Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық қылмыскер (1907–1979)
American criminal (1907–1979)
Альвин Фрэнсис Карпис (туған аты Альбин Фрэнсис Карпавичус; 10 тамыз 1907 – 26 тамыз 1979), литвалық тегі бар канадалық-америкалық қылмыскер, 1930-шы жылдары Баркер–Карпис тобының жетекшісі болған. Оның қабақты күлкісі үшін "Қорқынышты" (Creepy) деп аталған және топ мүшелері "Рэй" деп шақырған Карпис, Фред Баркер мен Артур "Док" Баркермен бірге топты басқарды. ФБР "Халық жауы №1" атағын бар болғаны төрт адамға ғана берген, ал ол тірі ұсталған жалғыз адам еді. Қалған үшеуі – Джон Диллингер, "Сұлу жігіт" Флойд және "Сәби жүзді" Нельсон тұтқындалғанға дейін қаза тапты. Ол сондай-ақ Алкатрас федералдық түрмесінде федералдық тұтқын ретінде ең ұзақ уақыт, жиырма алты жыл өмір сүрді.
Alvin Francis Karpis (born Albin Francis Karpavičius; August 10, 1907 – August 26, 1979), was a Canadian–American criminal of Lithuanian descent known for being a leader of the Barker–Karpis gang in the 1930s. Nicknamed "Creepy" for his sinister smile and called "Ray" by his gang members, Karpis led the gang along with Fred Barker and Arthur "Doc" Barker. There were only four "public enemies" ever given the title of "Public Enemy #1" by the FBI and he was the only one to be taken alive. The other three, John Dillinger, Pretty Boy Floyd, and Baby Face Nelson, were all killed before being captured. He also spent the longest time as a federal prisoner at Alcatraz Federal Penitentiary, serving twenty six years.
Ерте өмір
Карпис литвалық иммигранттар Джон (Джонас) және Анна (Она) Карпавичустың отбасында Монреаль қаласында, Квебек провинциясында дүниеге келді және Топека, Канзас штатында өсті. Ол шамамен 10 жасында қылмысқа қадам басып, құмар ойыншылармен, контрабандашылармен және пәлешілермен араласты. 1926 жылы ол Канзас штатының Хатчинсон қаласындағы Мемлекеттік Өнеркәсіптік Түзету мекемесінде ұрлық жасауға талпыныс жасағаны үшін 10 жылға сотталды. Ол басқа тұтқын Лоренс Де Вольмен бірге қашып, бір жыл бойы қылмыс жасады, бірақ Де Воль тұтқындалғаннан кейін, қысқа ғана уақытқа ата-анасымен бірге тұрды. Канзас-Ситиге (Миссури штаты) көшіп келгеннен кейін, ол көлік ұрлап тұрып, қайтадан түзету мекемесіне жіберілді. Лансингтегі Канзас штатының түрмесіне ауыстырылғаннан кейін, ол Фред Баркермен танысты, ол банкті тонау қылмысы үшін түрмеде отырған еді. Баркер сол кездегі газеттерде "Қанды Баркерлер" деп аталған "Қанды Баркерлердің" белгілі бір мүшесі болды. Баркерлер отбасына Герман, Ллойд, Артур ("Док") және Фред кіретін, Ма Баркердің ұлдары кіретін. Кедей шаруа отбасында өскен барлық ұлдар көп ұзамай қатал қылмыскерлерге айналып, банкті тонап, себепсіз өлтірді. Док 1920 жылы түнгі күзетшіні өлтіргені үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Герман 1927 жылдың 29 тамызында Уичита қаласында полициямен атыс кезінде ауыр жарақат алғаннан кейін, Ньютон қаласындағы Ньютон мұз зауытын тонаудан кейін Чарльз Сталкуп пен Портер Микспен бірге өзін-өзі өлтірді. Ллойд 1922 жылы пошта ұрлағаны үшін 25 жылға сотталып, 1938 жылы босатылды; ол содан кейін әскери тұтқын лагерінде АҚШ армиясының аспазшысы болды және 1949 жылы әйелінің қолынан қаза тапты. "Ма" өз ұлдарына көмектесу үшін бар күшін салды. "Ма" Баркердің өзі қылмыскер емес еді, бірақ ұлдарының босатылуы үшін шартты түрде босату комиссияларын, түрме басшыларын және губернаторларды мазалады. 1931 жылы Алвин босатылғаннан кейін, ол Фред Баркермен бірге Талсада (Оклахома штаты) бірікті және олар көп ұзамай Баркер-Карпис бандасын құрды.
Karpis was born to Lithuanian immigrants John (Jonas) and Anna (Ona) Karpavičius in Montreal, Quebec, and was raised in Topeka, Kansas. He started in crime at about age 10, running around with gamblers, bootleggers, and pimps. In 1926, he was sentenced to 10 years at the State Industrial Reformatory in Hutchinson, Kansas, for an attempted burglary. He escaped with another inmate, Lawrence De Vol, and went on a year long crime spree, interrupted briefly, while he lived with his parents after De Vol was arrested. After moving to Kansas City, Missouri, he was caught stealing a car and sent back to the reformatory. Transferred to the Kansas State Penitentiary in Lansing, he met Fred Barker, who was in prison for bank burglary. Barker was one of the notorious members of the "Bloody Barkers," as the newspapers of the time called them. The Barker family included brothers Herman, Lloyd, Arthur ("Doc"), and Fred, the sons of Ma Barker. Growing up impoverished in a sharecropping family, all the boys soon turned into hardened criminals, robbing banks and killing without provocation. Doc was sentenced to life imprisonment in 1920 after murdering a night watchman. Herman committed suicide on August 29, 1927, after being badly injured in a shootout with police in Wichita, Kansas, following the robbery of the Newton Ice Plant in Newton, Kansas, with Charles Stalcup and Porter Meeks. Lloyd was sentenced to 25 years in 1922, for mail theft, and released in 1938; he was a US Army cook at a POW camp and then was murdered by his wife in 1949. "Ma" did her part to help her sons. "Ma" Barker was not herself a criminal, but badgered parole boards, wardens, and governors for the release of her boys when they were incarcerated. After Alvin was released in 1931, he joined up with Fred Barker in Tulsa, Oklahoma, and they soon put together the Barker Karpis Gang.
Қылмыстық мансап
Баркер Карпис тобы 1930 жылдардың ең қауіпті қылмыстық топтарының біріне айналды. Олар өздеріне кедергі келтірген кез келген адамды, тіпті бейкүнә адамдарды өлтіруден тайсалмайтын. 1931 жылдың 19 желтоқсанында Карпис пен Фред Баркер Миссури штатының Вест-Плейнс қаласында дүкенді тонауды тергеп жүрген шериф С. Рой Келлиді өлтірді. Ма Баркер мен оның серігі Артур Данлопты қоса алғандағы топ Сент-Пол қаласына, Миннесота штатына қашып кетті. Карпис топтың басшысы немесе "ақыл-ойы шешушісі" деп есептелді. Топ мүшесі Фред Хантер Карпистің "өте зиялы" екенін және оның фотоэстелік жады бар екенін айтты. Осы кезде Ма Баркертің топты темір қауырсынмен басқарды деген аңыз пайда болды, бірақ фактілер бұл мәлімдемелерді толыққанды қолдамайды. Карпис сияқты тәжірибелі қылмыскерлердің, тіпті Маның ұлдарының тағы, оның сөзін тыңдауы екіталай. Карпис бұл туралы естеліктерінде былай деп жазды:
The Barker Karpis Gang became one of the most formidable criminal gangs of the 1930s. They did not hesitate to kill anyone who got in their way, even innocent bystanders. On December 19, 1931, Karpis and Fred Barker killed Sheriff C. Roy Kelley, who was investigating their robbery of a store in West Plains, Missouri. The gang, including Ma Barker and her paramour Arthur Dunlop, fled to St. Paul, Minnesota. Karpis has been described as the leader or "brains" of the gang. Gang member Fred Hunter said Karpis was "super smart" and he was reported to have a photographic memory. The other leaders were Doc and Fred, both now out of prison, and the gang included about 25 others. At this time a myth was started that Ma Barker ruled the gang with an iron fist, but the facts do not seem to support these claims. It is highly unlikely that criminals as adept as Karpis, and even Ma's sons for that matter, would have listened to her. Karpis later wrote about this subject in his memoirs:
Ма әрқашан өмірімізде болды. Бұл жерде махаббатқа орын жоқ. Ол біздің күтімде болған адам еді, біз оны қаладан қалаға, жасырынған жерден жасырынған жерге көшіп-қонып жүргенде өзімізбен бірге алып жүрдік. Маның естелігін қорлау емес, оның тонауды қалай ұйымдастыру керектігін білмеуі. Ол біздің ісімізге араласпайтын, ал біз әрқашан Ма жоқ кезде ғана тонауларымызды талқылайтынбыз. Жұмысқа дайындалғанда оны үйде қалдырып, киноға жіберетінбіз. Ма көп фильм көретін. Харви Бейли, сол дәуірдің танымал банктік тонаушысы, Баркер тобын жақсы білген, ал 1970 жылдары жарық көрген өмірбаянында ол Карписке келісіп, Ма Баркердің "таңғы асты дайындауды жоспарлай алмайтынын" және ешқандай топтың іс-қимылының артында тұрған шешен емес екенін айтты. Ма Баркердің қылмыстық шеберлік туралы беделінің Хувердің ФБР-дің қоғамдық имиджін қорғау үшін ойлап тапқан әңгіме екені айтылады. 1933 жылы Канзас-Ситидегі қырғынмен бірге олар Миннесота штатының миллионер сыра қайнатқышы Уильям Хамды кеңсесінен ұрлап әкетті. Топқа 100 000 доллар төленгеннен кейін Хамм босатылды. Содан кейін олар Санкт-Пол банкірі Эдвард Бремерді ұрлап әкетті, оның отбасы бандиттерге 200 000 доллар төлегеннен кейін босатылды. Бірақ осы ұрлаулар топтың құлауына әкелді. Ұсталған Эдвард Бремердің әкесі президент Франклин Рузвельтпен дос болған. Рузвельт тіпті өзінің бір от жағасындағы әңгімесінде ұрлау туралы айтқан, сонымен қатар Линдбергтің ұрлануынан кейін ФБР және жергілікті полиция бюролары осы қылмыстармен айналысатын адамдарды іздеуді күшейтті. Осы уақытқа дейін ФБР "ұшқыш отрядтар" деп аталатын өте білікті агенттер тобын құрған, олар ең ірі қоғамдық жауларды ұстауға маманданған және олар өте тиімді болды. 1934 жылы ғана Джон Дилингер, Бонни және Клайд, Чарльз "Pretty Boy" Флойд, Лестер "Baby Face Nelson" Гиллис, Джон "Red" Гамильтон, Гомер Ван Меттер, Томми Кэрролл және Эдди Грин қаза тапты. 1935 жылдың 16 қаңтарында ФБР-мен атысқаннан кейін, Карпис өзінің зорлық-зомбылықпен аяқталуына аздап қалған кезде ФБР оны Атлантик-Ситиде (Нью-Джерси) тапты. Карпис пен Гарри Кэмпбелл қашып құтылуға тырысты, бірақ Карпистің сегіз айлық жүкті досы Долорес Делани Кэмпбеллдің оғынан жамбасына тиді. Ол Кэмпбелдің әйелімен бірге тұтқындалды. Долорес ұл туды, оны Карпистің ата-анасы асырап алды. Карпис пен Кэмпбелл бірнеше ай бойы бордель иесі Эдит Барримен жасырын өмір сүрді. Карпис қылмыстарын басқалармен бірге жалғастырды, бірақ ол бұрынғыдан да көп жылдамдықпен қозғалуға мәжбүр болды, өйткені ол ФБР-дің No1 қоғамдық жауларының төртінші және соңғысы болды, алдыңғы үш – Джон Дилингер, Прати Бой Флойд және Бейби Фейс Нельсон – өлтірілді. Ол "Ескі Батыстың" дәуіріне ұқсайтын қылмысты жасады, Огайо штатының Гарретсвилл қаласында пойызды тонады, нәтижесінде 27 000 доллар табыс тапты. Ма мен Фредтің өлімінен кейін Карпис ФБР басшысы Дж. Эдгар Гуверге Хувер Ма мен Фредті өлтіргендей, оны да өлтіруге ниеттенгенін хабарлаған деген қаңтар бар. Карпистің "Алвин Карпис тарихы" кітабында жазғандай, өлім туралы уәде Хувердің өзі бастаған әңгіме еді.
Ma was always somebody in our lives. Love didn't enter into it really. She was somebody we looked after and took with us when we moved city to city, hideout to hideout. It is no insult to Ma's memory that she just didn't have the know how to direct us on a robbery. It would not have occurred to her to get involved in our business, and we always made it a point of only discussing our scores when Ma wasn't around. We'd leave her at home when we were arranging a job, or we'd send her to a movie. Ma saw a lot of movies. Harvey Bailey, another well known bank robber of the era, knew the Barker gang well, and in his autobiography published in the 1970s, he agreed with Karpis, observing that Ma Barker "couldn't plan breakfast", and was certainly no mastermind behind any gang activity. It is purported that Ma Barker's entire reputation as a criminal mastermind was concocted by Hoover to protect the FBI's public image after federal agents discovered they had killed a 62 year old mother. In 1933, on the same weekend as the Kansas City Massacre, they kidnapped William Hamm, a millionaire Minnesota brewer outside of his office. After the gang was paid a ransom of $100,000, Hamm was released. Shortly after this, they abducted St. Paul banker Edward Bremer, who was released after the gang was paid $200,000 by his family. The kidnappings, however, led to the gang's end. The father of the kidnapped Edward Bremer was a friend of President Franklin D. Roosevelt. Roosevelt had even mentioned the kidnapping in one of his fireside chats, and fueled also by the Lindbergh kidnapping, the FBI and local police bureaus greatly stepped up their pursuit of those engaged in these types of crimes. The FBI had by this time organized a group of highly skilled agents called the "flying squads," which specialized in hunting down the leading public enemies, and they had been very effective. The year 1934 alone saw the deaths of John Dillinger, Bonnie and Clyde, Charles "Pretty Boy" Floyd, Lester "Baby Face Nelson" Gillis, John "Red" Hamilton, Homer Van Meter, Tommy Carroll, and Eddie Green. Just after Ma and Fred's death in a shootout with the FBI on January 16, 1935, Karpis nearly met his own violent end when the FBI located him in Atlantic City, New Jersey. Karpis and Harry Campbell managed to shoot their way to an escape, though Karpis' eight month pregnant girlfriend Dolores Delaney was hit in the thigh by a wild shot fired by Campbell. She was captured along with Campbell's girl. Dolores gave birth to a son, who was adopted by Karpis' parents. Karpis and Campbell hid out with brothel keeper Edith Barry for several months. Karpis continued his crimes with others, but had to keep on the move more than ever, as he was the fourth and last of the FBI's Public Enemies Number One, the previous three—John Dillinger, Pretty Boy Floyd, and Baby Face Nelson—having been killed. He did manage to pull off a crime that echoed the times of the "Old West," a train robbery in Garrettsville, Ohio, which netted $27,000. After the death of Ma and Fred, Karpis allegedly sent word to FBI chief J. Edgar Hoover that he intended to kill Hoover the way Hoover had killed Ma and Fred. According to Karpis in The Alvin Karpis Story, the death threat was a rumor started by Hoover himself.
ФБР қуып жетіп, ұстап алады
ФБР 1935 жылы қайта ұйымдастырылып, қайта аталғанынан бері (1908 жылы құрылған Тергеу бюросынан) ұзақ жол жүрді. 1924 жылы Бюроның басшысы болып Дж. Эдгар Гувер тағайындалды және агенттікті толығымен өзгертіп құрды. Дегенмен, жетістіктеріне қарамастан, агенттіктің көптеген мәселелері болды. Сол кезде қылмысқа қарсы күрес үшін ғылым мен технологияны қолдану әлі жаңа ғана басталып келген еді. Агенттер көбінесе жалған ақпарат негізінде алыс аймақтарға жіберіліп, "көрсетпелер" арқылы уақыттарын ысырап ететін. Гувер үшін ең қиын сәт 1936 жылғы сәуірде АҚШ Сенатының тыңдауында болды. Теннесси штатының сенаторы Кеннет МакКеллар ФБР жұмысын сынап, Гувердің өзі ешқашан жеке адамды ұстамағанын айтты. Тыңдаудан кейін, Гувер шешімділікпен Карписті жеке өзі ұстауға ант берді. Гувер көп күтпеді. 1936 жылғы 1 мамырда ФБР Карписті Нью-Орлеанда тапты, ал Гувер тұтқындау операциясын жетекшілік ету үшін сол жерге ұшып келді. 2 мамыр күні сағат 17:00-ден кейін онға жуық агент Карпистің машинасына шабуыл жасағанда, Гувер Карписке оның тұтқындалғанын мәлімдеді. Тұтқындаудың бірнеше нұсқасы бар. Карпис өзінің естеліктерінде Гувердің барлық агенттер оны ұстағаннан кейін ғана пайда болғанын айтады. Тек содан кейін агенттер Гуверге көлікке жақындау қауіпсіз екенін хабарлады. ФБР-дің ресми нұсқасында Гувер машинаға сұғып, Карпис артқы орындықтағы мылтыққа қол жеткізбес бұрын ұстап алғаны айтылады. Бірақ шындығында, Plymouth coupe машинасының артқы орындығы болған жоқ. Жағдай одан әрі шатасты, Гувер өзінің адамына "оған қолқап салып тұтқындауды" бұйырғанда. Бірақ бірде-бір агент қолқап әкелмеген еді. Карпис агенттің галстугімен байланды. Карписті ұстау Гуверді көпшілік назарына іріктеді және ол 1972 жылы 77 жасында қайтыс болғанға дейін құқық қорғау органдарымен аты аңызға айналды. Карписті ұстау, іс жүзінде, Ұлы депрессия дәуіріндегі танымал қылмыскерлердің заманының аяқталуын білдірді. Бұрын айтылғандардан басқа, 1930 жылдары зорлық-зомбылықпен өлтірілгендердің қатарында Джек "Легс" Даймонд, Винсент "Мэддог" Колл, Франк "Джелли" Нэш және Голландтық Шульц болды. Ал Капоне Алкатразда сифилис салдарынан ақырындап есінен айырылып бара жатқан еді.
The FBI had come a long way since its reorganization and renaming in 1935 (from the Bureau of Investigation, created in 1908). J. Edgar Hoover was appointed as the acting head of the Bureau in 1924 and completely transformed the agency. Despite its successes, however, the agency had many problems. In those days, when the application of science and technology to fight crime was still in its infancy, the agency was at the mercy of public citizens for information. Often agents on bad information were sent off to remote locales on "tips" that turned out to be red herrings. The personal low point for Hoover came at an April 1936 United States Senate hearing. Senator Kenneth McKellar of Tennessee lambasted Hoover for the performance of the FBI and the fact that Hoover himself had never personally arrested anyone. After the hearing, a determined Hoover vowed he would capture Karpis personally. Hoover did not have to wait long. On May 1, 1936, the FBI located Karpis in New Orleans, and Hoover flew there to be in charge of the arrest. Shortly after 5pm on May 2, as a dozen or so agents swarmed over Karpis' car, Hoover announced to Karpis that he was under arrest. A couple of versions of the arrest have been reported. Karpis' version, told in his memoirs, was that Hoover came out only after all the other agents had seized him. Only then did the agents call to Hoover that it was safe to approach the car. The official FBI version states that Hoover reached into the car and grabbed Karpis before he could reach a rifle in the back seat. In fact, the car, a Plymouth coupe, had no back seat. The scene was further confused when Hoover told his men to "put the [hand]cuffs on him." Not one agent had brought handcuffs. Karpis was tied up with an agent's necktie. The capture of Karpis catapulted Hoover into the public eye and made his name synonymous with law enforcement until he died in 1972 at the age of 77. The capture of Karpis essentially ended the age of the big name Depression Era criminal. In addition to those mentioned earlier, others killed violently in the 1930s included Jack "Legs" Diamond, Vincent "Maddog" Coll, Frank "Jelly" Nash and Dutch Schultz. Al Capone was in Alcatraz and slowly going insane from syphilis.
Сот
Карпис Сент-Пол қаласындағы Федералды соттар ғимаратында (қазіргі Лендмарк орталығы) сотқа тартылды. Карпис бастапқыда өзін кінәлі деп танымады. Бірақ іс сотқа шақырылған кезде, «Карпистің адвокаты Томас Ньюман сотқа клиентінің, Хаммды ұрлаған нағыз қылмыскерлердің бірінің, кінәсін мойындағысы келетінін мәлімдеді». Екі аптадан кейін Карпис адвокаты Томас Ньюман арқылы «Бремермен жасалған қастандыққа кінәлі екенін мойындауға» келісті, егер оны ұрлау бойынша айыптар алынып тасталса; сот осы ұсынысты қабылдады.
Karpis was brought to trial at the St. Paul Federal Courts Building (now Landmark Center). Karpis initially pleaded not guilty. But as the case was called for trial, "Thomas J. Newman, attorney for Karpis, told the court his client, one of the actual kidnappers of Hamm, desired to plead guilty." Two weeks later, Karpis offered "through his attorney, Thomas Newman, to plead guilty to the Bremer conspiracy" if kidnapping charges were dropped; the court accepted the offer.
Түрмеге қамау
Өмір бойына бас бостандығынан айырылған Карпис 1936 жылдың тамызынан 1962 жылдың сәуіріне дейін жаңадан салынған Алкатрас федералды түрмесінде қамалды. 1958 жылы ол алты айға Левенворт федералды түрмесіне ауыстырылды, бірақ кейін Алкатразға қайтарылды. Алкатразда оның басты жұмысы нан пісіруші болып жұмыс істеу еді. Ол үлгілі тұтқын болған жоқ, жиі басқа тұтқындармен ұрысып жүретін. Карпис Алкатрастағы тұтқындардың арасында ең ұзақ мерзімге – 26 жылға сотталды. 1962 жылдың сәуірінде Алкатраз жабылып жатқан кезде, ол Вашингтон штатындағы МакНил аралы түрмесіне ауыстырылды. МакНилде Карпис жас Чарльз Мэнсонмен кездесті. Карпис Роберт Ливзимен бірлесіп жазған (1980) өмірбаянында Мэнсон туралы былай деп жазды:
Sentenced to life imprisonment, Karpis was incarcerated at the then recently constructed Alcatraz federal penitentiary from August 1936 to April 1962. For six months in 1958, he was transferred to the Leavenworth Federal Penitentiary, but was then returned to Alcatraz. His main job at Alcatraz was working in the bakery. He was far from a model prisoner, frequently fighting with other inmates. Karpis served the longest sentence of any prisoner at Alcatraz: 26 years. In April 1962, with Alcatraz in the process of being closed, he was transferred to McNeil Island Penitentiary in Washington state. While at McNeil, Karpis met a young Charles Manson. Karpis wrote about Manson in his autobiography with Robert Livesey (1980):
Мэнсон гитарада жақсы ойнағаннан кейін, ол Карпистен Лас-Вегаста ойнау үшін жұмыс табуға көмектесуін сұрады, себебі Карпистің онда түнгі клубтар мен казино иелерімен байланысы бар еді. Мэнсон оған "The Beatles" тобынан да әйгілі болатынын айтты, бірақ Карпис Мэнсонды музыкалық мансабында өзіне қалдыруға шешім қабылдады.
After Manson had become proficient on the guitar, he asked Karpis for help in getting a job playing in Las Vegas, as Karpis had contacts with nightclub and casino owners there. Manson told him he would be bigger than The Beatles, but Karpis decided to leave Manson on his own regarding his music career.