Мысырдың бұрынғы премьер-министрі Юсуф Вахба Паша өмірі мен қызметі

Кіріспе

Мысыр премьер-министрі (1919–1920)

Юсеф Вахба Паша (1852–1934) (يوسف باشا وهبة, ) – Мысыр премьер-министрі және құқықтанушы.

Өмірбаян

Юсеф Вахба 1852 жылы Мысырдың Каир қаласында белгілі копт отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Вахба Бей алғашқы копт қайырымдылық қоғамын құрушылардың бірі болды, оған Абдулла Надим және Шейх Мухаммад Абдух сияқты мұсылман ғалымдары кірді. 1875 және 1882 жылдар аралығында Әділет министрлігінде қызмет еткен кезінде ол Наполеон кодексін араб тіліне аударды және Мысырдағы қазіргі заманғы сот жүйесін қалыптастыруға қатысты. 1894 жылы ол аралас апелляциялық соттың алғашқы египеттік судьяларының бірі болды. 1912 жылы сыртқы істер министрі тағайындалды. 1914 жылдың 15 сәуірінен 1920 жылдың 21 мамырына дейін қаржы министрі қызметін атқарды. Қаржы министрі ретінде ол Мысыр сұлтандығының толық сенімімен және кредитімен қамтамасыз етілген, өзінің министр ретіндегі қолтаңбасы бар Мысырдағы алғашқы банкноттарды енгізді. 1919 жылы Мысырдың саяси өміріндегі қиын кезеңде ол елдің премьер-министрі болды. Ол кіретін копт христиан қауымының көптеген өкілдері премьер-министрлік лауазымын қабылдауына қарсы болды, себебі бұл мұсылмандар мен христиандар арасындағы қарым-қатынасты нашарлатады деп ойлады, олар екеуі де британдық оккупацияға қарсы күресу үшін Вафд партиясы аясында біріккен болатын. Юсеф әрқашан Мысыр сұлтаны тағайындаған үкіметтің елді басқаруы маңызды деп есептеді, британдықтардың оны толыққанды аннексиялауына жол бермеу үшін (әсіресе жеңіске жеткен державалар Версаль конференциясында Ескі Осман империясын бөлісіп жатқан кезде). Премьер-министрлік қызметін атқару кезінде Юсеф Вахба бірнеше экономикалық реформаларды жүзеге асырды, оның ішінде ауылшаруашылық өнімдеріне баға бақылауын алып тастады, бұл Мысыр тарихындағы алғашқы қадам болды, сондай-ақ Талаат Харб Пашаның бастамасымен алғашқы ұлттық банк – Банк Миср құрылды. 1924 жылы ол Александрия округінен сайланып, алғашқы тәуелсіз Сенатқа қосылды. Мысыр Сенатындағы қызметі барысында ол Мысыр сот жүйесінің тәуелсіздігін күшейтуге бағытталған түрлі заңдарды қолдады. Сонымен қатар, ол Мысырдағы азшылықтарға (этностық немесе діни ұлттық кіші топтарына, оның ішінде христиан копттарына) ешқандай артықшылықтар берілуіне қарсы тұрды, бұл туралы алғаш рет 1917 жылы Бруниаттың сот реформасы жөніндегі комиссиясы ұсынған болатын. 1930 жылы Сенаттан зейнетке шықты. Оның Мысырдағы Сауда кодексі туралы екі жарияланымы бар: біріншісі Шафик Мансур Беймен бірлесіп жазылған «Шарх Аль Канун Аль Мадани» (Мысыр азаматтық кодексінің талдауы), екіншісі аралас сот судьясы Абдель Азиз Кахил Беймен бірлесіп жазылған «Шарх Аль Канун Аль Тужари Аль Масри» (Мысыр сауда кодексінің талдауы). Юсеф Вахба 1882 жылы Мысырдағы копт қауымының істерін басқаруға арналған алғашқы копт христиан кеңесі – Мәжлис Милли конституциясын да жасады, ол Копт Православ шіркеуінің бақылауынан тыс болды. 1934 жылы қайтыс болды, ол Михаил Бей Эль Наккадидің қызы Додуға үйленген және сегіз баласы болды. Оның екі ұлы – Морад Вахба-паша (1879–1972) және Садек Вахба-паша (1885–1971) – Мысыр сот жүйесінде және дипломатиялық қызметте жоғары лауазымдарға ие болды. Юсеф Вахбаның немересі Садек Вахба – Нью-Йорк қаласындағы I Squared Capital жеке меншік инвестициялық компаниясының басқарушы серіктесі және Каирдегі Америка университетінің қамқорлар кеңесінің мүшесі.

Youssef Wahba was born in Cairo, Egypt in 1852 of a prominent Coptic family. His father, Wahba Bey had been a founder of the first Coptic charitable society that included Muslim scholars such as Abdallah Nadim and Sheikh Muhammed Abduh. He translated the Code Napoleon into Arabic while at the Ministry of Justice between 1875 and 1882 and participated in setting the modern judicial system in Egypt. He became one of the first Egyptian judges in the Mixed Court of Appeals in 1894. He became minister of foreign affairs in 1912. He served as the minister of finance from 15 April 1914 to 21 May 1920. As Minister of Finance, he introduced the first bank notes in Egypt backed by the full faith and credit of the Egyptian Sultanate which bore his signature as Minister of Finance. He became Prime Minister of Egypt in 1919 during a difficult period in Egypt's political life. Many members of the Coptic Christian community to which he belonged, objected to his accepting the premiership on the grounds that it would antagonize the relationship between Muslims and Christians when both were united under the Wafd Party to fight against the British occupation. Youssef always maintained the view that it was critical that a government nominated by the Sultan of Egypt lead the country rather than have the British fully annex it (especially as the victorious powers were carving up the old Ottoman Empire at the Versailles conference). During his premiership, Youssef Wahba introduced several economic reforms including the removal of price controls on agricultural products, probably a first in the history of Egypt, as well as the creation of the Banque Misr by Talaat Harb Pasha, the first national bank. He joined the first independent Senate when he was elected from a district in Alexandria in 1924. During his tenure in the Egyptian Senate, he supported various legislation relating to strengthening the independence of the Egyptian judicial system. He also resisted the introduction of any special privileges for minorities in Egypt whether based on ethnicity or religion (including the Christian Copts) first suggested by the Brunyate Commission for Judicial reform in 1917. He retired from the Senate in 1930. He has two publications on the Commercial Code in Egypt, the first co authored with Shafik Mansour Bey "Sharh Al Qanun Al Madani" (An Analysis of the Egyptian Civil Code) and the second, co authored with a fellow Judge from the Mixed Court Abdel Aziz Kahil Bey "Sharh Al Qanun Al Toujari Al Masri (An Analysis of The Egyptican Commercial Code). Youssef Wahba also drafted the constitution of the Majllis Milli, the first Coptic Christian council to manage the affairs of the Coptic community in Egypt in 1882 outside of the control of the Coptic Orthodox Church. He died in 1934 and was married to Doudou, daughter of Mikhail Bey El Nakkadi and had eight children. Two of his sons Mourad Wahba Pasha (1879–1972) and Sadek Wahba Pasha (1885–1971) had prominent careers in the Egyptian judicial system and the diplomatic service respectively. Youssef Wahba's grandson, Sadek Wahba, is a notable New York City based managing partner of a private equity firm I Squared Capital and member of the board of trustees of the American University in Cairo.