Кіріспе
Уоллис және Футунаның саяси жүйесі парламенттік өкілдік демократиялық француз теңізасты жинағының құрылымында қалыптасады, онда Аймақтық Ассамблеяның төрағасы үкімет басшысы болып табылады және көп партиялық жүйе бар. Атқару билігі үкімет тарапынан жүзеге асырылады.
Politics of Wallis and Futuna takes place in a framework of a parliamentary representative democratic French overseas collectivity, whereby the President of the Territorial Assembly is the head of government, and of a multi party system. Executive power is exercised by the government.
Шолу
Валис пен Футунаның аумағы үш дәстүрлі басшылыққа (royaumes coutumiers) бөлінеді: Увеа, Валис аралында, Сигаве, Футуна аралының батыс бөлігінде және Ало, Футуна аралының шығыс бөлігінде және Алофи аралында. Увеа ішінде үш округке бөлінеді: Хихифо, Хахаке және Муа. Коллективтің астанасы – ең көп халқы бар Валис аралындағы Мата'Уту. Францияның теңіз артындағы қауымдастығы ретінде, ол 1958 жылғы 28 қыркүйектегі француз конституциясына сәйкес басқарылады, француз құқықтық жүйесімен және жергілікті дәстүрлі заңдармен ("әдет") реттеледі, ал 18 жасқа толған барлық азаматтарға сайлау құқығы берілген. Франция президенті бес жылдық мерзімге халықтың тікелей дауысымен сайланады; жоғары комиссар Франция президенті Франция Ішкі істер министрлігінің ұсынысы бойынша тағайындайды; Аумақтық үкіметтің және Аумақтық Ассамблеяның президенттері ассамблея мүшелерімен сайланады.
Атқарушы билік
Мемлекет басшысы – Франция Президенті, оны Жоғарғы әкімші өкілдік етеді. Үкімет басшысы – Нивалета Илоай аумақтық Ассамблеясының Президенті. Аумақтық кеңес үш патшадан (үш дәстүрлі басшылықтың патшалары) және Жоғарғы әкімшінің аумақтық Ассамблеяның ұсынысы бойынша тағайындаған үш мүшеден құралады.
Заң шығарушы билік
Заң шығарушы билік 20 орындық бірпалаталы аумақтық ассамблеядан немесе Assemblée Territoriale-ден тұрады; мүшелері бес жылдық мерзімге халықтың тікелей дауысымен сайланады. Валис және Футуна Франция Сенатына бір сенаторды және Франция Ұлттық Ассамблеясына бір депутатты сайлайды. Келесі сайлау 2022 жылдың 20 наурызына белгіленген. Заңгерлік қызметке қатысты 2017 жылғы мәліметтерге сәйкес, "Валис және Футуна аумағында жеке адвокаттар, нотариустар немесе сот орындаушылары жоқ".
Сот тармағы
Әділет әдетте француз заңына сәйкес Мата-Утудағы бірінші инстанция соты арқылы іске асырылады, бірақ үш дәстүрлі басшылық әдет-ғұрып бойынша ("coutume", тек қылмыстық емес істер үшін) әділет жүргізеді. Апелляциялық сот Жаңа Каледониядағы Ноумея қаласында орналасқан.
Халықаралық қатынастар
Уоллис пен Футуна Франк аймағына қатысады және Тынық мұхит қауымдастығының (ТМҚ) мүшесі болып табылады.