Кіріспе

Гүлді өсімдіктер тұқымдасы Сапотацеаға жататын тропикалық мәңгі жасыл ағаш түрлері, сондай-ақ "сапоте" деп аталатын басқа өсімдіктер.

Манилкара запота, саподилла, сапоте, чиказапоте, чико, чикл, назебери, нисперо немесе көпіргіш алмасы сияқты көптеген аттармен белгілі, Мексиканың оңтүстігі мен Орталық Америкаға тән мәңгі жасыл ағаш. Табиғатта кездесетін мысалы – жағалаудағы Юкатан, Петен мангровы экорегионында, онда ол басты емес өсімдік түрі болып табылады. Испан отарлау кезінде Филиппинге әкелінді. Мексикада және тропикалық Азияда, соның ішінде Үндістанда, Пәкістанда, Таиландта, Малайзияда, Камбоджада, Индонезияда, Вьетнамда, Бангладеште, Кариб бассейнінде кең көлемде өсіріледі.

Жалпы атаулар

Манилкара запотасының "саподилла", "чику" және "чикозапоте" сияқты көптеген жалпы атаулары испан тілінен келген, "кішкентай сапота" деген мағынаны білдіреді, сондай-ақ "диллі ағашы" деп те аталады. "Запота" деген сөз испан тіліндегі zapote saˈpote сөзінен шыққан, ал ол сөздің түбі науатль тіліндегі tzapotl сөзіне саяды, бұл сөз басқа да ұқсас көрінетін жемістерді атау үшін қолданылған. Ол бірнеше метрге дейін өсе алады, діңінің диаметріне дейін жетеді; бірақ егілген түрлерінің орташа биіктігі көбінесе диаметрінен аспайды. Ол желге төзімді, ал қабығы ақ, жабысқақ латекске бай, оны чикл деп атайды. Жапырақтары эллипстік немесе жұмыртқа тәрізді, ұзындығы бар, жиектері бүтін, ұзын сағақтарында орналасқан; олар орташа жасыл, жылтыр, қоңыр және сәл түкті орталық тамырлары бар. Жапырақтары кезектесіп орналасқан. Бұл ағаштар тек жылы, әдетте тропикалық жағдайда ғана тіршілік ете алады (бірақ алғашқы жылдары құрғақшылыққа және ыстыққа төзімділігі төмен), температура нөлден төмен түссе тез қурап қалады. Саподилла ағашы өсіп шыққаннан кейін жеміс беруіне бес жылдан сегіз жылға дейін уақыт кетеді. Саподилла ағаштары жылына екі рет жеміс береді, бірақ гүлдеу жыл бойы жалғасуы мүмкін. Ақ гүлдері көзге түспейді, қоңырау тәрізді, алты бөлікті королласы бар.

Жемістер

Жемісі диаметрі үлкен жидек. Піспеген жемістің сырты қатты болады, ал оны жинағанда сабағынан ақ түсті шырыш шығады. Толық піскен жемістің қабығы жұмсақ болып, оны жинағанда шырыш шығармайды. Ішкі жағы ақшыл сарыдан топырақ түсті қоңырға дейін, піскен алмұрт сияқты кедір-бұдыр текстуралы. Әр жемісте бірден алтыға дейін дәні болады. Дәндердің ацетонмен алынған экстракттері, in vitro жағдайында Pseudomonas oleovorans және Vibrio cholerae штаммдарына қарсы антибактериялық әсер көрсетті.

Қолданылуы

Бұл жемістің ішуге болады және тропикалық Америкада өте танымал. Қабығынан алынған шикледен шайнама жем жасалады.