден және жоғары діни лауазымдардағы тұлғалардан басқа барлық шенеуніктерден жоғары тұрады. 2010 жылы премьер-министр 142 500 фунт стерлинг алды, оның ішінде парламент депутаты ретінде 65 737 фунт жалақысы болды. 2006 жылға дейін лорд-канцлер үкіметтегі ең көп жалақы алатын адам болып, премьер-министрден озып тұрды. Бұл лорд-канцлердің сот төрешілерінің жалақы шкаласындағы ең жоғары позициясын көрсетеді. 2005 жылғы Конституциялық реформа туралы заң лорд-канцлердің сот функцияларын жойды және кеңсе жалақысын премьер-министрдің жалақысынан төмендетті. Премьер-министр әдетте Жеке Кеңестің мүшесі болып табылады және осылайша «Өте Құрметті» атағына ие болады. Кеңес мүшелігі өмір бойы сақталады. Конституциялық конвенция бойынша, премьер-министр болып тағайындалуға тек Жеке Кеңесші ғана лайықты. Көптеген үміткерлер бұл мәртебеге ие болған. Жеке Кеңесші емес адамның табиғи тағайындалуының жалғыз жағдайы 1924 жылы Рамсей Макдональд болды. Бұл мәселе оны премьер-министр болып тағайындалғанға дейін Кеңеске тағайындау арқылы шешілді. Конституциялық мәселелер департаментінің бұрынғы мәліметтеріне сәйкес, премьер-министр қызметке кірген кезде Жеке Кеңесші болып табылады және оған жеке есімімен емес, «Өте Құрметті» деген ресми атаумен жүгіну керек. Бұл формальды жағдайларда қолданылса да, бұқаралық ақпарат құралдары оны сирек қолданады. «Премьер-министр» – лауазым, атау емес, сондықтан оны «премьер-министр» деп атау керек, бірақ «Премьер-министр» атағы (мысалы, «Премьер-министр Риши Сунак») қазіргі саяси баяндамаларда кеңінен таралған. Ұлыбританияда «Премьер-министр Сунак» деген сөз қолданылмайды, бірақ кейде шетелдік шенеуніктер мен жаңалықтар көздері де оны қолданады. 1732 жылдан бері Лондонның Даунинг-стрит, 10 үйі премьер-министрдің ресми резиденциясы болып табылады; олар оның қызметкерлері мен кеңселеріне, соның ішінде кең кеңселерге қолдануға құқылы. 1917 жылы үкіметке сыйға берілген Бэкингемширдегі Шекерс үйін премьер-министр елде демалу үшін пайдалана алады.
His Majesty the King [Her Majesty the Queen] has asked me to form a government and I have accepted. Throughout the United Kingdom, the prime minister outranks all other dignitaries except members of the royal family, the lord chancellor, and senior ecclesiastical figures. In 2010, the prime minister received £142,500 including a salary of £65,737 as a member of parliament. Until 2006, the lord chancellor was the highest paid member of the government, ahead of the prime minister. This reflected the lord chancellor's position at the head of the judicial pay scale. The Constitutional Reform Act 2005 eliminated the lord chancellor's judicial functions and also reduced the office's salary to below that of the prime minister. The prime minister is customarily a member of the Privy Council and thus entitled to the appellation "The Right Honourable". Membership of the council is retained for life. It is a constitutional convention that only a privy counsellor can be appointed prime minister. Most potential candidates have already attained this status. The only case when a non privy counsellor was the natural appointment was Ramsay MacDonald in 1924. The issue was resolved by appointing him to the Council immediately prior to his appointment as prime minister. According to the now defunct Department for Constitutional Affairs, the prime minister is made a privy counsellor as a result of taking office and should be addressed by the official title prefixed by "The Right Honourable" and not by a personal name. Although this form of address is employed on formal occasions, it is rarely used by the media. As "prime minister" is a position, not a title, the incumbent should be referred to as "the prime minister", although the title "Prime Minister" (e. g. "Prime Minister Rishi Sunak") has become commonplace within current political reporting. Within the UK, the expression "Prime Minister Sunak" is never used, although it, too, is sometimes used by foreign dignitaries and news sources. 10 Downing Street, in London, has been the official place of residence of the prime minister since 1732; they are entitled to use its staff and facilities, including extensive offices. Chequers, a country house in Buckinghamshire, gifted to the government in 1917, may be used as a country retreat for the prime minister.
Зейнетақы сыйақысы
Отставкаға шыққаннан кейін, монархтың премьер-министрге құрмет немесе дәреже беруі дәстүрлі болып саналады. Көбінесе, бірақ міндетті емес, берілетін құрмет – Ұлыбританияның ең жоғары рыцарлық ордені – Гартер орденінің мүшелігі. Отставкаға шыққан премьер-министрді Гартердің серігі (KG) титулымен марапаттау практикасы 19-шы ғасырдың ортасынан бері жиі кездеседі. Шотландық премьер-министр отставкаға шыққанда, көбінесе шотландық құрметі саналатын Қызылгүлдің рыцары (KT) ордені, Гартер орденінің орнына тағайындалады, себебі Гартер ордені ағылшын құрметі ретінде қарастырылады. Тарихи тұрғыдан, премьер-министрлердің Халық палатасынан отставкаға шыққаннан кейін Лордтар палатасына көтерілуі де кең таралған. Бұрын, берілетін ақсүйек титулы көбінесе графтық атақ болатын. Соңғы рет мұндай атақ 1963 жылы қызметтен кеткен Гарольд Макмилланға берілді. Ол Стоктон графы атағын тек 1984 жылы, биліктен кеткеннен кейін жиырма жылдан астам уақыт өткен соң алды. Макмилланның ізбасарлары Алек Дуглас-Хум, Гарольд Уилсон, Джеймс Каллаган, Маргарет Тэтчер және Дэвид Кэмерон барлығы өмірлік пэрліктерді қабылдады (дегенмен Дуглас-Хум бұрынғы мұрагерлік титулынан – Хум графы атағынан бас тартқан еді). Эдвард Хит ешқандай пэрлік атақты қабылдамады, сондай-ақ 1990 жылдан бері отставкаға шыққан премьер-министрлердің ешқайсысы да (Кэмерон кабинетке қайта кіру үшін, емес құрмет ретінде қабылдағаннан басқа) пэрлік атақты қабылдамады. Эдвард Хит (1992 ж.), Джон Мейджор (2005 ж.) және Тони Блэр (2022 ж.) кейін Гартердің серігі болып тағайындалды, бірақ Блэр өзіне немесе болашақ премьер-министрлерге құрмет көрсетілмеуін қалағанын бұрын хабарлаған болатын. Соңғы отставкаға шыққан премьер-министр Маргарет Тэтчер (1979–1990) 2013 жылдың 8 сәуірінде қайтыс болды. Оның қазасы 1955 жылдан бері (Эттли графының құрылған жылы, 1947 жылы граф Болдуиннің қайтысынан кейін) Лордтар палатасының құрамында бұрынғы премьер-министрдің болмауына әкелді, және бұл жағдай 2023 жылдың қарашасында Дэвид Кэмерон Лордтар палатасына тағайындалғанға дейін сақталды.
Upon retirement, it is customary for the sovereign to grant a prime minister some honour or dignity. The honour bestowed is commonly, but not invariably, membership of the UK's most senior order of chivalry, the Order of the Garter. The practice of creating a retired prime minister a Knight Companion of the Garter (KG) has been fairly prevalent since the mid nineteenth century. Upon the retirement of a prime minister who is Scottish, it is likely that the primarily Scottish honour of Knight of the Thistle (KT) will be used instead of the Order of the Garter, which is generally regarded as an English honour. Historically it has also been common to grant prime ministers a peerage upon retirement from the Commons, elevating the individual to the Lords. Formerly, the peerage bestowed was usually an earldom. The last such creation was for Harold Macmillan, who resigned in 1963. Unusually, he became Earl of Stockton only in 1984, over twenty years after leaving office. Macmillan's successors Alec Douglas Home, Harold Wilson, James Callaghan, Margaret Thatcher and David Cameron all accepted life peerages (although Douglas Home had previously disclaimed his hereditary title as Earl of Home). Edward Heath did not accept a peerage of any kind and nor have any of the prime ministers, other than Cameron (having done so to re join the Cabinet, rather than as an honour per se), who have retired since 1990. Edward Heath (in 1992), John Major (in 2005) and Tony Blair (in 2022) were later appointed as Knights Companion of the Garter, although Blair had previously disclosed that he did not want honours bestowed for himself or future prime ministers. The most recent former prime minister to die was Margaret Thatcher (1979–1990) on 8 April 2013. Her death meant that for the first time since 1955 (the year in which the Earldom of Attlee was created, subsequent to the death of Earl Baldwin in 1947) the membership of the House of Lords included no former prime minister, a situation which remained the case until David Cameron was appointed to the House in November 2023.
Мемлекеттік қызмет шығындарына арналған өтемақы (PDCA)
Бұрынғы премьер-министрлердің барлығы осы лауазымда мемлекеттік міндеттерді орындау кезінде туындаған жалақы немесе кеңсе шығындарын өтеуге құқылы. Бұл жәрдемақы жеке немесе парламенттік міндеттерге жұмсалуына болмайды. Оны Министрлер кабинетінің қаржы тобы басқарады. Жыл сайын өтеуге болатын ең жоғары сома – 115 000 фунт стерлинг, соған қоса қызметкерлердің зейнетақысына жұмсалатын шығындардың 10 пайызы. Бұл лимит жыл сайын және әрбір Парламент сайлауы басталғанда премьер-министр тарапынан қарастырылады. Егер бұрынғы премьер-министр басқа мемлекеттік қызметтерді атқарғаны үшін мемлекеттен қаржы алса, ең жоғары сома төмендетілуі мүмкін. Даунинг-стрит 2023 жылдың қараша айында бұрынғы премьер-министр Дэвид Кэмерон сыртқы істер министрі қызметін атқаратын кезеңде PDCA-дан (Мемлекеттік қызметтерді өтеу комиссиясы) ешнәрсе талап етпейтінін растады.
All former prime ministers are entitled to claim for salary or office expenses incurred in fulfilling public duties in that role. The allowance may not be used to pay for private or parliamentary duties. It is administered by the Cabinet Office Finance Team. The maximum amount which may be claimed per year is £115,000, plus 10% towards any staff pension costs. This limit is reviewed annually, and at the start of each Parliament, by the prime minister. The maximum level may be adjusted downwards if the former prime minister receives any public funds for fulfilling other public appointments. Downing Street confirmed in November 2023 that former prime minister David Cameron would not claim from the PDCA while he is Foreign Secretary.