Қорғаныс шығындары мен азаматтық игіліктер арасындағы макроэкономикалық қатынас
Guns versus butter model
Қорғаныс шығындары мен азаматтық игіліктер арасындағы қарым-қатынас: «Оқ-дәрі немесе май» моделі. ЖІӨ-дегі мемлекеттік шығындарды түсіндіреді. Қауіпсіздік пен әл-ауқат теңгерімі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қорғаныс шығындары мен азаматтық әл-ауқат арасындағы макроэкономикалық байланыс
Macroeconomic relationship between defense spending and civilian welfare
Макроэкономикада "қару мен май" моделі – бұл қарапайым өндіріс мүмкіндіктері шегінің мысалы. Ол мемлекеттің қорғаныс және азаматтық тауарларға инвестициялары арасындағы қатынасты көрсетеді. "Қару немесе май" моделі, әдетте, ұлттық шығындарды ЖІӨ-нің бір бөлігі ретінде қарапайымдастыру үшін қолданылады. Бұл күрделі экономикалардағы қорғаныс және азаматтық шығындары арасындағы таңдаудың аналогы ретінде қарастырылуы мүмкін. Мемлекет қару мен май арасындағы ең жақсы тепе-теңдікті таңдауы керек, бұл таңдауға әскери шығындар мен потенциалды қарсыластардың әскери позициясы ықпал етеді. Саяси экономиканы зерттеушілер әскери және тұтынушылық шығындар арасындағы айырбасты сайлаудағы сәттілікті болжау үшін пайдалы индикатор деп қарастырды. Бұл мысалда, мемлекет шектеулі ресурстарын жұмсағанда екі баламаның бірін таңдауы керек. Ол қару сатып алуы мүмкін (қорғаныс/әскери салаға инвестициялау) немесе май (тауар өндірісіне инвестициялау) немесе олардың комбинациясын таңдай алады.
In macroeconomics, the guns versus butter model is an example of a simple production–possibility frontier. It demonstrates the relationship between a nation's investment in defense and civilian goods. The "guns or butter" model is used generally as a simplification of national spending as a part of GDP. This may be seen as an analogy for choices between defense and civilian spending in more complex economies. The nation will have to decide which balance of guns versus butter best fulfills its needs, with its choice being partly influenced by the military spending and military stance of potential opponents. Researchers in political economy have viewed the trade off between military and consumer spending as a useful predictor of election success. In this example, a nation has to choose between two options when spending its finite resources. It may buy either guns (invest in defense/military) or butter (invest in production of goods), or a combination of both.
Терминнің шығу тегі
Тұжырымдаманың шығу тегі туралы бір теория АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа кірер алдында қару-жарақ өндірісін кеңейту туралы шешімнен туындайды. 1914 жылы ұнтаққа арналған нитраттарды әлемдегі ең ірі экспорттаушы Чили болды. Чили соғыста бейтараптығын сақтап, АҚШ-тың нитратқа деген қажеттілігінің барлығын қамтамасыз етті. Сонымен қатар, ол шаруашылықтағы химиялық тыңайтқыштардың негізгі құрамы болды. АҚШ өзінің қорын бақылау қажеттігін түсінді. 1916 жылғы Ұлттық қорғаныс заңы президентке АҚШ-та нитраттарды жасанды түрде өндіру үшін орынды таңдауды тапсырды. АҚШ соғысқа кіргеннен кейін бірнеше ай өткен 1917 жылдың қыркүйегінде ғана Вильсон саяси қарсыластар арасындағы бір жылдан астам бәсекеден кейін Алабама штатындағы Масл-Шолсты таңдады. Конгрестегі тұйықталу Оңтүстік Каролина сенаторы Эллисон Д. Смит 1916 жылғы Ұлттық қорғаныс заңын демеу арқылы бұзылды, ол «Ауыл шаруашылығы министріне президент белгілеген су электр станцияларында бейбіт уақытта тыңайтқыштарға, ал соғыс уақытында қару-жараққа арналған нитраттарды өндіруді» тапсырды. Бұл туралы жаңалықтар құралдары «қару мен нан» деп хабарлады. 1941 жылы салық сарапшысы Альберт Лепавский: «Көпке тараған ұраннан айырмасы, бұл қару мен нан арасындағы мәселе емес», – деді, себебі негізгі азық-түлік тауарлары қысқартылмайды. Ол былай түсіндірді:
One theory on the origin of the concept comes from the decision to expand munitions before the US entered World War I. In 1914 the leading global exporter of nitrates for gunpowder was Chile. Chile maintained neutrality during the war and provided nearly all of the US's nitrate requirements. It was also the principal ingredient of chemical fertilizer in farming. The US realized it needed control of its own supply. The National Defense Act of 1916 directed the president to select a site for the artificial production of nitrates within the United States. It was not until September 1917, several months after the United States entered the war, that Wilson selected Muscle Shoals, Alabama, after more than a year of competition among political rivals. A deadlock in the Congress was broken when South Carolina Senator Ellison D. Smith sponsored the National Defense Act of 1916 that directed "the Secretary of Agriculture to manufacture nitrates for fertilizers in peace and munitions in war at water power sites designated by the President." This was presented by the news media as "guns and butter". Tax expert Albert Lepawsky stated in 1941, "Contrary to the popular slogan, it is not a question of guns versus butter" because basic food supplies will not be cut. He explained:
Маңыздылығы
"Сары май" – әлеуметтік әл-ауқатты арттыратын, қауіпсіздікке жатпайтын тауарларды білдіреді, мысалы мектептер, ауруханалар, саябақтар және жолдар. "Қорал" – әскери қызметкерлер мен азаматтық қолдау персоналы, сондай-ақ қару, кемелер немесе танктер сияқты әскери жабдықтарды қамтитын қауіпсіздік тауарлары. Осы екі түрдегі тауардың арасындағы қарым-қатынас өзара алмасу болып табылады, сондықтан бір ел екіншісіне кері әсер етпей, біреуін арттыра алмайды. Мемлекеттер әдетте одақтар арқылы қорғаныс жүктемесін бөлісуге тырысады. Бұл мемлекетке өз қару-жарақ өндірісін азайтып, ресурстарды әлеуметтік игіліктерге жұмсауға мүмкіндік береді. Егер қарулы қақтығыстан аулақ болса, қару-жараққа жұмсалған шығын – пайдасыз шығын, яғни сары майға жұмсауға болатын ресурстар. Бірақ соғыс жағдайында өндіріс мүмкіндігінің шегі адам өмірі мен инфрақұрылымның жоғалуынан тарылады. Бұл өз кезегінде мемлекеттің әлеуметтік игіліктерді өндіру қабілетін және қоғамның олардан пайда алу мүмкіндігін шектейді. АҚШ президенті Линдон Б. Джонсон ұлттық қорғаныс және экономика жағдайы туралы хабарлағанда ұлттық БАҚ назарын аудару үшін осы тіркесті қолданды. Бұл тіркестің тағы бір қолданылуы – 1976 жылы ескі Кенсингтон қалалық үйінде сөз сөйлеген Ұлыбритания премьер-министрі Маргарет Тэтчердің сөзінде: "Советтер сары майдан гөрі қаруға басымдық берді, бірақ біз қарудан гөрі барлық нәрсені жоғары қоямыз".
"Butter" represents nonsecurity goods that increase social welfare, such as schools, hospitals, parks, and roads. "Guns" refer to security goods such as personnel—both troops and civilian support staff—as well as military equipment like weapons, ships, or tanks. Because these two types of goods represent a tradeoff, a country cannot increase one without negatively impacting the other. States often attempt to share the burden of defense through alliances. This allows a state to reduce its own production of guns and shift resources towards social goods. If armed conflict is avoided, then expenditure on guns represents deadweight, or resources that could have been better spent on butter. In the case of war, however, the production–possibility frontier shrinks through the loss of life and infrastructure. This, in turn, limits the ability of the state to produce social goods, and the ability of society to benefit from them. US President Lyndon B. Johnson used the phrase to catch the attention of the national media while reporting on the state of national defense and the economy. Another use of the phrase was British Prime Minister Margaret Thatcher's statement, in a 1976 speech she gave at the old Kensington Town Hall, in which she said, "The Soviets put guns over butter, but we put almost everything over guns."
Ұлы қоғам үлгісі
Линдон Джонсонның 1960 жылдары АҚШ президенті болған кездегі "Ұлы қоғам" бағдарламалары – "Орна мен май" моделінің мысалы. Джонсон "Жаңа келісім" бағдарламаларын жалғастырып, өзінің "Ұлы қоғам" бағдарламаларымен әл-ауқатты кеңейтуді қаласа да, ол сонымен бірге суық соғыстың қарулану жарысына және Вьетнам соғысына да қатысты. Бұл соғыстар экономикаға салмақ салып, оның "Ұлы қоғам" бағдарламаларына кедергі келтірді. Бұл, Президент Дуайт Эйзенхауэрдің әскери-өндірістік кешеннің кеңеюіне және соғыспен шексіз айналысуына қарсылығына қарама-қайшы келеді. 1953 жылы "Бейбітшілікке мүмкіндік" деген сөйлесінде ол осы таңдауға қатысты нақты мысалдар келтірді: "Әрбір жасалған қару, әрбір теңіз кемесінің құрылысы, әрбір ұшырылған зымыран – ақырында, аш және тамақтандырылмаған, суық және киімсіз қалғандардан ұрлық есебінде. Қарулы әлем тек ақша ғана жұмсамайды. Ол өз жұмысшыларының терін, ғалымдарының генийін, балаларының үмітін жұмсайды. Бір заманауи ауыр бомбалаушының құны: 30-дан астам қаладағы заманауи кірпіш мектеп. Бұл – әрқайсысы 60 мың халқы бар қалаға қызмет ететін екі электр станциясы. Бұл – екі жақсы, толық жабдықталған аурухана. Бұл – шамамен 80 шақырымдай бетонды жол. Біз бір истребитель ұшағы үшін жарты миллион бушель бидай төлейміз. Біз бір эсминец үшін 8000-нан астам адамды орналастыра алатын жаңа үйлер төлейміз. Бұл, мен қайталап айтамын, әлемнің басып келе жатқан жолында табылған өмірдің ең жақсы жолы. Бұл ешқандай нағыз мағынада өмір сүрудің жолы емес. Соғыс қаупінің бұлт астында, адамзат темірден жасалған айқышқа ілінгендей. Әлемнің өмір сүруінің басқа жолы жоқ па?
Lyndon B. Johnson's Great Society programs in the 1960s, when he was President of the United States, are examples of the guns versus butter model. While Johnson wanted to continue New Deal programs and expand welfare with his own Great Society programs, he was also involved in both the arms race of the Cold War and in the Vietnam War. These wars put strains on the economy and hampered his Great Society programs. This is in stark contrast to President Dwight D Eisenhower's own objections to the expansion and endless warfare of the military industrial complex. In his "Chance For Peace" speech in 1953, he referred to this very trade off, giving specific examples:Every gun that is made, every warship launched, every rocket fired signifies, in the final sense, a theft from those who hunger and are not fed, those who are cold and are not clothed. This world in arms is not spending money alone. It is spending the sweat of its laborers, the genius of its scientists, the hopes of its children. The cost of one modern heavy bomber is this: a modern brick school in more than 30 cities. It is two electric power plants, each serving a town of 60,000 population. It is two fine, fully equipped hospitals. It is some fifty miles of concrete pavement. We pay for a single fighter plane with a half million bushels of wheat. We pay for a single destroyer with new homes that could have housed more than 8,000 people. This is, I repeat, the best way of life to be found on the road the world has been taking. This is not a way of life at all, in any true sense. Under the cloud of threatening war, it is humanity hanging from a cross of iron. Is there no other way the world may live?