Кіріспе
Ирландиядағы Килдарэ округі (Contae Chill Dara) – Ирландиядағы округ. Ол Ленстер провинциясында орналасқан және Шығыс және Мидленд аймағының бір бөлігі болып табылады. Округ Килдарэ қаласының атымен аталады. Килдарэ округінің жергілікті билігі – Килдарэ округтік кеңесі, 2022 жылғы халық санауы бойынша округтің халқы 246,977 адамды құрайды. Округ арқылы үш ірі өзен ағып өтеді: Барроу, Лиффи және Бойн. Гранд-канал округтің шығысындағы Лионнан басталып, батыстағы Ратанган және Монастеревинге дейін созылады. Оңтүстік тармағы Атиде Барроу су жолымен қосылады. Корольдік канал округтің солтүгінде, Мит округімен шекара бойымен өтеді. Поллардстаун Фен – Ирландиядағы ең үлкен әктас батпағы, 220 гектар аумақты алып жатыр және бірегей және жойылып бара жатқан өсімдіктер қауымдастықтары бар, халықаралық маңызы бар батпақ экожүйесі ретінде танылған және 1986 жылы Ұлттық табиғат қорығы деп жарияланды. Аллен батпағы – Килдарэ, Мит, Оффли, Лаос және Уэстмит округтері арқылы созылатын үлкен батпақ. Килдарэде, көбінесе оңтүстік-батыста және солтүстік-батыста орналасқан батпақтар бар (Килдарэ жерінің шамамен 14% -ын құрайды), олардың көпшілігі – көтерілген батпақ. Бұл жерде 185-тен астам өсімдік және жануар түрлерінің тіршілік ету ортасы бар. Килдарэде орманды жерлердің үлесі округтің жалпы жер аумағының шамамен 5% -ын құрайды. Оның шамамен жартысы – қылқан жапырақты, ал қалғаны – кең жапырақты және жіктемеген түрлер. Coillte және Dúchas қазіргі уақытта орман шаруашылығының 47% -ына ие. Coillte Солтүстік-Орталық Килдарэдегі Донадея орман паркін басқарады. Орман аралас орманды (60% кең жапырақты, 40% қылқан жапырақты) алып жатыр және Килдарэдегі ең үлкен орман паркі болып табылады.
County Kildare (Contae Chill Dara) is a county in Ireland. It is in the province of Leinster and is part of the Eastern and Midland Region. It is named after the town of Kildare. Kildare County Council is the local authority for the county, which had a population of 246,977 at the 2022 census. The county has three major rivers running through it: the Barrow, the Liffey and the Boyne. The Grand Canal crosses the county from Lyons on the east to Rathangan and Monasterevin on the west. A southern branch joins the Barrow navigation at Athy. The Royal Canal stretches across the north of the county along the border with Meath. Pollardstown Fen is the largest remaining calcareous fen in Ireland, covering an area of 220 hectares and is recognised as an internationally important fen ecosystem with unique and endangered plant communities, and was declared a National Nature Reserve in 1986. The Bog of Allen is a large bog that extends across and into County Kildare, County Meath, County Offaly, County Laois, and County Westmeath. Kildare has of bog (almost 14% of Kildare's land area) mostly located in the south west and north west, a majority of this being Raised Bog. It is a habitat for over 185 plant and animal species. There are of forested land in Kildare, accounting for roughly 5% of the county's total land area. of this is coniferous, while there is of broadleaf and the remaining area are unclassified species. Coillte and Dúchas currently own 47% of the forestry. Coillte runs Donadea Forest Park which is in North Central Kildare. The forest covers of mixed woodland (60% broadleaf, 40% conifer) and is the largest forest park in Kildare.
Тарих
Кильдер 1297 жылы округ ретінде құрылды және бірқатар анклавтар мен эксклавтарды жоюға қатысты түзетулерден кейін 1832 жылы қазіргі шекараларын қабылдады. Округ Фицджеральд әулетінің қуатты өкілдерінің отаны болды. Округтың бір бөлігі Дублин маңындағы Пэйл аймағының құрамына да кірді.
Жергілікті билік
Килдар округінің кеңесі – округтың жергілікті әкімшілік органы. Кеңесте 40 мүше бар, олар мына жергілікті сайлау округтерінен сайланады: Ати (5 орын), Цельбридж (4 орын), Лейкслип (3 орын), Клейн (5 орын), Мейнут (5 орын), Килдар (5 орын), Ньюбридж (6 орын) және Наас (7 орын). Бұл Ати, Цельбридж–Лейкслип, Клейн–Мейнут, Килдар–Ньюбридж және Наас муниципалдық округтерін құрайды. Ағымдағы кеңес 2019 жылдың мамыр айында сайланды. Килдар округінің кеңесі Шығыс және Орталық аймақтық жиналысына үш кеңесшіні тағайындайды, олар Орталық Шығыс стратегиялық жоспарлау комитетінің құрамына кіреді.
Бұрынғы аудандар
Кильдер бұрын Ати №1, Селбридж №1, Эдендерри №2 және Наас №1 ауылдық округтеріне, сондай-ақ Ати және Наас қалалық округтеріне бөлінген. Ауылдық округтер 1925 жылы таратылды. Наас №1 бұрынғы ауылдық округінде орналасқан Ньюбридж немесе Дройшейд Нуа қалалық комиссарларына ие болды, ал Лейкслипке де 1988 жылы осы мәртебе берілді. 2002 жылы Ати және Наас қалалық округтері, сондай-ақ Ньюбридж және Лейкслип қалалық комиссарлары қалалық кеңестерге айналды. Ирландиядағы барлық қалалық кеңестер 2014 жылы таратылды.
Ұлттық сайлау
Dáil Éireann сайлауында округте екі сайлау округі бар: Солтүстік Кильдар (4 орын) және Оңтүстік Кильдар (4 орын). 2020 жылғы Ирландияның жалпы сайлауында Кильдар Солтүстік Кэтрин Мерфиді (СД), Реада Кронинді (СФ), Бернард Дурканды (ФГ) және Джеймс Лоулессті (ФФ) сайлап қойды, ал Кильдар Оңтүстік Шон О Фейргейлді (ФФ) (қазіреттегі Ceann Comhairle ретінде автоматты түрде сайланды), Патрисия Райанды (СФ), Мартин Хейдонды (ФГ) және Катал Берриді (Тәуелсіз) сайлап қойды. Еуропа Парламентіне сайлау үшін ол Мидлендс-Солтүстік-Батыс сайлау округінің құрамына кіреді (4 Еуропарламент депутаты).
Денсаулық сақтау
Килдар округінде Наас ауруханасы және Клан ауруханасы бар.
Жол
Кильдер округі Ирландияның маңызды жолдар желісінің орталығына ие. Дублиннен Слайгоға дейінгі N4 (M4) жолы округтің солтүгінен өтіп, Лейкслип, Мейнут және Килкок қалаларынан бұрынғысынша өтеді. Дублиннен Лимерикке дейінгі M7 автожолы округ арқылы өтеді және Наас, Ньюбридж, Кильдар және Монастеревин қалаларын айналып өтеді. Бұл жол бұрынғыда, 1964 жылы жаңартылғанда Дублиннен Наасқа дейін екі жолақты болып салынғандықтан, халық арасында "Наас қос жолақты тас жолы" деп аталады, бұл Ирландиядағы алғашқы осындай жолдардың бірі еді. M9 – Килкүлленнен басталып, Уотерфордта аяқталатын тағы бір автожол. Ол толығымен автожол стандартына сай салынған.
Темір жол
Округ Дублин, Оңтүстік Лейнстер, Мюнстер және Коннахтпен байланысқан пойздар арқылы да қызмет көрсетеді, соның ішінде Корк, Уотерфорд, Лимерик және Галвей қалаларына күнделікті қатынас бар. Округтегі Irish Rail InterCity желісінің басты станциясы Кильдар болып табылады, бірақ Ньюбридж, Саллинс және Хейзелхэтч станцияларына да Оңтүстік-Батыс қалалық пойыздары тоқтайды, ал Кильдар округінің солтүстігіндегі Мейнутқа Батыс қалалық және Слайго InterCity пойыздары келіп тұрады.
Су жолдары
Кильдер 18 ғасырдың соңында салынған Ирландияның Ұлы каналының желісінің орталығы болып табылады. Ол Кильдерді Уотерфорд, Дублин, Лимерик және Атлон қалаларымен байланыстырады. Корольдік канал Дублиннен батысқа қарай созылады, ал оның бір бөлігі Мит округімен шекара құрайды.
Ирланд тілі
Кильдар округінде 4491 ирланд тілінде сөйлейтін адам бар; олардың 2451-і жеті Gaelscoils (ирланд тіліндегі бастауыш мектептер) және бір Gaelcholáiste (ирланд тіліндегі орта мектеп) -ке қатырады. 2006 жылғы Ирландия халық санағына сәйкес, округтегі 2040 адам білім беру жүйесінен тыс күнделікті ирланд тілінде сөйлейтінімді айтады.
Білім
Екі үшінші деңгейдегі білім беру мекемесі – 1795 жылы король Георг III-тің Ирландияның католиктерін білім беру үшін құрған Сент-Патрик колледжі және 1997 жылы құрылған Мейнут университеті Мейнут қаласында орналасқан. Олар кампусты және көптеген жабдықтарды ортақ пайдаланады. Екі институт 1997 жылы ресми түрде бөлінді. Мейнут университеті – Ирландия Республикасында қала ішінде орналасқан жалғыз университет. Клонгус Вуд колледжі – Клейн қаласының жанындағы жекеменшік орта білім беру мектеп-интернаты. 1814 жылы Иса қоғамы (иезуиттер) құрған бұл мектеп Ирландияның ең көне католик мектептерінің бірі. Ньюбридж колледжі – ақы төленетін, аралас білім беретін орта мектеп. Доминикан ордені Ньюбридж колледжін 1852 жылы ұлдарға арналған интернат ретінде құрды. Leinster Senior College – тек оқу бітіру куәлігіне (Leaving Certificate) дайындауға бағытталған шағын жекеменшік орта мектеп. Клейн қаласында тағы бір білім беру мекемесі – Клейн колледжі орналасқан, ол Килдар облысының тұрғындарына жоғары білім беруге мүмкіндік береді. Наас C. B. S., Сент-Мэри колледжі Наас және Пайперс Хилл колледжі – Наас қаласындағы үш негізгі орта мектеп.
GAA
Килдар GAA командасының лақап аты – Лиливайтс, себебі оның алғашқы жемпіштері Лиливайт нан пісіру фабригінің қаптарынан тігілген. Олар киетін толық ақ жемпіштер осы дерекке сілтеме жасайды. 1928 жылы Килдар Каванды 2–6 : 2–5 есебімен жеңіп, Бүкіл Ирландия аға футбол чемпионатында Сэм Магуайр кубогын алғаш рет жеңіп алды. Бірақ содан бері Килдар төрт рет Бүкіл Ирландия футбол чемпионатының финалына шықты, соңғысы 1998 жылы, алайда барлық төрт әрекеті сәтсіз аяқталды. Килдар округі сондай-ақ «Қысқа шөп округі» деп белгілі, бұл Curragh жайылымдарындағы шөптің тым қысқа болуына байланысты айтылады.
Гольф
Майкл Смурфитке тиесілі K клубы, Страффан қаласының жанындағы Лиффи өзенінің жағасында 2006 жылғы Райдер кубогына төңкерілді. Картон Хаус гольф клубы Мейнутта орналасқан. Әлемдегі ең көне гольф одағы – Ирландия Гольф одағының ұлттық кеңсесі осы кешенде орналасқан. Бұл кешенде болашақ гольфшілерді дамытуға арналған GUI Ұлттық академиясы, сондай-ақ Ирландиядағы барлық гольфшілерге қолжетімді жаттығу орталығы бар. Кнокканалли және Клейнде басқа да танымал гольф алаңдары орналасқан.
Ат жарысы
Килдер ат жарыстарымен бүкіл әлемге әйгілі. Curragh ат жарысы трассасы Ирландияның бес классикалық жаппай жарысының отаны болып табылады. Килдер округінде тағы екі трасса орналасқан: Ирландияның Ұлттық аңшылық фестивалінің үйі – Punchestown жарыс трассасы, және Naas жарыс трассасы, ол Ұлттық аңшылық және жаппай жарыстарды өткізеді, сондай-ақ, жетекші жаттықтырушылар Челтенхэм фестиваліне дайындалып жатқан жылқыларды сынау үшін пайдаланады. Аймақ көптеген асыл тұқымды шаруашылықтарда өсірілген жылқылардың жоғары сапасымен танымал, оның ішінде Ирландия Ұлттық асыл тұқымды шаруашылығы және Gilltown, Moyglare және Kildangan сияқты көптеген басқа да жетекші шаруашылықтар, сондай-ақ, жарыс аттарын даярлайтын мекемелер, мысалы, Osborne Stables.
Автоспорт
Килдарде Ирландияның жалғыз халықаралық автоспорт алаңы – Монделло паркі орналасқан. 1968 жылы Мартин Бирран құрған және 1999/2000 жылдары қайта жаңартылған бұл кешенде жарыс трассасы, 24 жарыс гаражы және 12 қонақ үйі бар. Трассада сонымен қатар қиын жолдан тыс жүруге арналған жолдар, жолдан тыс әрекеттер орталығы және Автоспорт мұражайы да орналасқан. Монделло паркі 2001 жылы FIA халықаралық жарыс трассасы мәртебесін алды. Онда ұлттық және халықаралық жарыстар, автошоулар, автомобильдер мен мотоциклдерге арналған трасса күндері, оқу орталықтары және корпоративтік іс-шаралар ұйымдастырылады.
Футбол
Кильдар округінің футбол клубы 2002 жылдан 2009 жылға дейін Ирландия лигасының мүшесі болды. Ол Ньюбридж қаласында орналасқан. 2002 жылы Лейнстер аға лигасының «Ньюбридж Таун» футбол клубы лигаға қабылдануға шақырылған болатын, бірақ оның орнына Кильдар округындағы кең аумақты қамтитын франшиза құрылды. Бұл франшиза Ньюбридж қаласындағы Стейшн Роуд стадионында өнер көрсетті.