Кіріспе
Ежелгі Грекиядағы қуу түрі Ксениласия (ξενηλασία, ) – ежелгі Доралық Крит және Лакедемонияда қоғамдық мүддеге зиян келтіретін деп танылған шетелдіктерді елден қуу салты. Спартаның оқшауланған тұрмыс салты (спарталықтардың мемлекеттен тыс жерлерге саяхаттауын шектеу сияқты) кейде ксениласия деп те аталады. Көне грек авторларының көпшілігі осы тәжірибені қалыпқа келтіруді Ликургқа байланыстырады.
Xenelasia (ξενηλασία, ) was the practice in ancient Doric Crete and Lacedæmonia of expelling foreigners deemed injurious to the public welfare. The isolationist customs of Sparta (which included discouraging Spartan citizens from traveling outside the commonwealth) may also sometimes be referred to as xenelasia. The majority of ancient Greek authors attribute the codification of this practice to Lycurgus.
Лакедонияда
Ксенасия ең әйгілі Спартамен байланысты. Лакедемондық билік өкілдері қоғамдық тәртіп пен моральға қауіп төндіретін кез келген адамды елден қууға құқылы болды, себебі олар өз мемлекетін үлкен отбасы деп есептеді. Шет елдіктерге діни мерекелер мен мемлекеттік міндеттер үшін рұқсат берілсе де, оларға әдетте айналасында тұруға рұқсат етілмеді, бірақ достар мен одақтастарға (лаконофилдер), мысалы Ксенофонтқа ерекше жағдайлар жасалуы мүмкін. Ксенофонт өзінің «Лакедемондықтар конституциясы» еңбегінде ксенасия туралы былай деп жазды: «Бұрын шет елдік әрекеттер болған, және шетелде тұруға тыйым салынған; менің ойымша, бұл ережелердің мақсаты – азаматтардың шет елдіктермен араласудан бұзылуын болдырмау». Фукидид Пелопоннес соғысы тарихында Периклге жатқызылған сөзін келтіреді, онда ксенасия Пелопоннес соғысы кезінде Афинаның жауларының бір белгісі ретінде бейнеленеді. Осы қарсыластардың ішінде лакедемондықтар да болды: «Егер біз әскери саясатымызға көшсек, онда біз қарсыластарымыздан өзгешеміз. Біз қаламызды әлемге ашық ұстаймыз және шет елдік әрекеттермен (ξενηλασίαις / xenelasiais) шет елдіктерді білім алу немесе байқау мүмкіндігінен ешқашан шеттете алмаймыз, бірақ жаудың көзі біздің жомарттығымыздан пайда көруі мүмкін; біз жүйеге және саясатқа емес, азаматтарымыздың табиғи рухына көбірек сенеміз». Лакедемониядағы ксенасия туралы Плутарх былай деп жазды: Профессор Карл Отфрид Мюллер «белгілі бір биіктік пен қатаң мінез» дориялық идеалы Спартада сақталғанын, өйткені ол өзін оқшауланған жағдайда ұстауға қол жеткізгенін айтады. Оның пікірінше, бұл заңдар дориялық тайпаның табиғи сипатын шет елдік әсердің кез келген бұзғыштығынан сақтауға бағытталған. Алайда, Мюллер тарихты нәсілдік және мифографиялық тұрғысынан қарастырды. Олар Лакедемонияны басып алып, Хелоттар деп аталатын құл шаруаларды темірдей қатаң әскери билікпен бағындырған басып кірген күш болды, сондықтан өздері қатаң мағынада шет елдіктер (ксеной) еді. Никколо Макиавелли Спартаның ұзақ өмір сүргеніне сенді, өйткені «ол шет елдіктердің республикада қоныстануына рұқсат бермеді» және Рим республикасы Спартаның кері бағытын ұстанды, бұл оның құлауына әкелді. Спарта халқы Пелопоннес соғыстарындағы жеңісінен бастап азая бастады, 640 жылы 9000 спартиаттан 371 жылы Левктра шайқасынан кейін 1000-ға дейін төмендеді, себебі нәсілдік араласудан бас тарту, таңдаулы нәрестелерді өлтіру және патрицийлердің ұрпақтарының тартымдырақ шет елдерге кетуі салдарынан.
There were alien acts in former days, and to live abroad was illegal; and I have no doubt that the purpose of these regulations was to keep the citizens from being demoralized by contact with foreigners; Thucydides wrote a speech attributed to Pericles in his History of the Peloponnesian War, which portrays xenelasia as a characteristic of Athens' enemies during the Peloponnesian War. These opponents included the Lacedæmonians:
If we turn to our military policy, there also we differ from antagonists. We throw open our city to the world, and never by alien acts (ξενηλασίαις / xenelasiais) exclude foreigners from any opportunity of learning or observing, although the eyes of an enemy may occasionally profit by our liberality; trusting less in system and policy than to the native spirit of our citizens Concerning xenelasia in Lacedæmonia, Plutarch wrote:
Prof. Karl Otfried Müller writes that the Doric ideal of a "certain loftiness and severity of character" was preserved in Sparta only because it succeeded in keeping herself in an isolated situation. He argues these laws were intended to preserve the native character of the Doric tribe from any taint of foreign influence. However, Müller wrote in the context of a racial, mythographic view of history they were the invading and occupying force in Lacedæmonia, holding down a population of servile peasants, called Helots, by iron military rule, and so, themselves, in the strict sense, xenoi. Niccolò Machiavelli believed that Sparta lasted a long time because "she did not permit strangers to establish themselves in the republic" and remarked that the Roman Republic took the opposite course of Sparta spelling her doom. The population of Sparta was in decline from the time of its victory in the Peloponnesian Wars, falling from 9,000 Spartiates in 640 to 1,000 after the battle of Leuctra in 371, due to the refusal of miscegenation, selective infanticide and the desertion of patrician scions to more attractive foreign parts.
Доралық Критте
Платонның «Заңдары» атты еңбегінде криттік Клиний Гомер туралы: «Біз, криттіктер, бөтен өлеңді көп оқымаймыз», – дейді. Дорлық коркиралықтар белсенді, еңбекқор және кәсіпкер, жақсы теңізшілер және саудагерлер болғандықтан, дориялық мінездің тұрақтылығы мен асыл қасиеттерін толығымен жоғалтты. Кейбіреулер олардың афиналықтардан да нашар бола бастағанын, тіпті олардың итттерінің өзі сыпайылықта басым екенін айтты. Аргос та дориялық мемлекет болды. Ол да «дориялық мінездің асыл белгілерін» жоғалтты. «Аргоста мемлекеттік істердің тұрақсыздығы күшейді, жалтақтау мен зорлық-зомбылық кең тарады». Тарентум да дориялық мемлекет, Магна Грециядағы колония болатын. «Бірақ кейіннен, үкіметті жүргізуге лайықты (асыл мінезді) адамдар болмағандықтан, елдің табиғи құнарлылығынан туған және қатаң заңдармен шектелмеген әдепсіздік үнемі өсіп, Тарентум мемлекеті толығымен өзгерді, ежелгі дориялық мінездің, әсіресе ана мекеннің іздері жоғалып кетті. Сондықтан, сырттай қуатты және бай болғанымен, ішкі әлсіздігінен соңында құлдырады, әсіресе халықтың кешірімсіз зорлық-зомбылығы жаңа әлсіздік көзіне айналғанда». Афиналықтар мен олардың одақтастарының спарталық дориялық тәртіпке және мәдени оқшаулаудан туған ізгілікке деген қысқа ғана құрметі парсыларға қарсы ерте одақтастық аясында қарастырылуы керек, бірақ Пелопоннес соғысының нәтижесінде жеккөрушілікке және бүлікке ұласып, демократия мен тәуелсіздіктерін жоғалтты. Бірақ оқиғалар басқа қала-мемлекеттерді үстем Спартаға қарсы бұрғанға дейін, Платон «ксенолазия» терминін варварлықпен теңестіріп, өркениетсіздіктің толық жағдайын білдірді. Ол «Заңдарда» [XII, 950a b] былай дейді: «Ешқандай келушіні қабылдамау және ешқашан [отанынан] шықпау – бұл мүмкін емес нәрсе және басқалардың көзінде жабайы және қоғамдық емес мінез-құлық ретінде көрінеді. Бұл сізге шетелдіктерді (ксенолазиастарды) аңшылап іздейтін адам деген жаман атты әкеледі және сізді қатыгез және өрескел адам ретінде таныстырады». аталған еңбек.
Tarentum was also a Doric state, a colony in Magna Graecia. "At a subsequent period, however, as there was no longer men of this stamp (noble character) to carry on the government, and the corruption of manners, caused by the natural fruitfulness of the country, and restrained by no strict laws, was continually on the increase, the state of Tarentum was so entirely changed, that every trace of the ancient Doric character, and particularly of the mother country, disappeared; hence, although externally powerful and wealthy, it was from its real internal debility, in the end, necessarily overthrown, particularly when the insolent violence of the people became a fresh source of weakness." The brief admiration the Athenians and their allies may have had for Spartan Doric discipline and virtue born of cultural isolation, must be viewed in the context of their early alliance against the Persians, later to be turned to hatred and rebellion in the outcome of the Pelopennesian War and their loss of democracy and autonomy. But well before events turned the other city states against the dominant Sparta, Plato deploys the term "xenelasia" as synonymous with barbarity, an entirely uncivilised condition. He has this to say in the Laws [XII, 950a b]: "Not to welcome any visitor and never to go out [of your homeland] is, besides, something quite impossible and would, at the same time, be seen in the eyes of other men as a savage and unsocial form of behaviour. It would bring upon you the odious name of someone who hunts down foreigners (xenolasiais) and would earn you the reputation of having rough and brutal manners". op cit.