Ирландиядағы Клонмакнойс монастырының қиратылысы

Кіріспе

Оффли округіне жататын қираған монастырь, Ирландия.

Клонмакноиз (ирландша: Cluain Mhic Nóis) – 544 жылы Роскомон округіне жататын Ратхкроганнан келген жас Киаран құрған, Ирландиядағы Шеннон өзенінің оңтүстігінде орналасқан қираған монастырь. 9 ғасырға дейін ол Коннахт патшаларымен тығыз байланыста болды. Киаран монастырды ежелгі Уи-Мэйн аумағында, маңызды шығыс-батыс жер жолы (Slighe Mhor) Эскер Риада деп аталатын Орталық Ирландияның батпақтарын кесіп, Шеннон өзенімен қиылысатын жерде құрды. Монастырьдің стратегиялық орналасуы оны 9 ғасырға қарай дін, білім, қолөнер және сауданың маңызды орталығына айналдырды; және Клонардпен бірге ол бүкіл Еуропадан келген ғалымдар барып, Ирландияның ең танымал жерлерінің біріне айналды. Тоғызыншы ғасырдан он бірінші ғасырға дейін ол Мет патшаларымен одақтасты. Мұнда Тараның (ардри) және Коннахттың көптеген билеушілері жерленген. Клонмакноиз 13 ғасырдың соңында көбінесе тасталып қалды. Бүгінде мұнда тоғыз шіркеу, бір қорған, екі дөңгелек мұнара және көптеген кескінделген тас айқыш пен айқыш тақталар бар. Ирландия үкіметінің Қоғамдық жұмыстар басқармасы сақталған қирағанды басқарады. Зияратшылар орталығы жұмыс істейді, зират пайдаланылуда және діни қызметтер заманауи шіркеуде өткізіледі.

География

Клонмакноис ("Нос ұлдарының шабындығы" деген мағынада) Ирландияның Оффли графтығында, Шеннон өзенінің Атлон қаласының оңтүстігінде орналасқан.

Тарих

544 жылы бұл орын ерекше маңызға ие болды, себебі осы жерде Орталық Ирландияның батпақтары арқылы өтетін маңызды шығыс-батыс құрлық жолы Eiscir Riada (соңғы мұз дәуірінің мұздықтары қалдырған тізім) арқылы Шеннон өзенін кесіп өтті. Ионалық Адоманның айтуынша, ол Ионаның бұрынғы аббаттарының куәліктеріне сүйенді, олар Колумбаны жақсы білген. Колумба Дурроудағы монастырды құрған кезде Клонмакноиздегі монастырға келген. Ол онда болғанда, Ирландия шіркеулерінде Пасха күнін анықтау туралы болашақ пікірталастарды болжады және періштелер Клонмакноиздегі монастырға келгенін мәлімдеді. Ол онда болғанда, Эрне мак Красени есімді жас монах (кейін Ирландияда танымал болатын) Колумбаға көз тигізбегенде оның киімдеріне тиісуге тырысты. Бірақ әулие оны бірден байқап, баланың мойнынан ұстап, аузын ашуын бұйырды, содан кейін оны құтқару доктринасын үйрететінін айтып, баталады. VII ғасырдың соңында жұқпалы ауру оның көптеген студенттері мен профессорларын ала жұтып қойды. Алғашқы ағаш құрылыстар 9 ғасырда мықты тас құрылыстармен ауыстырыла бастады, ал бастапқыда оннан аз адамнан тұратын халық саны 11 ғасырға қарай шамамен 1500-2000 адамға жетті. Бұл орын шіркеулер, кресттер, қабірлер және діни тұрғын үйлер мен шеберханалардың орталығы болғанымен, оны үлкен дүниелік қауымның үйлері мен көшелері қоршап алған, олар монастырлық дін қызметкерлерін және олардың студенттерін қолдаған металл өңдеушілер, қолөнершілер және шаруалар болды. Осы орынмен байланысты қолөнершілер Ирландияда бұрын-соңды көрінбеген металл мен тастан жасалған ең әдемі және берік өнер туындыларын жасады. Олардың ең танымал туындылары – Клонмакноиз крейсі (қазір Ирландияның Ұлттық мұражайында сақталуда) және Киелі жазулар кресі. 12 ғасырға жататын парқемет қолжазбасы – «Дун сиыры кітабы» осы жерде жазылған, ал оның бас жинақтаушысы Маэль Муйре мак Сейлечер меик Куинн на мБохт 1106 жылы викингтердің шабуылы кезінде қаза тапқан делінеді. 12 ғасырда Клонмакноиздің құлдырауы басталды. Оның себептері әр түрлі болды, бірақ викингтердің (Тургезиус басшылығымен) және норманндардың шабуылдары да әсер етті. Бұл оқиғаның ең маңызды факторы – 12 ғасырдың соңында осы орынның солтүстігінде орналасқан Атлон қаласының өркендеуі болды. Атлон Ирландияның орталық аймағындағы басты сауда орталығына айналды, Шеннон өзенін кесіп өтуге ең қолайлы және аймақтағы ең қорғалған елді мекен болды. Адамдар Клонмакноизден Атлонға қарай солтүстікке көшіп кетті, халық санының азаюымен бірге осы орынның өмір сүруіне қажетті қолдаудың көп бөлігі жоғалды, ал бұрынғы одақтастар осы орынның ықпалының төмендеуін мойындады. Цистерциандар, францискандар, августиндер, бенедиктиндер, клюниақтар және т.б. сияқты континенттік діни ордендердің келуі де осы құлдырауға ықпал етті, өйткені көптеген бәсекелес орындар пайда бола бастады. Ирландияның 12 ғасырда монастырьлік жүйеден епархиялық жүйеге өтуі де осы орынның діни мәртебесін төмендетті, өйткені ол кішкентай және кедей епархияның орталығы болып тағайындалды. 1552 жылы Атлондағы ағылшын гарнизоны Клонмакноизді соңғы рет қиратып, тонады, оны қираған күйде қалдырды. Монастырь қираған жерлері 1979 жылы Папа Иоанн Павел II-нің Ирландияға сапары кезіндегі бағдарламасына енді.

In 544 This location was particularly important because here the major east–west land route through the bogs of central Ireland along the Eiscir Riada (an esker left by the receding glaciers of the last ice age) crossed the River Shannon. According to Adomnán of Iona, who referenced the testimony of earlier abbots of Iona who had known Columba, St Columba visited the monastery at Clonmacnoise during the time when he was founding the monastery at Durrow. While he was there he prophesied about the future debates in the churches of Ireland about the dating of Easter and claimed that angels had visited the monastery at Clonmacnoise. While he was there, a young monk named Ernéne mac Craséni (who would later be famous in Ireland) tried to touch Columba's clothes while Columba was not looking. However, the saint immediately noticed and grabbed the boy by the neck, told him to open his mouth, and then blessed him, saying that he would teach the doctrine of salvation. Towards the close of the seventh century a plague carried off a large number of its students and professors. The early wooden buildings began to be replaced by more durable stone structures in the 9th century, and the original population of fewer than ten men grew to perhaps 1,500 to 2,000 by the 11th century. Although the site was based around a core of churches, crosses, graves and ecclesiastical dwellings and workshops, it would have been surrounded by the houses and streets of a larger secular community, the metalworkers, craftsmen and farmers who supported the monastic clergy and their students. Artisans associated with the site created some of the most beautiful and enduring artworks in metal and stone ever seen in Ireland, with the Clonmacnoise Crozier (on display in the National Museum of Ireland) and the Cross of the Scriptures representing the apex of their efforts. The Book of the Dun Cow, a vellum manuscript dating to the 12th century, was written here and its main compiler, Máel Muire mac Céilechair meic Cuinn na mBocht was reputedly murdered in a Viking raid in 1106. By the 12th century Clonmacnoise began to decline. The reasons were varied, although attacks by the Vikings (under Turgesius) and the Normans contributed. Without doubt the most debilitating factor was the growth of the town of Athlone to the north of the site from the late 12th century. Athlone became the main trading town for the midlands of Ireland, and the most popular route for crossing the Shannon, as well as the best defended settlement in the region. People migrated north from Clonmacnoise to Athlone, and along with the population decrease went much of the support that the site needed to survive, and former allies began to recognise the decline in the site's influence. The influx of continental religious orders such as the Cistercians, Franciscans, Augustinians, Benedictines, Cluniacs, etc. around the same time fed into this decline as numerous competing sites began to crop up. Ireland's move from a monastic framework to a diocesan one in the twelfth century similarly diminished the site's religious standing, as it was designated the seat of a small and impoverished diocese. In 1552 the English garrison at Athlone destroyed and looted Clonmacnoise for the final time, leaving it in ruins. The monastery ruins were one of the stops on the itinerary of Pope John Paul II during his visit to Ireland in 1979.

Ғимараттар мен биік айқыштарды

Бұл жерде собордың қиратысы, жеті шіркеу, екі дөңгелек мұнара, үш биік айқыш және ерте христиандық қабір тақталарының үлкен жинағы бар. Көптеген шіркеулер жақында жан-жақты консервация жұмыстарынан өтті, көбінесе қабырғаларын жаңартты, ал монахтар шіркеуі (жерден шамамен 1 км қашықтықта) қазір жабылып, оған да осындай процедура жүргізілуде. О'Рурк мұнарасы: О'Рурк мұнарасы деп аталғанымен, 10 ғасырдың Коннахт патшасы Фергал О'Рурк есімімен байланысты болса да, "Хроникам Скоторум" 1124 жылы Коннахт патшасы Турлу О'Коннор және Клонмакноаз аббаты Гилла Кристо Уа Маоилеон оны аяқтағанын жазды. Он бір жылдан кейін мұнараға шартқы соғып, жоғарғы бөлігін қиратқан. Мұнараның жоғарғы жағы кейінірек салынған, сондықтан 1135 жылғы дауылда құлаған тастар Маккарти мұнарасын салуда қайта пайдаланылған болуы мүмкін деген пікір бар. Коннор шіркеуі: 18 ғасырдан бері Ирландия шіркеуі қолданып келе жатқан шіркеу. Сиаран шіркеуі: 2,8 x 3,8 метр көлемдегі Клонмакноаздың ең кішкентай шіркеуі. Дәстүр бойынша, Әулие Сиаранның қабір орны ретінде танымал, шіркеу қазбаларынан Клонмакноаз крозиері табылды, бірақ әулиелердің қалдықтары жоқ. Түпнұсқа 1991 жылы стихиялық құбылыстардан сақтау үшін келушілер орталығына көшірілді, ал түпнұсқаның көшірмесі бастапқы орнында тұр. Собор (Макдермот шіркеуі): 909 жылы патша Фланн Синна және аббат Колман мак Айлелла құрылысын бастады. Батыс есігі жақында (біраз даулы) толыққанды түрде қалпына келтірілді, готикалық стильдегі солтүстік есік, көбінесе "Шыбырлаған арка" деп аталады, ол 15 ғасырдың ортасына жатады. Собор Клонмакноаз шіркеулерінің арасында ең үлкені. Ирландияның соңғы Жоғарғы Королі Рори О'Коннор 1198 жылы әкесі Турлудың қасына жерленді. Қазіргі уақытта шіркеуде көрінетін қабірлердің көпшілігі Коглан отбасына тиесілі, олардың патриархы 17 ғасырдың ортасында соборды қайта жаңартуға белсенді қатысты. Мелаглин шіркеуі: шамамен 1200 жылы салынған. Сондай-ақ, "Патша шіркеуі" деп те аталады, себебі кем дегенде жеті Мелаглин патшаларының ұрпақтары құрылыстың астында жерленген деп есептеледі. Оңтүстік айқышы: 9 ғасырлық жәдігер, бастапқыда орынның орталық бөлігінің оңтүстік жағында орналасқан. Оның батыс бетінде Мәсіхтің айқышқа шегеленуінің дөңгелек ойылмасы бейнеленген. Көптеген адамдар бұл айқыш кейінірек жасалған Киелі Жазбалар айқышына шабыттандырған болуы мүмкін деп санайды. Түпнұсқа интерпретациялық орталықта сақталады, ал бастапқы орнында оның көшірмесі тұр. Доулинг шіркеуі: 10 ғасырда салынған бұл кішкентай шіркеу 1689 жылы оны жаңартып, есігінің үстіне отбасылық гербінің тас оюын орнатқан Эдмунд Доулингтің есімімен аталады. Хурпан шіркеуі: 17 ғасырда Доулинг шіркеуінің шығыс жағында салынған бұл қосымшаның діни функциясы болмаған, ол жергілікті приходтың кейбір мүшелерінің зираты ретінде ғана пайдаланылған. Кейде МакКлаффи шіркеуі деп те аталады.

The site includes the ruins of a cathedral, seven churches, two round towers, three high crosses and a large collection of Early Christian grave slabs. Most of the churches have recently undergone comprehensive conservation works, mostly re pointing, with the Nun's Church (about 1 km off site), currently under wraps while it too undergoes the same process. O'Rourke's Tower: Though named O'Rourkes' Tower, after 10th century Connacht king Fergal O'Rourke, the Chronicum Scotorum records that it was finished in 1124 by Turlough O'Connor, king of Connacht, and Gilla Christ Ua Maoileoin, abbot of Clonmacnoise. Eleven years later it was struck by lightning which knocked off the head of the tower. The upper part of the tower is later work, so there is some speculation that the masonry thus toppled in the storm of 1135 may have been reused in the building of McCarthy's Tower. Temple Connor: Church used by the Church of Ireland since the 18th century. Temple Ciarán: At 2.8 by 3.8 metres, the smallest church in Clonmacnoise. Traditionally presented as the grave site of St. Ciarán, excavations of the church unearthed the Clonmacnoise Crozier, but no saintly remains. The original was moved into the visitors' centre in 1991 to preserve it from the elements; a replica stands at the original site. Cathedral (Temple McDermot): Building started around 909 by King Flann Sinna and Abbot Colmán mac Ailella. The west doorway has been recently (and somewhat controversially), comprehensively restored with the Gothic style north doorway, often called the Whispering Arch, dating to the mid 15th century. The cathedral is the largest of the churches at Clonmacnoise. Rory O'Connor, the last High King of Ireland, was buried near the altar in 1198, joining his father Turlough. Most of the graves currently seen in the church are those of the Coghlan family, whose patriarch extensively rebuilt the cathedral in the mid seventeenth century. Temple Melaghlin: Built c.1200. Also called the King's Church, due to the fact that at least seven generations of Melaghlin Kings are said to be buried underneath the structure. South Cross: A 9th century piece originally situated at the southern end of the site's central hub. It has one Christian scene on its west face, a rough carving of the Crucifixion of Christ. Many believe that the Cross may have been part inspiration for the later Cross of the Scriptures. Again, the original is in the interpretative centre, with a replica occupying its original site. Temple Dowling: Originally built in the 10th century, this tiny church is named after Edmund Dowling, who renovated it in 1689, placing a stone carving of his family crest above the door. Temple Hurpan: Built in the 17th century at the east end of Temple Dowling, this annex had no religious function outside of being a burial ground for some members of the local parish. Sometimes referred to as MacClaffey's Church.

Жұлдыздар немесе Атбасар тасы, қазір Клонфанлу тасы деп аталады

Клонфинлоу шіркеуінің жанында, Клонмакноизде бірнеше әктас тас бар, олардың біреуі - Перінің немесе Атты адамның Тасы деп аталады. Онда көптеген тостаған тәрізді ойыстар, кресттер, қанжарлар және адам аяқтарының жұбы (петросоматоглифтің мысалы) бар, бұл гаэльдік билеушілердің тағына отыру рәсімімен байланысты болуы мүмкін.

Клонмакнайз жылнамасы

Клонмакнайз жылнамасы Ирландиядағы оқиғаларды тарихқа дейінгі дәуірден бастап 1408 жылға дейін баяндайды. Түпнұсқа қолжазбалар жоғалған, ал оны құрастырғандардың есімдері белгісіз. Ол Клонмакнайз монастырында жиналған материалдарға негізделген деп саналғандықтан осылай аталған.

Анализдік сілтемелер

792-ші жыл. Клуан Мик Нойс монастырының экономы, Силь Маелрунайх руынан шыққан Аелмидхайр қайтыс болды. 793-ші жыл. Клуан Мик Нойс жазушысы, Гуаир Айне ұрпағы Бурботаның ұлы Конмах қайтыс болды. 784-ші жыл. Мургал, Клуан Мик Нойс монастырының аббаты, Фиакраның ұрпағы, Эохайд Мугхедхойннің ұлы. 789-шы жыл. Клуан Мик Нойс монастырындағы лектор, «Скуайп Храбайх» өлеңін жазған Колгу Уа Дюнехадха қайтыс болды. 793-ші жыл. Конмах мак Бурбота, Гуаир Айне ұрпағы, Клуан Мик Нойс монастырының жазушысы; 794-ші жыл. Клуан Мик Нойс монастырының аббаты Анаил қайтыс болды. 811-ші жыл. Сюйбне мак Куанах, Клуан Мик Нойс монастырының аббаты, Уи Бриуин Сеола руынан; Клуан Мик Нойс монастыры өртенді. Отыз күннен кейін Диармайд, Томалтактың ұлы, Уи Фиакрах Мюрискеге қарсы жеңіске жетті. 814-ші жыл. Дуйбинси, Клуан Мик Нойс монастырының жазушысы; 848-ші жыл. Клуан Мик Нойс монастырының аббаты Сетадах қайтыс болды. Ол Ui Cormaic Maenmhaighe руынан шыққан. Оның қасіретіне арнап төрт тармақты өлең жазылды: «Барлығы естіді / сирек және көптегендер / Клуанда Седадах сияқты аббат қайтадан көрінбейді». 899-шы жыл. Жозеф Лох Кон, Клуан Мик Нойс монастырының аббаты, солтүстік Уи Фиакрах руынан.