Кіріспе

XX ғасырдағы канадалық суретші

Франклин Кармайкл (4 мамыр 1890 жыл - 24 қазан 1945 жыл) – канадалық суретші және «Жетілік» тобының мүшесі. Ол негізінен акварельді қолдануымен танымал болғанымен, Онтарионың ландшафтарын бейнелеу үшін майлы бояулар, көмір және басқа да материалдарды пайдаланды. Суретшіліктен бөлек, ол дизайнер және иллюстратор ретінде жұмыс істеді, жарнамалық буклеттер, газеттер мен журналдардағы жарнамалар жасады, сондай-ақ кітаптарды безендірді. Өмірінің соңында Кармайкл Онтарио өнер колледжінің (қазіргі Онтарио өнер және дизайн университеті) графикалық дизайн және коммерциялық өнер кафедрасында оқытумен айналысты. «Жетілік» тобының ең жас түпкі мүшесі Кармайкл көбінесе өзін топтан шеттетілгендей сезінді. Бұл тұрғысынан, оның өнері стилі мен көзқарасы жағынан топтың басқа мүшелерінің жұмыстарымен тең дәрежеде болды, ал өнері арқылы рухани көзқарасын айқын жеткізді. Одан кейін ең жас мүше – А. Дж. Кассон, олармен достық қарым-қатынаста болды.

Алғашқы жылдар

Франклин Кармайкл 1890 жылы Онтарионың Ориллия қаласында Дэвид Грэм мен Сюзанна Элеонора (Смит) Кармайклдың ұлы болып дүниеге келді. Оның өнерге қабілеті өте ерте жасында-ақ көрініп тұрғандықтан, анасы оны музыка және сурет сабақтарына жаздырды. Жасөспірім шағында Кармайкл әкесінің ат-көлік шеберханасында жолақтар салып жұмыс істеді. Көліктерді безендіру арқылы ол дизайн, сурет салу және түс таңдау дағдыларын жетілдірді. 1911 жылы ол Grip Ltd. компаниясында аптасына 2,50 доллар жалақымен жұмыс істей бастады. Жыл соңында Лоурен Харрис және Дж.Е.Х. Макдональд бірге суреттер салуды бастады, оларға көп ұзамай Кармайкл және Grip-тегі әріптестері – Артур Лисмер, Том Томсон және Фрэнк Джонстон қосылды. 1913 жылы саяхаттарға Фредерик Варли мен А. Я. Джексон да қатысты. Кармайкл 1913 жылы Бельгияның Антверпен қаласына көшіп, Académie Royale des Beaux Arts-та сурет салуды оқыды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан, ол оқуын тоқтатты және 1914 жылдың қыркүйегінде туған Онтариосына оралды, содан кейін Томсон, Макдональд, Лисмер, Варли және Джонстонға қосылды. Соғыс жылдары Торонтода тұрып, олар соғыстың салдарынан нашарлаған экономикалық жағдайда күресті. 1914 жылдың күзінде ол Студия ғимаратына көшіп, қыс бойы Томсонмен бірге тұрды. Кармайкл мен топ мүшелері Канаданың тиынсыздан қалған "жабайы" жерін бейнелеуге жасаған алғашқы тыңайлауларынан көңілі тоңды, себебі елдің ерекшеліктерін еуропалық дәстүрде көрсету қиын болды. Джексон былай деп жазды: "Еуропада сурет салғаннан кейін, ондағы барлық нәрсе уақыт пен адамдардың байланысымен жұмсақталғаннан кейін, мен үш жүз жыл бұрын Шамплен өтіп кеткен мыңдаған тас аралдармен бірдей болатын елді суреттеудің қиын екенін түсіндім". Тек скандинавиялық пейзаждарды тапқаннан кейін ғана олар біртұтас бағытқа қадам басты. Макдональдтың айтуынша, скандинавиялық суретшілер "көбінесе өздерін көрсетуге емес, керісінше, оларды баурап алған нәрсені көрсетуге тырысқан адамдар сияқты көрінді. Суретшілер өнерден гөрі табиғаттан бастады". Томсон 1915 жылдың күзінде Кармайклды Алгонкин паркіне эскиздер салуға шақырды. Кармайкл 15 қыркүйекте Ада Лилиан Уентке үйленгендіктен, сапарға қатыса алмады.

Жетілік тобы (1920-1932 жылдар)

1920 жылы сәуірде Джексон, Харрис, Макдональд, Лисмер, Варли, Джонстон және Кармайкл Жетілік тобын құрды. Топ өзінің алғашқы көрмесін 1920 жылдың 7-27 мамырында Торонтодағы Онтарио өнер галереясында өткізді. 1922 жылы Кармайкл Сэмпсон Мэтьюс фирмасына, гравюра бизнесіне қосылды. Ол, әдетте, J. E. Сампсонның арт-директорының бас дизайнері ретінде жұмыс істеген болуы мүмкін. 1925 жылы Кармайкл, Харрис және Джексон Супериор көлінің солтүстік жағалауына сапар жасады. Сапарда Кармайкл әдетте қолданатын майлы бояулардың орнына акварель бояуларын таңдады. Осы сәттен бастап ол акварельді тұрақты түрде қолдана бастады, осы техникадағы ең белгілі туындыларын жасады. Осы алғашқы тәжірибеден кейін ол көлге бірнеше рет, соның ішінде 1926 және 1928 жылдары қайта оралды.

Стилі мен шығармалары

Кармайклдың көркемдік өтілісі 1914 жылы Канадаға оралғаннан кейін, ол Томсонмен бірге Студия ғимаратында тұруға кіріскенде болды. Сол жылдың қысында ол сыртта эскиздер жасады және өзінің алғашқы маңызды туындыларының бірі – «Мускока жолы» суретін жазды. Суреттегі көрініс – қармен жабылған жол, ол оның кең қолдануын және батыл қылқаламмен жұмыс істеуін көрсетеді. Өнер тарихшысы Джоан Мюррей «Томсонның сурет салу әдісі Кармайклға күшті әсер етті» деп жазды. Томсонның ықпалы Кармайклдың бұлттар мен қарды бейнелеуге жасаған алғашқы тыңайларында көрінеді; оның ерте сатыларында ол Томсон сияқты құрылым мен түсті толыққанды түсінбегенін көрсетеді. Кармайкл ақырында пейзаж суретіне бейімделді, және оның көптеген туындылары бай түс пен дизайнға қол жеткізуге жасалған тырысқандықтарды көрсетеді. Ол өзінің жазбаларындағы бірнеше эскиздерден басқа, өмірі бойына тек бір ғана портрет – 1939 жылғы «Қара шляпалы әйел» суретін жасады, ол белгісіз біреудің бейнесін көрсетеді. Өнер тарихшысы Дэвид Силкокс картинаны жоғары бағалап, «Кармайкл одан да көп жұмыс істегенін қалаған болар» деп жазды. Кармайклдың соңғы суреті «Гамбит №1» 1945 жылы жазылды және оның жалғыз абстрактілі туындысы болды. Бұл 1942 жылдан бергі оның алғашқы үлкен суреті еді. Өнер тарихшысы Джойс Земанс картина Кармайклдың жаңа бағытқа бет бұрғанын көрсетеді деп ойлады, бірақ оның өмірінің соңында жасалғандықтан, оның осы бағытта жалғасатынын білу қиын. 1920 жылғы «Күзгі төбе» сияқты ерте туындыларында кейінірек оның шығармаларында жиі кездесетін суреттік мотивтер бар. Мысалы, ол алыстағы ауа райының әсерін және жартылай көлеңкелі алдыңғы жоспарды пайдаланады. Кармайклдың өсуі оның ең танымал туындысы – «Маттаваның жанындағы Жоғарғы Оттава» суретінде көрінеді. Сурет тау жыныстарының ерекше, массивті геометриялық беттерін түсінуді көрсетеді, сонымен қатар оның кейінгі жұмыстарының көп бөлігін сипаттайтын перспективадан ұсынылған, уақыт пен ауа райын көрсету үшін биіктікті пайдаланады. Жақсы көріністерді ғана бейнелеуден гөрі, Кармайкл қарама-қайшылықты бейнелеуге тырысты. Бұл оның ерте туындысы «Сұр тасқа қарсы күзгі жапырақтар» суретінде көрінеді, онда тасты ландшафт қызғылт және жасыл аспанмен бірге жарқын күзгі ағашпен салыстырылады. 1920 жылдардың ортасы мен соңында Кармайклдың Супериор көліне жасаған сапарларынан кейін, Бертрам Брукер және басқа достары оның туындыларының рухани өлшемдерін мойындады. Теософияға қызығушылығынан басқа, ол трансцендентализмді де зерттеді, Ральф Уолдо Эмерсонның «Эсселер және басқа жазбалар» кітабының бір данасына ие болды, сондай-ақ көптеген басқа кітаптарды оқыды. Осы кезеңде ол түстерді батыл пайдалану және жалпы қарапайымдылық арқылы стильде маңызды өзгерістер жасады. Бұл оның 1930 жылы жазылған «Қар бұршағы: Супериор көлінің солтүстік жағалауы» суретінде айқын көрінеді.

Өнеркәсіп пен қоршаған орта

1930 жылдары Кармайклдың туындылары Онтарионың солтүстігіндегі, әсіресе кен өндіру аймақтарындағы өнеркәсіп тақырыптарын зерттеді. 1952 жылы доктор Энн Кертин мен Кармайклдың әйелі Торонтодағы 34 Ривердейл драйвінде орналасқан Франклин Кармайкл өнер тобын құрды. 1990 жылы Кармайклдың немересі Кэтрин Мастин мен куратор Меган Бис Макмайкл канадалық өнер жинағында Кармайклдың туындыларының көрмесін ұйымдастырды. Көрмені сынға алған Джоан Мюррей ұйымдастырушылардың Кармайклдың "керемет" акварельдерінен гөрі "артық жұмыс істелген және аяқталған" майлы бояуларына баса назар бергеніне көңіл көшпеді. Кэтрин Мастин содан бері Калгаридегі Гленбоу мұражайында куратор болып жұмыс істеді, Виндзор өнер галереясын басқарды және атасының өнері туралы жазды. 1929 жылғы "Жалғыз көл" акварелі 2012 жылдың мамыр айында Торонтодағы Joyner Waddington's көктемгі өнер аукционында өткен канадалық өнердің ірі сатылымындағы ең маңызды туынды деп есептелді және 330 400 канад долларына сатылды. Суретте бейнеленген орын – Садбери қаласына жақын орналасқан Килларни провинциялық паркінің Ла Клош тауларындағы Кармайкл көлі деп аталатын шағын көл.