Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық Солтүстік Америка аумағы (1670–1870)
сауда аумағы
Territory of British North America (1670–1870)
the trading territory
Руперттің жері немесе Принц Руперттің жері – Британдық Солтүстік Америкадағы аумақ, ол Гудзон шығанағының су жиналатын алабын қамтиды. Руперттің жеріне "екілік сауда және коммерция" құқығы Йорк фабрикасында орналасқан Гудзон шығанағы компаниясына (HBC) берілді, бұл компанияға аймақта коммерциялық монополия құқығын берді. Аумақ 1670 жылдан 1870 жылға дейін 200 жыл бойы қолданыста болды. Оның атауы Король I Чарльздың жүрегі және HBC-нің алғашқы губернаторы болған Рейн принці Рупертке берілді. 1821 жылдың желтоқсанында HBC монополиясы Руперттің жерінен Тынық мұхитының жағалауына дейін кеңейтілді. Бұрын Руперттің жеріне қарасты аумақтардың көп бөлігі бүгінгі Канаданың құрамында, оның ішінде Манитобаның толық бөлігі, Саскачеванның басым бөлігі, Оңтүстік Альберта, Оңтүстік Нунавут және Онтарио мен Квебектің солтүстік бөліктері кіреді. Бұған қоса, ол кейіннен Миннесота, Солтүстік Дакота және Монтана штаттарының құрамына кіретін аймақтарды да қамтыды. Орман көлінен Роки тауларына дейінгі оңтүстік шекарасы Миссисипи және Қызыл/Саскачеван су жүйелері арасындағы су бөлігі болды, 1818 жылғы Англо-Американдық конвенция 49-параллельге ауыстырғанға дейін.
Rupert's Land , or Prince Rupert's Land , was a territory in British North America which comprised the Hudson Bay drainage basin. The right to "sole trade and commerce" over Rupert's Land was granted to the Hudson's Bay Company (HBC), based at York Factory, effectively giving that company a commercial monopoly over the area. The territory operated for 200 years from 1670 to 1870. Its namesake was Prince Rupert of the Rhine, who was a nephew of King Charles I and the first governor of HBC. In December 1821, the HBC monopoly was extended from Rupert's Land to the Pacific coast. The areas formerly belonging to Rupert's Land lie mostly within what is today Canada, and included the whole of Manitoba, most of Saskatchewan, southern Alberta, southern Nunavut, and northern parts of Ontario and Quebec. Additionally, it also extended into areas that would eventually become part of Minnesota, North Dakota, and Montana. The southern border west of Lake of the Woods to the Rocky Mountains was the drainage divide between the Mississippi and Red/Saskatchewan watersheds until the Anglo American Convention of 1818 substituted the 49th parallel.
1670 жылғы ағылшын корольдік жарғысы
1670 жылы Англия королі Карл II өзінің туысы Рейн ханзадасы Руперттің басшылығымен Гудзон шығанағы компаниясын құруға патшалық жарлық берді. Жарлыққа сәйкес, ХБК мынадай құқықтарға ие болды:
In 1670, King Charles II of England granted a royal charter to create the Hudson's Bay Company, under the governorship of the king's cousin Prince Rupert of the Rhine. According to the Charter, the HBC received rights to:
Жарлық Гудзон шығанағының су жиналатын алабындағы барлық жерлерге қолданылды. Оның ауданы шамамен , қазіргі Канаданың үштен бірінен астам бөлігін құрады.
The Charter applied to all lands within the drainage basin of Hudson's Bay. It spanned an area of about , more than a third of all modern Canada
Патшалық жарлық «Губернатор мен компанияны және олардың мұрагерлерін, осы аумақтың толық және абсолютті иелері мен меншік иелері» деп жариялады және оларға «өздерінің қалауынша, осы жарлықта бұрын белгіленген шекаралар мен аумақтардың кез келген бөлігінде немесе жерінде қамалдар, бекіністер, гарнизондар, колониялар немесе егістіктер, қалалар немесе ауылдар салуға және құруға» құқық берді. Ұлыбритания Парламенті қабылдаған 1868 жылғы Руперт жері заңы, Гудзон шығанағы компаниясының иелігінде немесе талап етіліп отырған барлық жерлер мен аумақтарды қамтитын «Руперт жерін» Канадаға сатуға рұқсат берді. Сол кездегі басым көзқарас Руперт жері Гудзон шығанағы компаниясына тиесілі болды, себебі «компания басынан аяғына дейін әрқашан 49-шы параллельге дейін талап етіп келді» және патшалық жарлық пен Парламенттің әртүрлі актілері оларға «Гудзон шығанағына құятын өзендермен суарылатын британдық үстемдіктегі барлық аймақтарды» берді деп мәлімдеді. Руперт жері, негізінен, Атлантикадан Роки тауларына дейін, ал жазықтардан Солтүстік мұзды теңізге дейін созылған Солтүстік Американың жүрегіндегі 3,9 миллион км² аумақты қамтитын жеке континенттік иемдену болды. Тіпті сол кездегі Канаданың премьер-министрі Джон А. Макдональд та осы жерді Канадаға сатылған жер ретінде қарады: «Елдің (Руперт жері) Королеваға берілуінің шарты түсіндірілмеді және осы елді бұрынғы құқықтармен Канадаға берген – Ұлылықтың өзі. Кедейлердің бәрі Канада Гудзон шығанағы компаниясынан осы елді сатып алғанын және оларды қойлар сияқты бізге тапсырғанын ғана біледі». 1927 жылы Канаданың Жоғарғы соты Хартияның шарттары компанияға Гудзон шығанағының су жиналатын алабындағы барлық жерге, соның ішінде барлық құнды минералдарға меншік құқығын бергенін анықтады. Алайда, бұл шешім жердің аборигендік құқығы мәселесін шешпеді. Патшалық жарлық пен 1868 жылғы Руперт жері заңы кезінде Корольдің ұстанымы бойынша, ол тек «әміршінің ізгі ниетіне байланысты жеке және пайдалану құқығына ие» адамдардан жердің үстемдігін алған. 1973 жылғы Кальдер мен Британдық Колумбия (Бас прокурор) ісі, Канада заңнамасында «арызшылардың ежелгі тайпалық аумағына қатысты аборигендік құқығы, басқаша айтқанда, үнді құқығы заңды түрде жойылмағаны туралы мәлімдеме» жарияланған алғашқы іс болды.
The royal charter made the "Governor and Company and their Successors, the true and absolute Lords and Proprietors, of the same Territory ", and granted them the authority " to erect and build such Castles, Fortifications, Forts, Garrisons, Colonies or Plantations, Towns or Villages, in any Parts or Places within the Limits and Bounds granted before in these Presents, unto the said Governor and Company, as they in their Discretion shall think fit and requisite ". The Rupert's Land Act 1868, which was passed by the Parliament of the United Kingdom, authorized the sale of Rupert's Land to Canada with the understanding that " 'Rupert's Land' shall include the whole of the Lands and Territories held or claimed to be held by the " Hudson's Bay Company. The prevailing attitude of the time was that Rupert's Land was owned by the Hudson's Bay Company because " From the beginning to the end, the [Hudson's Bay Company] had always claimed up to the parallel 49 ", and argued that the royal charter and various acts of Parliament granted them " all the regions under British dominion watered by streams flowing into Hudson Bay ". Rupert's Land had been essentially a private continental estate covering 3.9 million km2 in the heart of North America that stretched from the Atlantic to the Rocky Mountains, and from the prairies to the Arctic Circle. Even John A. Macdonald, the then Prime Minister of Canada, saw the land as being sold to Canada: " No explanation has been made of the arrangement by which the country (Rupert's Land) is handed over to the Queen, and that it is her Majesty who transfers the country to Canada with the same rights to settlers as existed before. All these poor people know is that Canada has bought the Country from the Hudson's Bay Company, and that they are handed over like a flock of sheep to us ". In 1927, the Supreme Court of Canada held that the terms of the Charter had granted ownership of all the land in the Hudson Bay drainage to the company, including all precious minerals. However, this ruling did not settle the issue of aboriginal title over the land. At the time of the royal charter and the later Rupert's Land Act 1868, the Crown held the attitude that it already held sovereignty over the land from a people who only had a " personal and usufructuary right, dependent upon the good will of the Sovereign ". The Calder v British Columbia (AG) case in 1973 was the first case in Canadian law that acknowledged " a declaration that the aboriginal title, otherwise known as the Indian title, of the plaintiffs to their ancient tribal territory hereinbefore described, has never been lawfully extinguished ".
Аумақты тапсыру
1869–1870 жылдары Гадсон шығанағы компаниясы өз жарғысын Британдық тәжге тапсырғанда, 300 000 фунт стерлинг өтемақы алды. Бақылауды бастапқыда 1869 жылдың 1 желтоқсанында беру жоспарланған, бірақ жаңа лейтенант-губернатор Уильям Макдугалдың асығыс әрекеттеріне байланысты Ред-Ривер халқы уақытша үкімет құрды. Бұл үкімет, Ред-Ривер көтерілісі деп белгілі болған оқиғалардың нәтижесінде, Канаданың жаңа құрылған үкіметінің басшыларымен келіссөздер жүргізілгенге дейін бақылауды өз қолына алды. Келіссөздердің нәтижесінде Канада 1870 жылдың 15 шілдесінде бақылауды иеленді. Бұл мәміле үш тарапты болды. 1869 жылдың 19 қарашасында компания өз жарғысын Руперт жері заңына сәйкес Британдық тәжге тапсырды, ал тәж оны қабылдауға уәкілді болды. 1870 жылдың 23 маусымындағы бұйрығымен Британ үкіметі аталған территорияны Канадаға берді. 1867 жылғы Конституциялық актінің 146-бабына сәйкес, бұл 1870 жылдың 15 шілдесінен бастап күшіне енді, бірақ бұл Руперт жерінің құжаттары мен келісімшарттарында белгіленген шектеулер мен шарттарға сәйкес, Императорлық тәждің егемендігін жүзеге асыруға жергілікті халықтардың келісімін алу үшін олармен келісімдер жасасу шартымен болды. Ақырында, Канада үкіметі Гадсон шығанағы компаниясына жарғысын тапсыру үшін 300 000 фунт стерлинг (2019 жылғы бағамен 35 977 894 фунт стерлинг, немесе 60 595 408 канад доллары) өтемақы төледі. Компания ең табысты сауда орындарын және иммиграция мен қоныстану үшін зерттелген жерлердің жиырмадан бір бөлігін өз иелігінде қалдырды.
In 1869–1870, when the Hudson's Bay Company surrendered its charter to the British Crown, it received £300,000 in compensation. Control was originally planned to be transferred on 1 December 1869, but due to the premature action of the new lieutenant governor, William McDougall, the people of Red River formed a provisional government that took control until arrangements could be negotiated by leaders of what is known as the Red River Rebellion and the newly formed government of Canada. As a result of the negotiations, Canada asserted control on 15 July 1870. The transaction was three cornered. On 19 November 1869, the company surrendered its charter under its letters patent to the British Crown, which was authorized to accept the surrender by the Rupert's Land Act. By order in council dated 23 June 1870, the British government admitted the territory to Canada, under s. 146 of the Constitution Act, 1867, effective 15 July 1870, subject to the making of treaties with the sovereign indigenous nations to provide their consent to the Imperial Crown to exercise its sovereignty pursuant to the limitations and conditions of the Rupert's Land documents and the treaties. Lastly, the Government of Canada compensated the Hudson's Bay Company £300,000 (£35,977,894 pound sterling in 2019 money, or $60,595,408 Canadian dollars) for the surrender of its charter on the terms set out in the order in council. The company retained its most successful trading posts and one twentieth of the lands surveyed for immigration and settlement.
Экономика
Хадсон шығанағы компаниясы 18-19 ғасырларда Руперт жерінде саудаға басымдық жасады және көптеген қызметкерлерін жергілікті халықтан тартты. Бұл қажеттілікке орай, көптеген алғашқы ұлт өкілдері мен метис жұмысшылары жұмысқа алынды. Фукс (2002) осы жұмысшылардың қызметі мен компанияның оларға қатысты көзқарасының өзгеруін талқылайды. Компанияның ең белгілі әкімшілерінің бірі Джордж Симпсон аралас нәсілді жұмысшыларға өте теріс қарады және оларды компанияда пошта шеберінен жоғары лауазымға тағайындамауға тырысты, ал кейінірек Джеймс Андерсон және Дональд Росс сияқты әкімшілер жергілікті қызметкерлердің мансабын арттыруға мүмкіндіктер іздеді. Мортон (1962) Виннипег қаласының қазіргі орналасқан жері – Руперт жерінің сол бөлігіндегі жағдайды, Канадаға қосылғанға дейін он жыл бұрын қарастырады. Бұл аймақ толығымен тері саудасына берілген, Хадсон шығанағы компаниясы мен жеке саудагерлер арасында бөлінген, сондай-ақ Монреальде орналасқан бәсекелес Солтүстік-Батыс компаниясының да белсенділігі болды. Үстігі Канадада осы аумақты қоса аннексиялау үшін күшті бизнес және саяси қозғалыс болды; Лондонда компанияның сауда лицензиясын жаңару мәселесі қаралып жатты; ал Сент-Полде бұл аймаққа АҚШ-тың кеңеюі үшін ыңғайлы алап ретінде қызығушылық артып жатты. 1857 жылғы үлкен экономикалық дағдарыс аумаққа деген сыртқы қызығушылықты әлсіретті, ал аймақ өзі салыстырмалы түрде гүлденіп өркендеді.
The Hudson's Bay Company dominated trade in Rupert's Land during the 18th–19th centuries and drew on the local population for many of its employees. This necessarily meant the hiring of many First Nations and Métis workers. Fuchs (2002) discusses the activities of these workers and the changing attitudes that the company had toward them. While George Simpson, one of the most noted company administrators, held a particularly dim view of mixed blood workers and kept them from attaining positions in the company higher than postmaster, later administrators, such as James Anderson and Donald Ross, sought avenues for the advancement of indigenous employees. Morton (1962) reviews the pressures at work on that part of Rupert's Land where Winnipeg now stands, a decade before its incorporation into Canada. It was a region completely given over to the fur trade, divided between the Hudson's Bay Company and private traders, with some incursions by the rival North West Company based in Montreal. There was strong business and political agitation in Upper Canada for annexing the territory; in London the company's trading license was due for review; in St. Paul there was a growing interest in the area as a field for U. S. expansion. The great commercial depression of 1857 dampened most of the outside interests in the territory, which itself remained comparatively prosperous.
Басқару
1835 жылға дейін Гудзон шығанағы компаниясының Руперт жерінде ресми заң жүйесі болмағандықтан, жағдайларға қарай "соттар" құрылатын. 17 және 18 ғасырлардағы Гудзон шығанағы компаниясының "заңдары" компанияның Руперт жеріндегі әртүрлі қызметкерлері арасындағы қарым-қатынастарды және олардың жергілікті халықтармен өзара әрекеттесуін реттейтін ережелерден тұрған. 1670 жылғы компанияға Руперт жерін басқару құқығын берген жарғыда сот істері Руперт жерінің губернаторы және оның үш кеңесшісі тарапынан жүргізілуі тиіс делінген. 19 ғасырға дейін тек үш іс тіркелген, ал ең толық жазбалары бар іс – 1715 жылы Йорк фабрикасында Томас Батлердің ұрлық, қаралап айыптау және жергілікті әйелмен қарым-қатынас жасағаны үшін сотталған іс. 19 ғасырдың басында Гудзон шығанағы компаниясы Монреальдегі бәсекелес Солтүстік-Батыс компаниясымен тері саудасын бақылау үшін күшті күрес жүргізді, бұл 1816 жылғы Жеті Окс шайқасына әкелді. Осы шайқас Ұлыбританияның Парламенті тарапынан тергеуге және 1821 жылғы Екінші Канада юрисдикциясы заңына соқтырды, бұл заң Гудзон шығанағы компаниясына Руперт жерінде әділет сарайларын құруды бұйырды. Бірақ компания соттар құрудың орнына Ассинибоя губернаторы мен кеңесіне туындаған дауларды реттеуді тапсырды. 1839 жылы Гудзон шығанағы компаниясы Руперт жерінің барлық аймағында ресми әділетті жүзеге асыру қажеттігіне көз жеткізіп, Виннипег көлінің оңтүстігіндегі "Ассинибоя округінде" орналасқан Қызыл өзен колониясында сот құрды. Соттың ректоры және президенті құқықтық ұйымдастырушы, кеңесші, судья және кеңесші ретінде әрекет ететін, сондай-ақ Руперт жерінің сот жүйесін рационализациялау және ресмилендіруге жауапты болатын. Бірінші ректор Адам Том болды, ол 1854 жылға дейін осы лауазымды атқарды, бірақ бірнеше жыл бұрын оның орынбасары оның көп бөлігін міндеттерінен босатты. 1862 жылдан 1870 жылға дейін Джон Блэк соттың президенті болды. Бейкер (1999) 19 ғасырдың көп бөлігінде солтүстік-батыс жазықтарындағы жалғыз еуропалық қоныс – Қызыл өзен колониясын Канада шекарасындағы "заң мен тәртіп" мағынасын зерттеу үшін және құқықтық тарихты құқықтық мәдениет тарихы ретінде қайта жазуға болатын көздерді анықтау үшін пайдаланады. Бұрынғы тарихшылар Гудзон шығанағы компаниясының өкілдері компанияның тері саудасы монополиясын қорғауға және жалпы алғанда компанияның мүддесі үшін қоныстанушылық өмірді қатаң бақылауға бағытталған жергілікті құқықтық жүйені жобалап, іске асырды деп есептеген. Бірақ мұрағаттық зерттеулер бұл пікірді растамайды. Ассинибояның құқықтық институттарын қарастырғанда, билікті жоғарыдан таңу арқылы емес, төменнен қолдау алу арқылы қалыптасқан тарих көрінеді. Бейкер Қызыл өзен колониясының және, демек, жалпы Канада батысының құқықтық тарихы ағылшын ортақ құқығына негізделгенін көрсетеді. 1821 жылы Солтүстік-Батыс компаниясы Гудзон шығанағы компаниясымен біріктірілгеннен кейін, британдық Парламент Руперт жеріне және Колумбия округіне Үстіңгі Канада заңдарын қолданды және Гудзон шығанағы компаниясына оларды орындау құқығын берді. Гудзон шығанағы компаниясы тері саудасының мүддесі үшін Руперт жерінде бейбітшілікті сақтады; жазықтардағы үндістер өз арасында күш тепе-теңдігін сақтады; метистердің ұйымы ішкі қауіпсіздікті және сыртқы қорғанысты қамтамасыз етті. Бұл тұрақты тәртіп 1860 жылдары Гудзон шығанағы компаниясының әлсіреуімен, шешек эпидемиясымен және Ұлы жазықтарға американдық виски саудагерлерінің келуімен, сондай-ақ бизонның жоғалуымен бұзылды. Руперт жері Канадаға өткеннен кейін, заңдылықты қорғау Солтүстік-Батыс атты полициясының міндетіне кірді.
Before 1835, the Hudson's Bay Company had no formal legal system in Rupert's Land, creating "courts" on an ad hoc basis. The Hudson's Bay Company's "laws" in the 17th century and 18th centuries had been the regulations setting out the rules governing the relationships between various employees in the company's posts in Rupert's Land and to interact with Indigenous peoples. The 1670 charter granting the company control of Rupert's Land had said trials were to be conducted by the governor of Rupert's Land together with three of his councillors. There were only three cases before the 19th century with the one with the most detailed notes being the trial of one Thomas Butler in 1715 at the York Factory who was convicted of theft, slander and fornication with a native woman. In the early 19th century, the HBC had waged a violent struggle with the rival North West Company based in Montreal for the control of the fur trade culminating in the Battle of Seven Oaks of 1816, which led to an investigation by the House of Commons of the United Kingdom, and which in turn led to the Second Canada Jurisdiction Act of 1821, ordering the Hudson's Bay Company to establish justice of the peace courts in Rupert's Land. Instead of establishing courts, the company directed the governor and the council of Assiniboia to mediate disputes as they arose. In 1839, the Hudson's Bay Company were convinced of the need to dispense formal justice throughout Rupert's Land and established a court at the Red River Colony, in the "District of Assiniboia", south of Lake Winnipeg. A Recorder and President of the Court would act as legal organizer, adviser, magistrate, and councillor and be responsible for the rationalization and formalization of Rupert's Land's judicial system. The first Recorder was Adam Thom, who held the post until 1854, although relieved of most of his duties by his deputy some years before. He was succeeded as President of the Court from 1862 to 1870 by John Black. Baker (1999) uses the Red River Colony, the only non native settlement on the northwest prairies for most of the 19th century, as a site for critical exploration of the meaning of "law and order" on the Canadian frontier and for an investigation of the sources from which legal history might be rewritten as the history of legal culture. Previous historians have assumed that the Hudson's Bay Company's representatives designed and implemented a local legal system dedicated instrumentally to the protection of the company's fur trade monopoly and, more generally, to strict control of settlement life in the company's interests. But this view is not borne out by archival research. Examination of Assiniboia's juridical institutions in action reveals a history formed less through the imposition of authority from above than by obtaining support from below. Baker shows that the legal history of the Red River Colony – and, by extension, of the Canadian West in general – is based on English common law. Following the forced merger of the North West Company with the HBC in 1821, British Parliament applied the laws of Upper Canada to Rupert's Land and the Columbia District and gave enforcement power to the HBC. The Hudson's Bay Company maintained peace in Rupert's Land for the benefit of the fur trade; the Plains Indians had achieved a rough balance of power among themselves; the organization of the Métis provided internal security and a degree of external protection. This stable order broke down in the 1860s with the decline of the Hudson's Bay Company, smallpox epidemics and the arrival of American whisky traders on the Great Plains, and the disappearance of the bison. The rule of law was, after the transfer of Rupert's Land to Canada, enforced by the North West Mounted Police.
Діни миссиялар
Пик (1989) Руперт жерінің далалық аймақтарында 19 ғасырдағы англикандық миссионерлік қызметке қатысқан адамдар, орындар және іс-әрекеттерді сипаттайды. Руперт жері – Хадсон шығанағы компаниясы басқарған және аз ғана еуропалықтар тұрған Канаданың үлкен бөлігі. Ғасырдың басында тері саудасындағы бәсекелестік компанияны осы ішкі аймаққа кеңейтуге мәжбүр етті, ал кейбір шенеуніктер миссионерлерді олармен бірге жіберудің пайдалы екенін көрді. Ресми түрде олар діни ұйымдарды ажыратпады, бірақ Англиядағы шіркеу миссионерлік қоғамының англикандықтарына көбінесе басымдық берілді. Далалық миссиялар 20 ғасырдағы Виннипег аймағынан солтүстіктегі Маккензи өзенінің дельтасына дейін созылды. Атақты миссионерлердің қатарында 1820 жылы бұл аймаққа келген алғашқы протестант миссионері Джон Уэст, Руперт жерінің алғашқы епископы Дэвид Андерсон, Уильям Бомпас және тума американдық англикан дін қызметкерлері: Генри Бадд болды.
Peake (1989) describes people, places, and activities that were involved in 19th century Anglican missionary activities in the prairie areas of Rupert's Land, that huge portion of Canada controlled by the Hudson's Bay Company and inhabited by few Europeans. Early in the century, fur trade competition forced the company to expand into this interior region, and some officials saw advantages in allowing missionaries to accompany them. Officially they did not discriminate among denominations, but preference was often granted to the Anglicans of the Britain based Church Missionary Society. The prairie missions extended from the area of 20th century Winnipeg to the Mackenzie River delta in the north. Notable missionaries included Revd. John West, the first Protestant missionary to come to the area in 1820, David Anderson the first Bishop of Rupert's Land, William Bompas and the Native American Anglican priests: Henry Budd,
Руперт жерінде рим-католик миссиялары да болды. Бір елеулі миссионер – Александр Антонин Таше, ол епископқа бекітілгенге дейін де, кейін де Сент-Бонифас, Иле-а-ла-Кросс, Форт-Чипевян және Форт-Смит қалаларында миссионер болып қызмет етті.
There were also Roman Catholic missions in Rupert's Land. One notable missionary was Alexandre Antonin Taché, who both before and after his consecration as bishop worked as a missionary in Saint Boniface, Île à la Crosse, Fort Chipewyan, and Fort Smith.