Монмут көпірі: Ұлыбританиядағы жалғыз сақталған бекінілген өзен көпірі

Кіріспе

I дәрежелі ғимарат және Монуттағы көпір, Оңтүстік-Шығыс Уэльс

Уэльстің Монут қаласында орналасқан Монноу көпірі (Понт Трефьюи) – Ұлыбританиядағы қамалданған өзен үстіндегі жалғыз көпір, оның қақпа мұнарасы көпірдің үстінде орналасқан. Мұндай көпір мұнаралары орта ғасырлардан бері Еуропа бойынша кең таралған, бірақ қалалардың кеңеюі, қорғаныс қажеттіліктерінің азаюы және көлік пен сауданың артуына байланысты көптегені жойылған. Көпірдің тарихи және сәулеттік маңызы мен сирек кездесетіндігі оның ескерткіш ретінде тіркелуімен және I дәрежелі ғимарат мәртебесімен көрсетілген. Көпір Монноу өзенінен (Афон Mynwy) Уай өзенімен (Afon Wy) қосылатын жерден жоғары өтеді. Монут Римдіктердің Британияны басып алғаннан бері маңызды шекаралық елді мекен болып келді, сол кезде Блестиум бекінісі орналасқан. Уай өзені бұл тұста көпірленген болуы мүмкін, бірақ Монноу өзенінің оңай кешіп өтілуіне байланысты Норманд жаулап алудан кейін ғана көпір салынған көрінеді. Жергілікті дәстүрге сәйкес, Монноу көпірінің құрылысы 1272 жылы 12 ғасырлық Норманд ағаш көпірін алмастыру үшін басталды. Орта ғасырлар, Англия азамат соғысы және Чартист көтерілісі кезеңінде көпір Монутты қорғауда маңызды, бірақ тиімсіз рөл атқарды. Ол сонымен қатар түрме, оқ-дәрі қоймасы, сарай, жарнама тақтасы, мерекелер өткізілетін орын және, ең бастысы, баж салынатын қақпа ретінде де пайдаланылды. Монуттың орта ғасырлық дамуының көп бөлігі қалалық кеңес арқылы жиналған салықтар мен баждар есебінен қаржыландырылды. Баждар Монноу көпіріндегі қақпа ғимаратын қоса алғанда, қалаға кіретін бақылау бекеттері арқылы жиналды. Ескі қызыл құмтастан салынған көпір 18 және 19 ғасырларда кең ауқымды қайта жаңартудан өтті. Сол ғасырларда ол суретшілердің танымал тақырыбына айналды: Тернер, Гастино және Котман көпір мен қақпаның суреттерін жасады. 20 ғасырда көлік қозғалысының артуы және ірі көліктердің пайдалануы бірнеше ауыр апаттарға әкеліп, көпірге елеулі зақым келтірді. 21 ғасырда оңтүстікке жаңа жол салынуы көпірді жаяу жүргіншілерге арнауға мүмкіндік берді.

Monnow Bridge (Pont Trefynwy ), in Monmouth, Wales, is the only remaining fortified river bridge in Great Britain with its gate tower standing on the bridge. Such bridge towers were common across Europe from medieval times, but many were destroyed due to urban expansion, diminishing defensive requirements and the increasing demands of traffic and trade. The historical and architectural importance of the bridge and its rarity are reflected in its status as a scheduled monument and a Grade I listed building. The bridge crosses the River Monnow (Afon Mynwy) above its confluence with the River Wye. Monmouth had been a significant border settlement since the Roman occupation of Britain, when it was the site of the fort of Blestium. The River Wye may have been bridged at this time but the Monnow, being easily fordable, appears not to have had a crossing until after the Norman Conquest. According to the local tradition, construction of Monnow Bridge began in 1272 to replace a 12th century Norman timber bridge. Through the medieval era, the English Civil War, and the Chartist uprising, the bridge played a significant, if ineffectual, role in defending Monmouth. It also served as a gaol, a munitions store, a lodge, an advertising hoarding, a focus for celebrations and, most significantly, as a toll gate. Much of the medieval development of Monmouth was funded by the taxes and tolls the borough was entitled to raise through royal charter. The tolls were collected through control of the points of entry to the town, including the gatehouse on Monnow Bridge. Built predominantly of Old Red Sandstone, the bridge was the subject of significant reconstruction and rebuilding in the 18th and 19th centuries. In those centuries, it also became a popular subject for artists; Turner, Gastineau and Cotman produced sketches of the bridge and gate. In the 20th century, it suffered increasing damage as higher volumes of traffic and the use of ever larger vehicles led to several serious accidents. In the 21st century, the construction of a new road crossing to the south enabled the pedestrianisation of the bridge.

Ерте тарихы

Монмут Рим Британиясында маңызды елді мекен болды, Блестиум шекаралық бекінісі және темір өңдеудің маңызды орталығы ретінде танымал болған. Римдіктер басып алу кезінде Уай өзенінен көпір салып өткен болуы мүмкін, бірақ Монноу өзенінен Норман шапқыншылығынан кейін ғана өтпе мүмкін болды. Норман лорды Уильям Фиц Осберн шамамен 1070 жылы екі өзеннің қосылған жеріне жақын қамал салды. Одан кейінгі екі ғасырда Бенедикттік монастыры құрылып, қала Уэльс шебіндегі қорғаныс орталығы ретінде дамыды.

12-14 ғасырлар

Монноу өзенінің үстіндегі алғашқы көпір, Монмут қаласында, 12 ғасырдың ортасында ағаштан салынған. 1988 жылы су тасқынынан қорғану жұмыстары кезінде қазіргі көпірдің астынан ағаш көпірдің қалдықтары табылды. Дендрохронологиялық талдау көрсеткендей, оның ағаштары 1123 және 1169 жылдар аралығында кесілген. Роджер Вендовердің "Flores Historiarum" еңбегіндегі ертедегі мәліметтерге сәйкес, 1233 жылы Генрих III-нің жақтастары мен Ричард Маршал, Пемброк графының әскерлері арасындағы Монмут шайқасында ағаш көпір мен жақын орналасқан Мартирдің шіркеуі өрттен зардап шеккен болуы мүмкін. Шайқас орны және нақты көпір туралы пікірталас жалғасуда. Жергілікті тарихшы Кит Киссак шайқастың Монмут сарайының төменгі жағындағы Воксхолл даласында, Монноу көпірінен шалқап жатқан жерде болғанын айтады, ал басқа заманауи тарихшылар шайқасты Овермонноу деп санайды. Тас көпір 13 ғасырдың соңында аяқталды. Дәстүр бойынша, ол 1272 жылы салынған деп есептелген, бірақ мұны растайтын құжаттық деректер жоқ. Тарихшы Уильям Кокс көпірді нормандық жаулап алудан бұрынғы деп қате көрсеткен және "ол Монноу өзенінен өтуге бақылайтын және уэльстіктерге қарсы тосқауыл болған" деп жазған. 1804 жылы Монмут антиквары Чарльз Хит көпірдің "негізі соншалықты көне, тарих та, дәстүр де оның салыну күні туралы ешқандай мәлімет бермейді" деп мәлімдеген. Хит 1773 жылы жарық көрген Фрэнсис Гроуздың "Англия мен Уэльстің ескіліктері" атты ертерек нұсқауына сүйенген. Археолог Мартин Кук халықаралық сауданың қарқынды өсуіне байланысты көпір салудың көбейген кезеңнің басталуы ретінде 1270 жылдың маңыздылығын атап өтеді. Азаматтық инженер Эдвин Джервоуз деректердің жоқтығына Раглан сарайындағы Бофорт герцогының мұрағаттарының 17 ғасырда жойылғанын себеп деп болжады. Бұл күмәнді, өйткені қақпа үйі 19 ғасырда ғана герцогтың Сомерсеттер отбасының меншігіне өтті. Моноу көпіріне ерекше бейне беретін Моноу қақпасы деп аталатын қақпа ғимараты 13 ғасырдың соңында немесе 14 ғасырдың басында, көпір салынғаннан кейін жиырма бес-отыз жыл өткен соң салынды. Қақпаның арнаның ортасында орналасуы сирек кездесетін жағдай; археолог Дэвид Харрисон қақпаның көпірдің бір жағындағы жолға орналасуының көбірек таралғанын атап өтеді. 1297 жылы Эдуард I өзінің немере інісі Генрих Ланкастердің өтінішіне жауап ретінде Монмутқа мураж грантын берді. Мураж – қала қабырғаларын салу немесе жөндеу үшін қаражат жинауға арналған ортағасырлық салық. Грант қала тұрғындарына қала қабырғаларын және қақпаларды, соның ішінде қақпа ғимаратын салуға мүмкіндік берді. 1315 жылы жұмыс аяқталмаған немесе жөндеуді қажет еткен, өйткені бастапқы өкілеттік сол жылдың 1 маусымында жаңартылды. Сол кезде көпір қазіргіден әлдеқайда тар болған, барлық көлік бір аркадан өтетін. Арка порткуллиспен қорғалған, оның іздері әлі де көрінеді. Шабуылдаушыларға тас немесе басқа материалдар тастауға мүмкіндік беретін қорғаныс тесіктері – махиколяциялар белгісіз уақытта, мүмкін 14 ғасырдың соңында салынған. Қақпа қаланың қорғаныс қабырғаларының бір бөлігі болған. Картограф Джон Спидтің 1610 жылғы картасында қаланың тек солтүстік жағында ғана қабырғалар көрсетілген, ол Моноу мен Уай өзендерінен қорғалмаған, бірақ археолог Ян Соулсби Моноу қақпасының және Спид көрсеткен Чиппенхэм Мидке шығатын тағы бір қақпаның жалғыз тұрғаны "ойға сыймайды" деп санайды. Қақпаның қорғаныс рөлінен басқа, ол базарға келушілерден алым-салық жинау үшін де тосқауыл болған. 1297 және 1315 жылдардағы патенттік тізімдер мен кейінгі қала жарғыларында жол ақысын алуға рұқсат берілген. Киссак 1297 жылғы жарғының көшірмесінде тарифтер салынған әртүрлі тауарлар туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтіреді. Олардың арасында "бес майлы шошқа, бір атқа артылған бал және мың (шатырлық) шеге" болған. 1447 жылы Генрих VI қалаға одан әрі дамуға мүмкіндік беретін Инкорпорация хартиясын берді. Тарихшылар қақпаның негізгі мақсаты қорғаныс пе әлде табыс жинау пе екені туралы пікірталас жүргізіп келеді. Виктория дәуіріндегі антикварист Мэри Эллен Багналл Оукли 1902 жылы көпір мен қақпаның алғашқы тарихын жазғанда, қақпа үйін "өздігінен толыққандай шағын бекініс, бірақ соғыс кезінде пайдасыз" деп сипаттаған. Оның пікірінше, "мұнара қаланың қорғаныс қабырғаларымен байланысты емес" және қақпа ғимараты "тек жол ақысын алу үшін" салынған. Монмутшир антиквары Джозеф Брэдни өзінің "Нормандардың Уэльске келуінен бастап қазіргі уақытқа дейінгі Монмутшир тарихы" атты еңбегінің бірінші томында келісіп, "көпір ерекше құрылыс, ол ең көп тосқауылды қамтамасыз етуге, басқа ештеңеге емес, арналған сияқты" деп жазған. Киссак олардың аргументтерін қолдайды, қақпаның қорғаныс тұрғысынан тиімсіз болғанын, өйткені Монноу өзенін аяқпен өту оңай болғанын атап көрсетеді. Жақындағы комментаторлар келіспейді; Соулсби көпірдің анық қорғаныс мақсаты болғанын, ал Майкл Роулендс, көпір мен қақпа туралы ең соңғы тарихтың авторы, көпір мен қақпаның қорғаныс және жол ақысын жинау мақсатын бірдей қанағаттандырғанын айтады.

The original bridge over the Monnow at Monmouth was constructed of wood in the mid 12th century. In 1988, work on flood defences revealed remains of the wooden bridge directly under the existing one, and dendrochronological analysis indicated that its timber came from trees felled between 1123 and 1169. An early account in the Flores Historiarum by Roger of Wendover may indicate that the wooden bridge and the nearby Church of St Thomas the Martyr were damaged by fire in the Battle of Monmouth in 1233, fought between supporters of Henry III and the forces of Richard Marshal, Earl of Pembroke. Both the site of the battle and the specific bridge involved are debated—the local historian Keith Kissack argued that the battle was fought on Vauxhall Fields, below Monmouth Castle and some way from Monnow Bridge, while other modern historians continue to place the battle at Overmonnow. The stone bridge was completed in the late 13th century. It was traditionally thought to have been built in 1272, though this date has no supporting documentary evidence. The historian William Coxe incorrectly described the bridge as pre dating the Norman Conquest and recorded that "it commanded the passage of the Monnow and was a barrier against the Welsh". In 1804, the Monmouth antiquarian Charles Heath wrote that the bridge's "foundation is so ancient that neither history or tradition afford any light respecting the date of its erection". Heath drew directly from The Antiquities of England and Wales, an earlier guide by Francis Grose, published in 1773. The archaeologist Martin Cook notes the significance of the date 1270 as the start of a period that saw increased bridge building, as a result of the rapid growth of international trade. The civil engineer Edwyn Jervoise suggested that the absence of an evidential record was due to the destruction of the archives of the Duke of Beaufort at Raglan Castle in the 17th century. This is unlikely, as the gatehouse did not come into the possession of the duke's family, the Somersets, until the 19th century. The gatehouse, called Monnow Gate, which gives Monnow Bridge its now unique appearance, was added at the end of the 13th or start of the 14th centuries, twenty five to thirty years after the bridge itself was built. The siting of the gatehouse mid channel is relatively unusual; the archaeologist David Harrison notes the more common arrangement was for the gate to be situated on the roadway at one end of the bridge. In 1297, Edward I provided a murage grant in favour of Monmouth in response to a request from his nephew, Henry of Lancaster. A murage was a medieval tax, granted specifically to allow for the raising of funds to construct or repair town walls. The grant allowed the townspeople to build the town walls and gates, including the construction of the gatehouse. By 1315, work was incomplete or required repair, as the original authority was renewed on 1 June of that year. At that time, the bridge would have been much narrower than now, with all traffic passing beneath a single arch. The arch was protected by a portcullis, whose associated grooves are still visible. The prominent arched machicolations, defensive apertures through which stones or other material could be dropped on attackers, were added at an unknown date in the medieval period, possibly in the late 14th century. The gate formed part of the town's defensive walls. The cartographer John Speed's map of 1610 shows walls only on the northern side of the town, which lies unprotected by either the Monnow or the Wye, but the archaeologist Ian Soulsby suggests it is "inconceivable" that Monnow Gate, and another gate shown by Speed leading out onto Chippenham Mead, stood alone. As well as its defensive role, the gatehouse served as a barrier to allow for the collection of tolls from those attending markets. Tolls were authorised in the Patent Rolls of 1297 and 1315 and in subsequent town charters. Kissack gives details of the wide variety of items on which tariffs were levied in his reproduction of the charter of 1297. These included "five fat hogs, (a) horse load of honey and a thousand (roofing) nails". In 1447 Henry VI granted the town a Charter of Incorporation which enabled further development. Historians have debated whether defence or revenue collection was the gatehouse's primary purpose. The Victorian antiquarian Mary Ellen Bagnall Oakeley, who wrote the first history of the bridge and gate in 1902, described the gatehouse as "a little fortress complete in itself, though of course, useless in time of war". Her account contended that the "tower was not in any way connected with the fortification walls of the town" and that the gatehouse was erected solely "for the purpose of taking tolls". The Monmouthshire antiquarian Joseph Bradney, in the first volume of his A History of Monmouthshire from the Coming of the Normans into Wales down to the Present Time, concurred; "the bridge is a curious structure which appears to have been more for the purpose of collecting tolls than anything else, though as a defence to the town outside the walls it might be of some help". Kissack follows their arguments, noting that the gatehouse was ineffective in defensive terms, as the Monnow could easily be crossed on foot upstream. More recent commentators disagree; Soulsby considered the bridge to have a clear defensive purpose, and Michael Rowlands, author of the most recent history of the bridge and gatehouse, argued that the bridge and gatehouse met the dual aims of defensive protection and the collection of tolls.

15-19 ғасырлар

Монмут пен оның қамалы 1400 және 1415 жылдар аралығында Оуэйн Глиндюрдің көтерілісі кезінде шабуылға ұшырамаған, бірақ жақын маңдағы Абергавенни мен Гросмонд көтерілісте өртелген. Бұл кезеңдегі аласқұру қаланың дамуына теріс әсер етті. Дегенмен, көпiр өзiнiң маңызды функциясын жалғастыра берді. 1589 жылы Монмут қалашығының парламент мүшесі Филип Джонс Монмут қаласының мэрі мен сот орындаушыларына «Бейлипиттегі» жерлері мен үйлерінен түсетін жалдамақыны, жыл сайын шамамен 120 фунт стерлингті, қалашықтың қақпадан өтетін немесе ірі қара малмен Монмутқа кіретін адамдарды жәрмеңке күндері жол ақысынан босату шартымен табыстады. 16 ғасырда антиквар Джон Лиланд өзінің бір маршрутында көпірді былай сипаттады: «Монах қақпасынан қабырға батысқа қарай Монноу өзеніне дейін созылады. Қабырғада төрт қақпа бар: Монах қақпасы, Шығыс қақпасы, Уай қақпасы және Монноу өзенін кесіп өтетін көпірдің үстінде орналасқан Монноу қақпасы». Көпір мен қақпаның суреті Джон Спидтің 1611 жылы жарық көрген «Ұлыбритания империясының театры» еңбегіне енгізілген. Оның Монмутшир картасында Монноу көпірі мен қақпасын, сондай-ақ Уай көпіріне ұқсас қақпа үйін көрсететін қала картасы бар. Ағылшыл азамат соғысында қала бірнеше рет қолдан-қолға өтті, ал 1645 жылы полковник Кирлдің басшылығымен парламенттік күштерден қаланы қайтарып алуға жасалған сәтсіз әрекет кезінде Рагланнан келген роялистік сарбаздар көпірді басып алды. Киссак бұл шайқасты «Монмутқа жасалған ең қатал роялистік шабуыл» деп сипаттады, оның салдарынан Кирлдің сегіз қарсыласы қаза тауып, бесеуі тұтқынға алынды. 1705 жылы көпір мен қақпа үйіне күтім жасау қажет болды: бастапқы қоршаулар қатты қабырғалармен ауыстырылды, ал ғимарат екі қабатты тұрғын үйге айналдыру үшін қайта жабдықталды. Кейіннен үй қақпа күзетшісіне жалға берілді, ол ғимаратты жөндеуге және күтіп-ұстауға жауапты болды. Қақпаның бір бөлігі тұтқынға алу орны ретінде пайдаланыла берді. Мұндай көп мақсатты қолдану жиі кездесетін жағдай еді. Археолог С.Дж. Бондтың айтуынша, «қақпаларда көбінесе тұтқынға алу орындары, шіркеулер немесе жиналыс залдары үшін пайдаланылатын бөлмелер болған». Көпір де, қақпа да 1771 және 1775 жылдар аралығында қайта жөнделді. Жөндеуге кеткен шығынға жұмысшылар үшін 100 галлон сыраның құны кірді. Көпірдің маңыздылығы саудамен тығыз байланысты болды. Монмутширдің жазушысы және суретшісі Фред Хендо 18 ғасырдың басында бір сенбіде «500 жылқының әрқайсысы бес бушель жүгері алып, Монноу қақпасынан кіргенін» жазған. 1804 жылы Чарльз Хит былай деп жазды: «Ішкі бөлмесінде көңіл көтеруге ештеңе жоқ, оның жалғыз мақсаты Монмутқа орналасқан әскерилер үшін кездейсоқ күзет үйі немесе оқ-дәрі қоймасы». Осы уақытқа дейін қақпа үйі тұрғын үй ретінде тасталып кеткен еді. Қарауыл үйін қоса алғанда, қосымша құрылыстар 1815 жыл шамасында бұзылды. 1819 жылы көпірдегі қозғалысты жеңілдету үшін ғимараттың үстіне жаяу өткел салынды. 1830 жылға дейін қақпа үйі Монмут корпорациясына, содан кейін ортағасырлық буржуазияның мұрагерлері ретінде округтік кеңеске тиесілі болды. Сол жылы басталған, бірақ 1835 жылға дейін аяқталмаған ұзақ келісімдер нәтижесінде меншік мүлік алмасу аясында Бофорт герцогына ресми түрде берілді. Қақпа үйінің шатыры 1832 жылы қайта жаңартылды, әр жағында терең еңістер мен төрт сәнді консольдер болды. 1845 жылы арканың төменгі жағына екінші өткел салынды. Содан бері құрылымы, мерзімді күтім мен жөндеуден басқа, негізінен өзгермеген. 1839 жылы Ньюпорт көтерілісі кезінде қақпа ғимараты гарнизонмен бекітілді, өйткені билік өкілдері Чартистердің Монмутқа шабуыл жасауынан қорқып отырды. Кейінгі нұсқаулықтарда мұнарада көрінетін үш ойықтың осы уақытта «чартистердің шабуылын күтіп, мушкеттерді қолдану үшін» ашылғаны айтылады, бірақ Роулендс бұл ойықтар 1839 жылға дейінгі қақпа үйінің суреттерінде де көрінетінін көрсетеді. Қақпа үйі жыл сайынғы шайқастар немесе «мунтлингтер» сахнасы болды, бұл «Жоғарғы қала» – Монмуттың басты қаласы – және Овермонноу немесе «Капперлер қаласы» арасындағы бәсекелес топтар арасында өтті. 1858 жылы қарсыласуларға тыйым салынғанға дейін көпірдің екі жағындағы жастар осы оқиғалар үшін 1 және 29 мамырда жиналатын, олар таспен нығайтылған «монтльдермен» қаруланған. Көпір ресми емес жарнама тақтасы ретінде және маңызды жергілікті және ұлттық мерекелерді атап өту үшін пайдаланылды. 1891 жылы ол Джон Маклин Роллздың, Монмутширдің ұлы лорды Ллангатоктың үлкен ұлының, кәмелетке толуына орай тулармен және шамдармен безендірілді.

Neither Monmouth nor its castle were attacked in the rebellion of Owain Glyndŵr between 1400 and 1415, although nearby Abergavenny and Grosmont were burned down in the uprising. The unrest of the period had a negative impact on the development of the town. But the bridge continued its important function as a toll gate. Philip Jones, Member of Parliament for Monmouth Boroughs in 1589, bequeathed an annual sum of about £120, the rent from his lands and houses at 'Bayliepitte', to the mayor and bailiffs of Monmouth on condition that the borough exempt those people passing through the gate or coming into Monmouth with cattle from paying tolls on fair days. In the 16th century, the antiquarian John Leland described the bridge in one of his Itineraries: "From Monk's Gate the wall extends Westwards to the river Monnow. In the wall are four gates: Monk's Gate, East Gate and Wye Gate and Monnow Gate which is above the bridge crossing the river Monnow." A visual depiction of the bridge and gate is included in John Speed's work The Theatre of the Empire of Great Britain, published in 1611. His map of Monmouthshire includes an inset map of the town that shows the Monnow Bridge and Gate as well as a similar gatehouse on the Wye Bridge. In the English Civil War, the town changed hands several times, and in 1645 the bridge was seized by Royalist soldiers from Raglan in a failed attempt to retake the town from the Parliamentarian forces under Colonel Kyrle. Kissack describes the engagement as "the most resolute Royalist attack made (on) Monmouth", which saw eight of Kyrle's opponents killed and five captured. By 1705, the bridge and gatehouse required maintenance: the original battlements were replaced with solid walls, and the building was refitted to form a two storey dwelling house with timber and lath extensions projecting over the river. The house was then leased to a resident gatekeeper, responsible for repairing and maintaining the building. Part of the gatehouse remained in use as a lock up. Such multiple uses were not uncommon; the archaeologist C. J. Bond recorded that "gates often included chambers which could be used for lock ups, chapels or meeting rooms". Both the bridge and the gatehouse were again repaired between 1771 and 1775. The bill for repairs included the cost of 100 gallons of ale for the workmen employed. Trade continued to be central to the importance of the bridge. The Monmouthshire writer and artist Fred Hando records that, on a single Saturday in the early 18th century, "500 horses each carrying five bushels of corn entered by way of the Monnow gate". In 1804, Charles Heath recorded, "The interior has nothing worthy of attention and the only purpose to which it is employed is an occasional guardhouse, or powder room, for the military, when stationed at Monmouth." The gatehouse had by this point been abandoned as a dwelling. The lean to extensions, including the guardhouse, were demolished around 1815. In 1819, a pedestrian passageway was driven through the building on the upstream side to help relieve the flow of traffic across the bridge. Before 1830, the gatehouse was owned by Monmouth Corporation, and subsequently the County Council, as inheritors of the medieval burgesses. In a lengthy transaction, begun that year but not concluded until 1835, ownership was formally transferred to the Duke of Beaufort as part of a property exchange. The gatehouse roof was reconstructed in 1832, with deeper eaves and four decorative corbels on each side. A second passageway was added on the downstream side of the arch in 1845. Since then, the structure has remained essentially unchanged, save for periodic maintenance and repair. In 1839, at the time of the Newport Rising, the gatehouse was garrisoned as the authorities feared a Chartist attack on Monmouth. Later guidebooks suggest that the three loopholes visible on the tower were opened up at this time "for musketry in anticipation of the advance of the Chartists", but Rowlands shows that the apertures are visible in illustrations of the gatehouse long before 1839. The gatehouse was the scene of annual battles, or "muntlings", between rival gangs from "Up Town" – the main town of Monmouth – and Overmonnow or "Cappers' Town", so called because it was the traditional home of those who made Monmouth caps. Until the confrontations were banned in 1858, youths from both sides of the bridge would gather for these occasions on 1 and 29 May, armed with besoms or "muntles" reinforced with stones. The bridge was also used as an unofficial advertising hoarding and as a focus for significant local and national celebrations. In 1891, it was decorated with flags and lights to commemorate the coming of age of John Maclean Rolls, eldest son of Monmouthshire grandee Lord Llangattock.

20 ғасырлар

1889 жылдан 1902 жылға дейін көпір мен қақпаны сақтау жөніндегі кең ауқымды бағдарлама жүргізілді, оны Монмутшир округі кеңесі басқарды және техникалық қызмет көрсетуге жауапкершілікті сақтап қалды. Бұл қақпаның құлау қаупін болдырмау үшін, мұнараның екі жағын бірге ұстап тұруға арналған металл байлау таяқшаларын орнатудан басталды; осы екі таяқшаның ұштарындағы төрт дөңгелек пластиналар әлі де көрініп тұр. 1892 жылы өзен төселінің эрозиясы мұнаралардың негізін күрт әлсіреткені анықталғаннан кейін, көпірдің аркалары мен тіректерін сақтау жұмыстары басталды. 1890 жылдардың ортасынан 1897 жылға дейін қақпа ғимаратының сыртқы жағы жөнделді. Шатырға суағарлар мен төмен түсетін құбырлар қосылды, қатты тозынған тастар Ескі Қызыл құмтастан жасалған шаршы блоктармен ауыстырылды, сондай-ақ қақпа ғимаратының батыс жағындағы сол жақтанғы крест тәрізді ойық терезесі симметриялы болу үшін қалпына келтірілді. 1889–1902 жылдар аралығындағы жөндеу жұмыстарын аяқтағаннан кейін, қақпа ғимаратының ішкі жағы жақсартылып, 1902 жылы көпшілыққа ашылды. 1900 жылы қақпа ғимаратының меншігі Генри Сомерсеттен, 9-шы Бофорт герцогынан Монмутшир округі кеңесіне, Сомерсеттердің Монмутширдегі барлық жер иеліктерінен бас тарту аясында берілді. Бұл сыйлық қақпаға бекітілген мыс тақташада жазылған. Жергілікті антиквар Мэри Эллен Багналл Оукли көпір мен қақпаның алғашқы тарихын жазған «Monnow Bridge Tower» атты еңбегі 1903 жылы жарық көрді. 1893 жылғы сәуір айында қалалық кеңес көпірге алғашқы көше шамдарын орнатты. 1920 жылдардың соңында бұл шамның жоғарғы бөлігі екі электр шаммен ауыстырылды. 1960 жылдары шамдар толығымен алынып тасталды, ал 1991 жылдан бастап көпір жарықтандырылды. 1963 жылы Фред Хэндо, 1920-1960 жылдар аралығында «South Wales Argus» газеті үшін Монмутшир аймағындағы қызықты орындар мен тарих туралы бірнеше мақала жазған, қақпа ғимаратының сипаттамасын жазып, сол кездегі жоғарғы қабаттағы бөлмеде орналасқан шағын мұражайға сілтеме жасады. Хэндо 1296 жылы I Эдуард және 1315 жылы II Эдуард шығарған патенттік жарлықтардың «тамаша орындалған» көшірмелерін атап өтті, онда Монмуттың бекіністерін қаржыландыру үшін алымдар жиналатын заттар тізілген. ХХ ғасырда көпірдің үстінен көлік қозғалысының артуы, нашар көріну және тар жолдар салдарынан апаттар көбейіп, айналма жол салу ұсыныстары да көбейді. Жергілікті билік органдары көлік кедергілерін жоюға тырысқандықтан, 18 ғасырдың басынан бастап осындай көптеген көпір мұнаралары бұзылды. Көпір мен қақпа 1923 жылы Ежелгі ескерткіш ретінде ресми түрде қорғалып, сол кезде жаңа жол көпірі салу ұсыныстары да көтерілді. 1965–1966 жылдары салынған жаңа A40 қаланың транзиттік көлік жүктемесін азайтты, ал 1981 жылы Аудандық кеңес дайындаған қала орталығы жоспарында қайтадан жаңа көпір салу ұсынылды. 1982 жылы 18 мамырда екі қабатты автобус көпірге соқтығысып, бір айға жабылуына себеп болды. Көпір мен қақпаға апаттардан зақымдар келе берді, ал 1990 жылдардың басында салмағы мен биіктігі шектеулі көліктермен көпірден өткен екі жүргізуші сотталды. 1999 жылы Ove Arup and Partners инженерлік компаниясы Monnow Bridge көпірінен төменге жаңа көпір салу мүмкіндігін зерттеді, бірақ жоба сол кезде ілгерілемеді. Округтік және қалалық кеңестер қаланың экономикалық дамуын қолдау үшін жаңа өткел салуға бейілді болды, сондай-ақ 2003 жылы 1,3 миллион фунт стерлингтік жергілікті қаржыландыру қаражаты бөлініп, құрылыс жұмыстары басталды. Жаңа көпір 2004 жылғы 15 наурызда жергілікті көліктер үшін ашылды, бұл ескі көпірді жаяу жүргіншілерге арнауға мүмкіндік берді. Көліктің жабылуы Уэльс үкіметі мен Еуропалық Одақ қаржыландырған маңызды жөндеу бағдарламасын жүзеге асыруға да мүмкіндік берді. Қақпа ғимараты толыққанды сақтау және жөндеу жұмыстарынан кейін 2014 жылы ресми түрде қайта ашылып, аптасына бір күн халыққа қолжетімді болды.

From 1889 to 1902, an extensive programme of conservation was carried out on the bridge and gate, directed by Monmouthshire County Council, which retained responsibility for maintenance. This began with the prevention of the potential collapse of the gatehouse by the insertion of metal tie rods to hold the two faces of the tower together; the four round plates at the ends of these two rods can still be seen. In 1892, conservation work began on the arches and piers of the bridge following the discovery that riverbed erosion had seriously undermined the piers. Maintenance was carried out on the gatehouse exterior from the mid 1890s to 1897. Roof guttering and downpipes were added, badly eroded stone was replaced with squared blocks of Old Red Sandstone, and the cruciform arrowslit on the left hand side of the west elevation of the gatehouse was restored to make it symmetrical. Concluding the 1889–1902 renovations, improvements were made to the interior of the gatehouse, and it was opened to the public in 1902. In 1900, ownership of the gatehouse was transferred from Henry Somerset, 9th Duke of Beaufort to Monmouthshire County Council as part of the disposal of the entirety of the Somersets' land holdings in Monmouthshire. The gift is recorded on a brass plaque attached to the gatehouse. The local antiquarian Mary Ellen Bagnall Oakeley wrote the first history of the bridge and gatehouse, Monnow Bridge Tower, which appeared in 1903. In April 1893, the first street light was erected on the bridge by the town council. In the late 1920s, the top portion of this light was replaced by twin electric lamps. In the 1960s, the lamps were removed completely, and since 1991 the bridge has been floodlit. In 1963, Fred Hando, who recorded points of interest and history around Monmouthshire in a series of articles for the South Wales Argus between the 1920s and the 1960s, wrote a description of the gatehouse, referencing the small museum then located in the upstairs room. Hando mentions the "beautifully executed" copies of the patent rolls issued by Edward I in 1296 7 and by Edward II in 1315 which recorded the items on which tolls could be levied to fund the fortifications for Monmouth. In the 20th century, the greater volume of traffic using the humpbacked bridge, which had poor visibility and narrow approach roads, led to a rise in accidents and an increase in bypass proposals. The desire of local authorities to clear carriageways of obstructions to traffic led to the demolition of many similar bridge towers from as early as the 18th century. The bridge and gate were formally protected as an Ancient Monument in 1923, and proposals for a new road bridge began to be made about the same time. The new A40, built during 1965–1966, relieved the town of much through traffic, and a town centre plan, prepared by the District Council in 1981, again proposed a new bridge. Repairs had to be undertaken in 1982 following a collision on 18 May in which a double decker bus struck the bridge, resulting in its closure for a month. Damage to the bridge and gate through accidents continued, and in the early 1990s, two drivers were prosecuted after crossing the bridge with vehicles significantly exceeding the weight and height limits. In 1999, the engineers Ove Arup and Partners undertook a feasibility study for a bridge downstream from the Monnow Bridge, but the scheme was not progressed at that time. Both the County and Town Councils remained committed to the construction of a new crossing to support the economic development of the town, and in 2003 local authority funding of £1.3 million was secured and construction commenced. The new bridge opened on 15 March 2004 for local traffic, allowing the old bridge to become pedestrianised. The closure to traffic also enabled a significant repair programme to be undertaken, in part funded by the Welsh Government and the European Union. After further conservation and repair, the gatehouse was formally re opened in 2014, allowing public access on one day per week.

Сурет салу

Уильям Гилпин, Вай өзеніндегі байқаулары және Оңтүстік Уэльстің бірнеше бөліктері, т.б., негізінен көркемдік сұлулыққа қатысты; 1770 жылдың жазында жасалған, 1782 жылы жарық көрген, Оңтүстік Уэльстің табиғи және адам жасаған тартымдылықтарына қызығушылықты арттырып, Уай саяхатын Grand Tour-ға балама ретінде дамытуға ықпал етті. Осының салдарынан Монноу көпірі мен қақпа үйі суретшілер үшін танымал сюжетке айналды. Майкл Анджело Рукердің 18 ғасырдың соңындағы акварелі қазір Монмут мұражайында сақталады. Белгілі сәулет акварелисі Сэмюэл Прут көпірді "1814 жылға дейін" жасалған эскизде бейнелеген, ол қазір Коннектикут штатындағы Йель британдық өнер орталығындағы қоймада тұр. 1795 жылы Дж. М. У. Тернер жылдық жазғы эскиз саяхатының бірі барысында көпір мен қақпа үйін сызды. Акварельші және гравер Джон Селл Котман 19 ғасырдың басында көпірдің эскизін жасады, оның суреті кейін алынып тасталған, көпірден асып тұрған тұрғын үйлер мен күзет үйін көрсетеді. Джошуа Кристалл 1803 жылы осыған ұқсас қалам эскизін жасады. Генри Гастино шамамен 1819 жылы көпірдің суретін салды. Баспа қатесі салдарынан оның көпірдің суреті басылған жинақтың қарама-қарсы бетіндегі Раглан қамалындағы мұнараның суретімен шатастырылды, сондықтан Гастиноның суреті көбінесе "Есік және көпір, Рагланд" деген атпен кездеседі. Америка батысының суретшісі Томас Моран көпірдің датасы көрсетілмеген қалам эскизін жасады, ол оның "Далалық эскиздері" атты еңбегінде жарияланды. Чарльз Имер Кемптің көпірдің боялған шыны суретін Монмут қаласындағы Сент-Мэри шіркеуінің Бур соғысының ескерткіш терезесінде көруге болады.

Сәулет және бағалау

Көпірдің ұзындығы және ені белгілі. Көпір Ұлыбританиядағы екі сақталған қорғалған көпірдің бірі, екіншісі – Нортумберлендтегі Уоркворт қаласында орналасқан. Сол жерде қақпа үйі көпірдің өзінде емес, көпірдің бір жағындағы құрлықта тұр, ал археолог Джон Стин оны "тамаша" Монноу қақпасынан "кем әсерлі" деп сипаттайды. Тарихшы Ричард Хейманның соңғы (2016 жылғы) бағалауынша, Монноу көпірі "Британиядағы ең жақсы сақталған ортағасырлық көпір" деп есептеледі. Мұндай көпір мұнаралары орта ғасырдан бері Еуропаның материктік бөлігінде және аз дәрежеде Ұлыбританияда кең таралған. Британдық мысалдарға Шрусберидегі Мардол қақпасы және Бристольдегі Фрум көпірі жатады. Континенттік мысалдарға Испаниядағы Бургос маңындағы Фриас көпірі және Франциядағы Кахор қаласындағы Понт Валентре кіреді. Бірақ қалалардың кеңеюі, қорғаныс қажеттіліктерінің төмендеуі және 18 ғасырдан бастап көлік және сауданың күрт өсуі бұрын көптеп кездесетін осындай көпірлердің көптеген түрлерінің жойылуына әкелді. Монноу көпірі мен қақпасының сирек кездесуі оның Дүниежүзілік мұра нысаны болу мүмкіндігінде, жоспарланған ескерткіш мәртебесінде және І санаттағы ғимарат ретінде көрсетілген; оның тізімінде ол "бірегей ортағасырлық қорғалған көпір, қазір Британиядағы бірегей нысан" деп сипатталған.