Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Ирландиядағы базальт бағаналардың біріккен құрылымы
Interlocking basalt columns in Northern Ireland
Гиганттар жолы (Clochán an Aifir) Солтүстік Ирландияның солтүстік жағалауындағы Антрим графтығында, Бушмилл қаласынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 5 км жерде орналасқан. 1986 жылы ЮНЕСКО оны Дүниежүзілік мұра орыны деп жариялады, ал 1987 жылы Солтүстік Ирландияның Қоршаған орта департаменті ұлттық табиғи қорық деп жариялады. 2005 жылы Radio Times оқырмандарының жүргізген сауалнамасы бойынша Гиганттар жолы Ұлыбританиядағы төртінші ең таңғажайып табиғи құбылыс деп танылды. Бағаналардың жоғарғы бөліктері жартастың төменгі жағынан басталып, теңіздің астына қарай жоғалатын баспалдақтар сияқты. Көптеген бағаналар алтыбұрышты, бірақ кейбіреулері төрт, бес, жеті немесе сегіз жақты болады. Ең биіктері шамамен биік, ал жартастардағы қатып қалған лава кейбір жерлерде қалың. Гиганттар жолы мен Гиганттар жағалауы Дүниежүзілік мұра орындарының көп бөлігі Ұлттық сенім қорына тиесілі және олар басқарады. Бұл Солтүстік Ирландиядағы ең танымал туристік орындардың бірі, 2019 жылы 998 000-нан астам келушіні қабылдады. Гиганттар жолына кіру тегін: келушілер орталығы арқылы өтудің қажеті жоқ, ол үшін төлем қабылданады. Қалған аумақ Корольдік мүліктері мен бірнеше жеке меншік иелеріне тиесілі.
The Giant's Causeway ( Clochán an Aifir) It is located in County Antrim on the north coast of Northern Ireland, about 3 mile (5 km) northeast of the town of Bushmills. It was declared a World Heritage Site by UNESCO in 1986 and a national nature reserve by the Department of the Environment for Northern Ireland in 1987. In a 2005 poll of Radio Times readers, the Giant's Causeway was named the fourth greatest natural wonder in the United Kingdom. The tops of the columns form stepping stones that lead from the cliff foot and disappear under the sea. Most of the columns are hexagonal, although some have four, five, seven, or eight sides. The tallest are about high, and the solidified lava in the cliffs is thick in places. Much of the Giant's Causeway and Causeway Coast World Heritage Site is owned and managed by the National Trust. It is one of the most popular tourist attractions in Northern Ireland, receiving over 998,000 visitors in 2019. Access to the Giant's Causeway is free of charge: it is not necessary to go via the visitor centre, which charges a fee. The remainder of the site is owned by the Crown Estate and several private landowners.
Геология
Шамамен 50-60 миллион жыл бұрын кеңінен таралған жарықтардың желісі бүгін көрініс тапқан ерекше бағаналарды қалыптастырды. Базальттар бастапқыда палеоцен дәуірінде құрылған Тулеан платосы деп аталатын үлкен жанартаулық үстірттің бір бөлігі болды.
Around 50 to 60 million years ago, The extensive fracture network produced the distinctive columns seen today. The basalts were originally part of a great volcanic plateau called the Thulean Plateau, which formed during the Paleocene.
Геологиялық мұра орны
Вулканология ғылымының геологиялық пәнаралық сала ретінде дамуындағы маңызды рөліне және әсіресе базальттың пайда болуына байланысты, Гигант жолы мен Кезек жағалауының палеоцендік тау жыныстары Халықаралық геологиялық ғылымдар одағы (IUGS) тарапынан 2022 жылдың қазан айында жарияланған әлемдік 100 "геологиялық мұра орындарының" тізіміне қосылды.
In respect of its key role in the development of volcanology as a geoscience discipline, and notably the origin of basalt, the Palaeocene rocks of the Giant's Causeway and Causeway Coast were included by the International Union of Geological Sciences (IUGS) in its assemblage of 100 "geological heritage sites" around the world in a listing published in October 2022.
Аңыз
Аңыз бойынша, бағаналар – алып құрылыс салған жолдың қалдықтары. Әңгімеге сәйкес, ирландтық алып Фионн мак Камхайл (Финн МакКул) шотландтық алып Бенандоннермен күресуге шақырылды. Фионн шақыруды қабылдап, екеуінің кездесуі үшін Солтүстік арнасы арқылы жол салды. Аңыздың бір нұсқасында Фионн Бенандоннерді жеңеді. Екінші нұсқасында Фионн қарсыласының өзінен әлдеқайда үлкен екенін түсінген соң Бенандоннерден жасырынады. Фионның әйелі Садхб Фионды нәрестеге айналдырып, бесікке жатқызады. Бендоннер «баланың» мөлшерін көргенде, оның әкесі Фионнның алыптардың арасындағы алып болуы керек деп ойлайды. Ол қорқып Шотландияға қашып кетеді, Фионның оны қуалап жете алмауы үшін жолды қиратады. Теңіздің ар жағында, Шотландияның Стаффа аралындағы Фингал үңгірінде осыған ұқсас базальт бағаналар бар (ол бір ежелгі лава ағынының бөлігі), және бұл оқиғаға әсер еткен болуы мүмкін. Жалпы, ирланд мифологиясында Фионн мак Камхайл алып емес, табиғаттан тыс қабілеттері бар батыр, осы аңыздың айтуынша. Ирландиялық шаруалардың ертегілерінде (1888) былай делінген: «Ирландияның ежелгі құдайлары халықтың санасында кішірейіп, жын-перілерге айналды; ал ежелгі батырлар үлкейіп, алыптарға айналды». Гигант жолы туралы христиандыққа дейінгі әңгімелер сақталмаған, бірақ ол бастапқыда фоморлармен (Фомхорай) байланысты болуы мүмкін; ирландтық Clochán na bhFomhóraigh немесе Clochán na bhFomhórach «Фомхорайдың қадамдары» дегенді білдіреді. Фомхорай – ирланд мифологиясындағы мифологиялық жандар, олар кейде алыптар ретінде сипатталған және бастапқыда христиан пантеонының бір бөлігі болған. Летиция Элизабет Лэндон осы мифологиялық байланыстар туралы өз жазбаларында пікір білдіреді.
According to legend, the columns are the remains of a causeway built by a giant. The story goes that the Irish giant Fionn mac Cumhaill (Finn MacCool), from the Fenian Cycle of Gaelic mythology, was challenged to a fight by the Scottish giant Benandonner. Fionn accepted the challenge and built the causeway across the North Channel so that the two could meet. In one version of the story, Fionn defeats Benandonner. In another, Fionn hides from Benandonner when he realises that his foe is much bigger than he is. Fionn's wife, Sadhbh, disguises Fionn as a baby and tucks him in a cradle. When Benandonner sees the size of the "baby", he reckons that its father, Fionn, must be a giant among giants. He flees back to Scotland in fright, destroying the causeway behind him so that Fionn would be unable to chase him down. Across the sea, there are identical basalt columns (a part of the same ancient lava flow) at Fingal's Cave on the Scottish isle of Staffa, and it is possible that the story was influenced by this. Overall, in Irish mythology, Fionn mac Cumhaill is not a giant but a hero with supernatural abilities, contrary to what this particular legend may suggest. In Fairy and Folk Tales of the Irish Peasantry (1888), it is noted that, over time, "the pagan gods of Ireland [ ] grew smaller and smaller in the popular imagination until they turned into the fairies; the pagan heroes grew bigger and bigger until they turned into the giants". There are no surviving pre Christian stories about the Giant's Causeway, but it may have originally been associated with the Fomorians (Fomhóraigh); the Irish name Clochán na bhFomhóraigh or Clochán na bhFomhórach means "stepping stones of the Fomhóraigh". The Fomhóraigh are a race of mythological beings in Irish mythology who were sometimes described as giants and who may have originally been part of a pre Christian pantheon. Letitia Elizabeth Landon comments on these mythological associations in her notes to , a poetical illustration to a painting by Thomas Mann Baynes.
Туризм
1692 жылы Дерри епискобы бұл жерге сапар жасады. Келесі жылы Дублиндегі Тринити колледжінің мүшесі, сэр Ричард Булкелидің Корольдік қоғамға ұсынған еңбегі арқылы бұл көпірдің бар екені бүкіл әлемге жарияланды. 1739 жылы Дублин суретшісі Сюзанна Дрюри оның суреттерін салғанда, бұл орын халықаралық деңгейде назар аударды. Оның суреттері 1740 жылы Дублин Корольдік қоғамының алғашқы сыйлығын жеңіп алды және 1743 жылы граверленді. 1765 жылы француз энциклопедиясының 12-томында осы көпірге қатысты жазба пайда болды, ол Дрюридің суреттерінен жасалған граверлерге негізделген. "Шығыс көрінісі" гравері 1768 жылы энциклопедия үшін жарық көрген суреттер жинағында жарияланды. Суреттерге қоса жазылған түсіндірмеде француз геологы Николя Десмарест мұндай құрылымдардың вулканизм нәтижесінде пайда болғанын алғаш рет баспа бетінде айтты. Бұл орын 19-шы ғасырда, әсіресе Гигант-Коузвей трамвайы ашылғаннан кейін туристер арасында кеңінен танымал болды. 1960-шы жылдары Ұлттық қор оның күтімін өз қолына алғаннан кейін ғана коммерциялық іздердің бір бөлігі жойылды. Келушілер теңіз жағасында орналасқан базальт бағаналарымен жүре алады, кіреберістен жарты миль қашықтықта.
The Bishop of Derry visited the site in 1692. The existence of the causeway was announced to the wider world the following year by the presentation of a paper to the Royal Society from Sir Richard Bulkeley, a fellow of Trinity College, Dublin. The Giant's Causeway received international attention when Dublin artist Susanna Drury made watercolour paintings of it in 1739; they won Drury the first award presented by the Royal Dublin Society in 1740 and were engraved in 1743. In 1765, an entry on the causeway appeared in volume 12 of the French Encyclopédie, which was informed by the engravings of Drury's work; the engraving of the "East Prospect" appeared in a 1768 volume of plates published for the Encyclopédie. In the caption to the plates, French geologist Nicolas Desmarest suggested, for the first time in print, that such structures were volcanic in origin. The site first became popular with tourists during the 19th century, particularly after the opening of the Giant's Causeway Tramway, and only after the National Trust took over its care in the 1960s were some of the vestiges of commercialism removed. Visitors can walk over the basalt columns that are at the edge of the sea, a half mile walk from the entrance of the site.
Қонақтар орталығы
2000-2012 жылдар аралығында жолдың тұрақты келушілер орталығы болмады, себебі 1986 жылы салынған бұрынғы ғимарат 2000 жылы өртенді. 2007 жылы сол кездегі Қоршаған орта министрі және DUP мүшесі Арлин Фостер мемлекеттік қаржыландырылатын (бірақ жеке басқарудағы) жобаға алдын ала келісім бергенімен, ұсынылған жеке кәсіпкер мен DUP арасындағы мүдделер қақтығысы салдарынан мемлекеттік қаржыландыру тоқтатылды. Ақырында, жеке кәсіпкер мемлекеттік жоспарға қарсы сотқа шағымданудан бас тарды, және жаңа келушілер орталығы 2012 жылы ресми түрде ашылды. Оның құрылысын Ұлттық Траст, Солтүстік Ирландия Туристік Кеңесі, Heritage Lottery Fund және халықтан жиналған қаржылармен қаржыландырды. Ашылғаннан бері жаңа келушілер орталығы бағасы, дизайны, мазмұны және жол бойындағы орналасуы тұрғысынан келушілерден әртүрлі пікірлер алды. 2018 жылы орталыққа 1 011 473 адам келді. Орталықтағы кейбір көрмелердің мазмұнына қатысты дау туды, олар Жердің жасына қатысты жас Жер креационизмінің көзқарасын қамтиды. Солтүстік Ирландияның евангелистік тобы Калеб Қорының төрағасы бұл материалдарды қолдағанмен, Ұлттық Траст бұл көрменің шағын бөлігін құрайтынын және "тастардың 60 миллион жыл бұрын пайда болуының ғылыми түсіндірмесін толық қолдайтынын" мәлімдеді. 2012 жылы креационистік материалдарды жою мақсатымен онлайн науқан басталды, одан кейін Траст оларды қарап, жолдың пайда болуына қатысты ғылыми түсіндірмелерді басты назарға алу үшін түзету қажет деген шешімге келді. Креационистік түсіндірмелер әлі де айтылады, бірақ олар кейбір діни қауымдардың дәстүрлі сенімі ретінде ұсынылады, жолдың пайда болуына қатысты баламалы түсінік ретінде емес.
The causeway was without a permanent visitor centre between 2000 and 2012, as the previous building, built in 1986, burned down in 2000. While preliminary approval was given for a publicly funded (but privately managed) development by then Environment Minister and DUP member Arlene Foster in 2007, the public funding was frozen due to a perceived conflict of interest between the proposed private developer and the DUP. Ultimately, the private developer dropped a legal challenge to the publicly funded plan, and the new visitor centre was officially opened by 2012. Its construction was funded by the National Trust, the Northern Ireland Tourist Board, the Heritage Lottery Fund and public donations. Since opening, the new visitor centre has garnered mixed reviews from those visiting the causeway, for its pricing, design, contents and placement across the causeway walk descent. In 2018, the visitor centre was visited by 1,011,473 people. There was some controversy regarding the content of some exhibits in the visitor centre, which refer to the Young Earth Creationist view of the age of the Earth. While these inclusions were welcomed by the chairman of the Northern Irish evangelical group, the Caleb Foundation, the National Trust stated that the inclusions formed only a small part of the exhibition and that the Trust "fully supports the scientific explanation for the creation of the stones 60 million years ago." An online campaign to remove creationist material was launched in 2012, and following this, the Trust carried out a review and concluded that they should be amended to have the scientific explanation on the causeway's origin as their primary emphasis. Creationist explanations are still mentioned but presented as a traditional belief of some religious communities rather than a competing explanation for the causeway's origins.
Ерекше белгілері
Бұл аймақтағы кейбір құрылымдар бірнеше миллион жыл бойы ауа райының әсеріне ұшырағандықтан, Орган және Алыптың аяқкиімі сияқты нысандарға ұқсайды. Басқа ерекшеліктері – базальт тасбақалардың жылжуынан пайда болған көптеген қызғылт, тозған төмен бағаналар, олар "Алыптың көзі" деп аталады; сондай-ақ, Бағушының қадамдары, Балқұмыры, Алыптың арфасы, Шатырлар, Алыптың қақпасы және Түйенің өркеші.
Some of the structures in the area, having been subject to several million years of weathering, resemble objects, such as the Organ and Giant's Boot structures. Other features include many reddish, weathered low columns known as Giant's Eyes, created by the displacement of basalt boulders; the Shepherd's Steps; the Honeycomb; the Giant's Harp; the Chimney Stacks; the Giant's Gate and the Camel's Hump.
Флора мен фауна
Бұл аймақ фулмар, петрел, корморан, шаг, қызыл шаян, гильмота және бритвенка сияқты теңіз құстарына бейіт. Ауа райынан тозығы жеткен тас формациялары теңіз көкбаяғы, қоян аяғы, көктемгі сүйрік, теңіз бетегесі және бақа орхидеясы сияқты көптеген өсімдік түрлерін қамтиды. 2011 жылдың қазан айында Гиганттар жолында строматолиттер колониясы табылды деген хабар бар – бұл ерекше жағдай, себебі строматолиттер көбінесе жоғары тұздылық деңгейі бар жылы суларда кездеседі.
The area is a haven for seabirds, such as fulmar, petrel, cormorant, shag, redshank, guillemot and razorbill, while the weathered rock formations host numerous plant types, including sea spleenwort, hare's foot trefoil, vernal squill, sea fescue and frog orchid. A stromatolite colony was reportedly found at the Giant's Causeway in October 2011 – an unusual find, as stromatolites are more commonly found in warmer waters with higher saline content than that found at the causeway.
Ұқсас құрылымдар
Базальтты бағаналар – жиі кездесетін жанартау құрылысы, олар түрлі масштабта және аздаған айырмашылықтармен қалыптасады.
Basalt columns are a common volcanic feature, and they occur on many scales and with some variations in formation.
Көлікпен қатынау
Солтүстік Ирландия темір жолдары басқаратын Белфаст-Дерри темір жолы Колерайнге және Колерайн-Портруш тармақ желісі арқылы Портрушке дейін созылады. Жергілікті Ulsterbus автобустары темір жол станцияларымен байланыс жасайды. Портруштен 7 миль (11 км) қашықтықта Данлюс қамалы мен Ұлы сая жолы және Бушмилл темір жолының қасында көркем серуендеуге болады.
The Belfast Derry railway line run by Northern Ireland Railways connects to Coleraine and along the Coleraine Portrush branch line to Portrush. Locally, Ulsterbus provides connections to the railway stations. There is a scenic walk of 7 mile (11 km) from Portrush alongside Dunluce Castle and the Giant's Causeway and Bushmills Railway.