Кіріспе
Шотландияда туған тері саудагері Саймон МакТавиш (1750 – 6 шілде 1804), Монреальде тұрған, шотландиялық тері саудагері және Солтүстік-Батыс компаниясының негізін қалаушылардың бірі. Ол Бобр клубының мүшесі болды және тері саудасындағы жоғары орны мен мәдениетті өмір салты үшін "маркиз" атымен белгілі болды. Монреальдегі МакТавиш көшесі мен МакТавиш суқоймасы оның құрметіне аталған. Оның үйі мен ескерткіші Монреальде ұзақ жылдар бойы маңызды орын болды. Әуесқойлығымен танылған МакТавиш, МакТавиш кланының басшысы қиын жағдайға түсіп, Дунардри имениесін сатуға мәжбүр болғанда, оны клан үшін сатып алып, үлкен ұлына Монреальде жұмыс ұсынды.
Simon McTavish (1750 – 6 July 1804), of Montreal was a Scottish born fur trader and the chief founding partner of the North West Company. He was a member of the Beaver Club and was known as the Marquis for his pre eminent position in the fur trade and his refined style of living. Both McTavish Street and the McTavish Reservoir in Montreal are named for him. His home and monument in the Golden Square Mile were longstanding landmarks in Montreal. Renowned for his generosity, when the Chief of the Clan MacTavish had fallen on hard times and was forced to sell their seat, Dunardry, McTavish bought it back for the clan and gave his eldest son employment in Montreal.
Таулы аймақ
1751 жылы Саймон МакТавиш Шотландияның жоталы аймағындағы Стратеррикте, Гартбегтің МакТавиштерінің гербін тасыған Гартбегтің таксманы Джон МакТавиштің (1701–1774) ұлы болып дүниеге келді. Оның анасы, Гартморлық Мэри Фрейзер (1716–1770), Дунчеалық Саймон Фрейзер және Фейерстік Фрейзерлер арқылы 1-ші Лорд Ловаттың заңды емес ұлынан тараған. МакТавиштің әкесі Якобит армиясымен Каллоден және Фолкирк Мьюр шайқастарында офицер болып шайқасқан, және Якобиттер жеңілгеннен кейін Джордж II-нің кешірімінен алынбаған аз адамдардың бірі болған. 1757 жылы Ловаттың генералы Саймон Фрейзер Джон МакТавишті жаңадан құрылған 78-ші Фрейзерлік жоғары таулы әскеріне лейтенант етіп тағайындады. Билік органдарынан жасыру үшін атын "Фрейзер" деп өзгерткендей, Саймонның әкесі полкпен бірге Жаңа Шотландияға барып, Луисбург шайқасында британдықтар үшін шайқасты, онда ол ауыр жарақат алып, қалды. Квебек шайқасына қатыса алмағандықтан, ол 1761 жылы "өзіне және отбасына көрсетілген қайырымдылықтың нәтижесінде" үйге жіберілді. Саймонның екі үлкен ағасы әкесінің досы, МакТавиш кланының басшысы Дугальд МакТавиштің қамқорлығына алынды, ал 1764 жылы, он үш жасқа келген Саймон әпкесі және оның күйеуі Хью Фрейзермен (1730–1814), 78-ші Фрейзерлік жоғары таулы әскерінің капитанымен бірге Нью-Йоркке жіберілді.
Солтүстік Америкадағы тері саудасы
Нью-Йоркте шотланд саудагерінің оқушысы болғаннан кейін МакТавиш тері саудасының мүмкіндіктерін таныды. 1769 жылы ол өздігінен жұмыс істеді және 1772 жылы Детройтте Уильям Эдгармен (1736-1820) серіктестік құрды. Ниагара аймағында ол бұғы терісі және суырмен сауда жасауды бастады, кейін ғана құнды терілермен айналысты. Келесі бірнеше жылда МакТавиш тері саудасында өркендеп, 1773 жылы жаңа серіктесі Джеймс Баннерменмен бірге өз бизнесін Супериор көліндегі Гранд-Портажға дейін кеңейтті. Бұл маңызды тері саудасы жиынында, басқа американдық саудагерлер оңтүстік және батысқа назар аударғанда, МакТавиш Ұлы көлдердің солтүстік-батысындағы суық климатта көптеп және жақсы сапалы терілерге қол жеткізе алатынын түсінді. Гудзон Бэй компаниясы солтүстік-батыс аймақтарындағы тері аулауды бақылап тұрғанмен, Монреальден батысқа Оттава өзені арқылы, содан кейін Георгиан шығанағы мен Ұлы көлдер аймағы арқылы Манитобаға дейін салыстырмалы түрде пайдалы жол болды. Гранд-Портаждағы сауданың көп бөлігі Монреаль арқылы жүзеге асты. 1775-76 жылдары МакТавиш Детройтте қыстауға мүмкіндік алды, келесі маусымға қажетті тауарлармен жақсы қамтамасыз етілді және Джордж Макбитпен бірге экспедиция жасады. Америка континенттік армиясы сол қыста Монреальді басып алды, бұл Монреаль саудагерлерінің 1776 жылғы жазда Гранд-Портажға тауар жеткізуіне кедергі келтірді. Бұл МакТавишке бәсекелестіксіз 15 000 фунт стерлингке бағаланған терілерді алуға және оларды Англияға сатуға мүмкіндік берді.
Монреаль
Сол уақытта америкалықтар Квебектен шығып кетіп, МакТавиш өзінің қызметін Монреальге көшірді. Ол Революциялық соғыс кезінде жеке сауда жасап, Гранд-Портаж бен Детройтке тауар жеткізіп, Детройт пен Ниагарадағы британдық әскерлерге роммен айналысты. Соғыс аяқталған соң, ол бизнес инвесторлары мен аңшы-зерттеушілердің тобын біріктіріп, Солтүстік-Батыс компаниясын құрды. Фробишер ағайындыларымен бірге ол компанияның акцияларының 37,5%-ына ие болды, ал 1787 жылы Бенджамин Фробишер қайтыс болғаннан кейін МакТавиш бизнеске жетекші болды. Бірнеше айдан кейін компанияны қайта құру кезінде епті МакТавиш компанияның жиырма акциясының он біреуін бақылауға алды. Ең маңыздысы, ол жаңа Монреаль фирмасының – «МакТавиш, Фробишер және Компания» – басқару серіктесі болды, ол Солтүстік-Батыс компаниясының тауарын импорттап, оның терілерін Лондон нарығына жіберіп, барлық мәмілелерден комиссия алды. Бизнестің тік интеграциясы 1792 жылы кеңейтілді, сол кезде «МакТавиш, Фрейзер және Компания» фирмасы Лондонның өзінде сауда тауарын тікелей сатып алу және терілерді сату үшін құрылды. Монреальдегі штаб-пәтерінен кейінгі он алты жылда МакТавиш Лабрадор жағалауынан Роки тауларына дейін созылған бизнес империясын құрды және осы процесте өзін бай адам етті. Руперт жеріндегі тері саудасы кеңейген сайын, HBC-нің қаржылық үстемдігі оларға үстемдік тануға мүмкіндік берді. HBC Нор’Уэстерлердің Гудзон шығанағы арқылы тауар әкелу құқығын қабылдамады, сондықтан 45 000 фунт стерлинг сомасындағы үлкен шығынмен МакТавиш NWC үшін бекініс орнату үшін екі экспедиция жіберді. Бұл әрекеттер күтілген нәтижені бермеді, сонымен қатар NWC британ үкіметінен жарғы алуға да сәтті болмады, тек бір ғана балама қалды – HBC акцияларының көпшілігін сатып алуға тырысу. Ұлыбританияда болған кезінде Саймон МакТавиш МакТавиш кланының басшысымен достық қарым-қатынас орнатты, ал басшы қайтыс болғаннан кейін Саймон кланның ұлдарының біреуін Солтүстік-Батыс компаниясына әкелді. 1799 жылы МакТавиш өзіне зор қанағат әкелген нәрсе жасады: Аргиллдегі Солтүстік Кнапдейлдегі Дуннарди иелігін сатып алды, ол бірнеше ғасыр бойы МакТавиш (МакТавиш) кланының басшыларының атамекені болған. Саймонның отбасы Фрейзер кланымен тығыз байланысты болғанымен, оның ата-бабалары бірнеше буын бұрын Стратеррикке қоныс аударған Дуннардидің МакТавиш кланының тармағы болған деп саналады. Көрнекті көзқарасы бар, епті бизнесмен ретінде МакТавиш Монреальді индустрияландыру қажеттігін мойындады және бұл қажеттілік көбірек ақша табуға мүмкіндік берді. 1802 жылы ол Терребонн иелігін сатып алып, екі заманауи ұн диірменін және нан пісіру цехын салды, сондай-ақ басқа кәсіпкерлерді ағаш бөшкелерді өндіруге ынталандырды.
Дюнардри мен МакТавис кланының басшылары
1782 жылы Саймонның әкесінің досы және Саймонның екі үлкен ағасының қамқоршысы, бұрынғы 3-ші аяқ сарбаздары полкіндегі лейтенант және 18-ші Дунардри Лэрді Дугальд МакТавиш қайтыс болды. 1785 жылы Дугальдтың ұлы және мұрагері Лаклан көп ғасырлар бойы МакТавиш кланының басшыларының атамекені болған Дунардри иелігін сатуға мәжбүр болды. Айтылғандай, Лаклан Саймонның ағаларымен бірге өсті және Саймонның Ұлыбританияға көптеген сапарлары барысында олар жақын дос болды. Дунардри сатылғаннан кейін Саймон досына иелікті қайта сатып алуға көмектесетініне уәде берді, «ақшаны ыңғайлы жағдайда үнемдей алғанда» бірден. 1796 жылы Саймон «кедей, ескі досы Дунардридің» (Лаклан) қайтысы туралы естігеннен кейін екі жыл өткен соң, ол сөзіне тұрып, кланының абыройын қалпына келтіру және Дунардриді заңды басшыларға қайтару үшін 6000 фунт төледі. Саймон формальды түрде «Дунардрилік» атанса да, бұл оған жеке пайда әкелмеді және ол сатып алуды «құмарлық» ретінде қарастырды. Алайда, Саймонның Дунардриді сатып алуы Лакланның ұлы үшін ауыртпалыққа айналды, өйткені оның ұлдары иелікті басқаруға қызығушылық танытпады. Олар Саймонға өте риза екендерін білдірді, бірақ мүлік табыс әкелмейтіндіктен, оны иеленуге құлшынбады. Сондықтан Саймонның екеуі де жас жаста қайтыс болған ұлдары «Дунардрилік» деп аталды, бірақ олар да мүлікке қызығушылық танытпады және онда тұрмады. Саймонның досы Лаклан МакТавиштің орнын оның ұлы Дугальд МакТавиш (1782-1855), Килкрист қамалының басшысы, Кэмпбелтаунның сот судьясы басқарды. Саймонның ұлдары оған жақсы таныс болды және әдеттегі төлемдерден бас тартып, Саймон Дугальдтың екінші ұлын (Джон Джордж МакТавишті) Солтүстік-Батыс компаниясына қабылдады, онда ол Бобр клубының мүшесі болды. Компания кейінірек Хадсон шығанағы компаниясымен біріккенде, Джон олар үшін жұмыс істеуді жалғастырды және олардың ең табысты саудагерлерінің бірі саналды. Джон кейінірек өзінің есімін Симонның есімімен сәйкес ету үшін «МакТавиш» деп өзгертті. Джонның ағасы Уильям МакТавиш, кланның 21-ші басшысы, сонымен қатар тері саудасына қатысып, HBC үшін жұмыс істеп, Руперт жері мен Ассинибояның губернаторы болды. МакТавиш кланының басшылары Канадада қалды және қазіргі 27-ші басшы 1951 жылы Монреальде дүниеге келді.
Отбасы мен ескерткіш
1793 жылдың қазан айында Саймон МакТавиш Мари Маргарита Шабольеге (1775 ж. туған), Бобер клубының негізін қалаушы мүшесі Чарльз Шабольедің қызына үйленді. Олар некелескен соң Лондонға көшіп, МакТавиштің онда тұрақты қоныстану ниеті болғанмен, оның жаңа әйелі күйзеліске түсіп, 1795 жылдың көктемінде Монреальге оралды. МакТавиштердің алты баласы болды, олардың төртеуі ересек жасқа жетті, бірақ тек біреуі ғана үйленді. Чизвик шіркеуінде олардың тірі қалған төрт баласына арналған ескерткіш орнатылған: Мэри МакТавиш (1796-1819). 1817 жылы Мэрилебон шіркеуінде ол Глостер Плейс, Портман сквері, Лондонның майоры Чарльз Паслиге (1781-1821) үйленді; ол адмирал сэр Томас Паслидің немересі еді. Оның туысы сэр Джон Малкольм бұрын оны Үндістанның Жоғарғы соты атынан Парсы патшасы Фатх Али Шах Каджарға шаруашылық жөніндегі өкілі етіп тағайындаған. Мэриді оның қамқоршысы және туысы Саймон МакГилливрей сыйлаған. Ол Девон штатының Сидмут қаласында қайтыс болды. Уильям МакТавиш (1797-1818). Әкесінің қайтысымен ол 20 000 фунт стерлинг және «Дуннардридің МакТавиші» иелігін мұра етті, ал мүлік әлі де оның отбасы мен МакТавиш басшыларының отбасы арасында болды. Ол анасы мен асыраушы әкесі майор Плендерлидтің Кью маңындағы Строуд-он-Гриндегі үйінде үйленбеген күйеуімен қайтыс болды. Уильям өлім туралы хабарламасында «Дуннардрилік» деп сипатталған. Энн МакТавиш (1800-1819), Дорсет штатының Бридпорт қаласында үйленбеген күйеуімен қайтыс болды. Саймон МакТавиш (1803-1828). Ол ағасынан Дунардриге құқықты мұра етті, бірақ МакТавис сияқты ешқандай талапқа қызығушылық танытпады. Ол үйленбеген күйеуімен, Кенттегі Рамсгейтке жақын жердегі анасы мен әкесінің үйінде қайтыс болды. Саймон МакТавиш 1804 жылы Монреальде қайтыс болды, оның мұрасы 125 000 фунт стерлинг құрады. Өсиетімен ол көптеген достары мен туыстарына, сондай-ақ Монреальдегі Hôpital Hôtel Dieu және Grey Nuns' Hôpital général-ге қаражат қалдырды. МакТавиш көшесі, Макгилл университетінің батыс жағында орналасқан, оның құрметіне аталған, сондай-ақ университеттің солтүстігінде орналасқан МакТавиш су қоймасы да оның есімімен аталады. Оның МакГилливрей туыстары оның жерлеуін ұйымдастырып, өсиетін орындады және Маунт-Рояль таудың беткейіндегі үйінің аумағында оған ескерткіш салды. Олар Монреальдің тарихи бейнесінде маңызды орын алған қабырғалы кесенемен қоршалған жиырма футтық бағана тұрғызды. 1942 жылы күтіп-ұстамау салдарынан уақыттың әсерінен қатты зақымданған ескерткішті жөндеудің орнына 5 футтық гранит блогымен ауыстырды. МакТавиштің өсиеті бойынша, барлық балаларын Англияға білім алуға жіберуді тапсырды, ал 1806 жылы миссис МакТавиш оларды ертіп барды. Лондонға 1808 жылы ол екінші күйеуі майор Уильям Смит Плендерлитты (1780-1845) таңдады, ол генерал Габриэль Кристидің заңды емес ұлы және болашақ мұрагері, оның сүйіктісі Рейчел Плендерлит болды. Саймон МакТавиш Канаданың тері саудасындағы көптеген маңызды тұлғалармен туысқандық байланыста болды: Уильям МакГилливрей, Саймон МакГилливрей және Дункан МакГилливрей оның немерелері болды; Саймон Фрейзер, Джон Фрейзер (оның Лондон агенті) және Дональд МакТавиш оның ағалары болды; Ангус Шоу және Гарттан келген Джон МакДональд оның туысқандары болды. Әйелі арқылы МакДональд Дэвид Томпсонның жекжаттысы болды. Сэр Александр Маккензи Терребонндық Родерик Маккензидің ағасы, МакТавиштің әйелінің күйеуінің інісі болды.
Mary McTavish (1796 1819). In 1817, at Marylebone Church, she married Major Charles Pasley (1781 1821), of Gloucester Place, Portman Square, London; nephew of Admiral Sir Thomas Pasley. His first cousin, Sir John Malcolm, had previously appointed him Chargé d'affaires to Fat′h Ali Shah Qajar of Persia on the part of the Supreme Court of India. Mary was given away by her guardian and first cousin, Simon McGillivray. She died at Sidmouth, Devon. William McTavish (1797 1818). On his father's death he inherited £20,000 and the disposition of 'MacTavish of Dunardry' while the estate was still between his own family and that of the Chiefs MacTavish. He died unmarried at Stroud on the Green, near Kew, the home of his mother and stepfather, Major Plenderleath. William was described as 'of Dunardry' in his death notice. Ann McTavish (1800 1819), died unmarried at Bridport, Dorset. Simon McTavish (1803 1828). He inherited the rights to Dunardry from his brother but like the MacTavishes was uninterested in any claim. He died unmarried at his mother and step father's home near Ramsgate, Kent. Simon McTavish died in Montreal in 1804, leaving an estate of £125,000. In his will he bequeathed funds to a number of friends and relatives as well as the Hôpital Hôtel Dieu de Montréal and the Grey Nuns' Hôpital général. McTavish Street, bordering the westerly side of McGill University was named in his honor, as was McTavish reservoir, just north of the university. His McGillivray nephews organised his funeral, settled his will and built a memorial for him within the grounds of his house on the slopes of Mount Royal. They built a twenty foot column enclosed by a walled mausoleum, that once occupied a prominent place in Montreal's iconography. In 1942, rather than repair the monument that had greatly suffered the effects of time due to a lack of maintenance, it was replaced it with a 5 foot granite block. By McTavish's will, he instructed that all of his children were to be taken to England for their education, and Mrs McTavish accompanied them in 1806. At London, in 1808, she took for her second husband Major William Smith Plenderleath (1780 1845), the recognized illegitimate son and eventual heir of General Gabriel Christie, by his mistress Rachel Plenderleath. Simon McTavish was related to many of the most important persons in the Canadian fur trade: William McGillivray, Simon McGillivray and Duncan McGillivray were his nephews; Simon Fraser, John Fraser (his London agent) and Donald McTavish were his cousins; Angus Shaw and John MacDonald of Garth were his nephews in law. Through his wife, MacDonald was the brother in law of David Thompson. Sir Alexander Mackenzie was the cousin of Roderick Mackenzie of Terrebonne, brother in law of McTavish's wife.