Кіріспе

Ағаш түрлері

Eucommia ulmoides – Қытайға тән шағын ағаш түрі. Ол Eucommiaceae тұқымдасының жалғыз өкілі болып табылады. Табиғаттағы жағдайы осал деп есептеледі, бірақ Қытайда қабығы үшін кеңінен өсіріледі және дәстүрлі қытай медицинасы сияқты емдік өсімдіктерді зерттеу саласында жоғары бағаланады.

Сипаттама

Eucommia ulmoides биіктігі шамамен 15 м-ге дейін өседі. Жапырақтары жапырақ түсетін, кезектесіп орналасқан, қарапайым, жұмыртқа тәрізді, ұшы сүйір, ұзындығы 8–16 см, тісті жиектері бар. Жапырақ жыртылса, оның тамырларынан шыққан латекс талшықтары резеңкеге айналып, жапырақтың екі бөлігін біріктіреді. Наурыздан мамыр айына дейін гүлдейді. Гүлдері көзге түспейді, кішкентай және жасыл түсті; жемісі маусымнан қарашаға дейін бір тұқымы бар қанатты самара, сыртқы түрі бойынша жалған самарға (elm samara) өте ұқсас, ұзындығы 2–3 см және ені 1–2 см.

Таксономия

E. ulmoides – Eucommia туысының жалғыз тірі түрі. Евкоммия – Eucommiaceae тұқымдасының жалғыз туысы, және бұрын жеке тәртіп – Eucommiales ретінде қарастырылған. Оны кейде «гутта перча ағашы» немесе «қытай каучугі» деп те атайды, бірақ ол Оңтүстік-Шығыс Азияның нағыз гутта перча ағашына да, Оңтүстік Американың каучук ағашына да жатпайды.

Тарату

Бұл ағаш Еуропа, Солтүстік Америка және басқа да аймақтардағы ботаникалық бақтарда және басқа бақтарда да кейде отырғызылады, себебі ол жалғыз суыққа төзімді (кемінде 30 °C-қа дейін) резеңке шығаратын ағаш болып табылады. Еуропаның орталық бөлігіндегі және Солтүстік Америкадағы 10-35 миллион жылдық қоңыр көмір кен орындарында Евкоммияның басқа түрлерінің қазба қалдықтары табылды, бұл осы туыстың бұрын ауқымды таралу аймағына ие болғанын көрсетеді.

Қолданылуы

Бұл қытай дәрігерлігінде қолданылатын 50 негізгі шөптің бірі, және оны дучжун (dùzhòng) деп атайды. Қытайда табиғи каучук өндірісінің төмен деңгейі мен жоғары сұранысының салдарынан, табиғи каучук өнімдерін алмастыру үшін эластикалық материалдарды өндіруге арналған ерекше технология әзірленді, онда Евкоммия улмоиды (EUG) резеңкесі қолданылады. Табиғи каучук өндірісінде пайдаланылатын латекстен өзгеше, EUG – транс-1,4-полиизопрен полимері болып табылады. Осылайша, EUG-дан жасалған материалдар табиғи каучуктан өзгеше қасиеттерге ие болуы мүмкін, мысалы, жоғары серпімділік, төмен термопластикалық температура және т.б.

Химия

Иридоид глюкозиді генипозид қышқылы E. ulmoides-та табылады.