Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Глен оф Имаал терьері – терьер санатындағы ит тұқымы және төрт ирланд терьерінің бірі. Оны кейде Ирландиялық Глен оф Имаал терьері немесе Виклоу терьері деп атайды, ал тұқымның атауын әуесқойлары көбінесе жай ғана Глен деп қысқартады. Бұл тұқым Ирландияның Виклоу графтығындағы Глен оф Имаалдан шыққан және оның құрметіне аталған. Оны алғаш рет 1934 жылы Ирландия Кеннел клубы, ал соңғы рет 2004 жылы Америка Кеннел клубы мойындады. Канада Кеннел клубы 2017 жылы Глендерді толық мойындау үшін дауыс берді, бұл тұқым жылдар бойы қосымша тізімде болғаннан кейін болды; Канада Ауыл шаруашылығы министрлігінің келісімі күтілуде. Дәлелдерге сәйкес, Гленнің тарихы Елизавета I патшалық құрған кезеңде басталған, ол Ирландиядағы бүліктерді басу үшін француз және гессен әскерлерін жалдаған. Соғыстан кейін осы сарбаздардың көптегені Виклоу аймағына қоныстанды. Олар өздерімен бірге төмен бойлы итттерін алып келді және оларды жергілікті терьерлермен шағылыстырып, ақырында Глен оф Имаал терьері деп белгілі болған ерекше тұқымды жасады. Глендер бастапқыда егеуқырларды, мысықтарды, түлкілерді, бадгерлерді және сусарларды жою үшін, сондай-ақ жалпы мақсаттағы шаруашылық иті ретінде мал өріп және отбасылық серіктес ретінде пайдаланылды. Көптеген басқа терьерлерден айырмашылығы, олар "дыбыс шығарушылар" емес, "күшті итттер" – олар жерде үнсіз жұмыс істеуге үйретілді, олжасын ескерту үшін оған қарамастан, тыныштықта қуып жетеді. Көптеген кеннел клубтары чемпионаттар үшін талап еткен аңшылық сынақтарында, егер олжасының жанында дыбыс шығарса, Глендер дисквалификацияланды. Осы себепті бүгінде олар ең тыныш терьерлердің бірі болып саналады. Ирландиялық хабарламаларға сәйкес, Глен оф Имаал терьерлері ет пісіру үшін от үстінде айналдыру үшін де пайдаланылған. Бұл туралы дәлелдер аз, ал 19 ғасырдан қалған мұндай итттердің суреттері бүгінгі Гленге көп ұқсамайды. Дегенмен, бұл тұқымның көптеген сипаттамаларында қайталанады және иттер көрмесінің комментаторлары оны жиі пайдаланады. Бұл тұқым 20 ғасырдың басында өз Отанындағы селекционерлердің күш-жігері арқасында қайта жандандырылмағанша құрып кетуге жақын болды. Пэдди Бреннан (Тинахели, Ко Уиклоу) және Вилли Кейн (Типперри) бұл тұқымды қайта жандандырған екі селекционер ретінде танылады. Бүгінде Глен оф Имаал терьері әлі де иттердің ең сирек тұқымдарының бірі (АҚШ-та тірі тіркелген итттердің саны жүздеген) және ең аз танымал ирланд терьері. Ұлыбританияның Кеннел клубы оны әлсіз тұқым деп санайды, себебі жыл сайын 300-ден аз күштіктер тіркеледі. Гленнің бүкіләлемдік саны шамамен 3100-ге жетеді деп есептеледі.
The Glen of Imaal Terrier is a breed of dog of the terrier category and one of four Irish terrier breeds. It is sometimes called the Irish Glen of Imaal Terrier or the Wicklow Terrier, and the name of the breed is often shortened by fanciers to just Glen. The breed originates in, and is named for, the Glen of Imaal in County Wicklow, Ireland. It was recognised first by the Irish Kennel Club in 1934 and most recently by the American Kennel Club in 2004. The Canadian Kennel Club voted to fully recognize Glens in 2017 after the breed spent years on the Miscellaneous list; approval by Agriculture Canada is pending. Reportedly, the Glen's history began during the reign of Elizabeth I, who hired French and Hessian mercenaries to put down a rebellion in Ireland. After the conflict, many of these soldiers settled in the Wicklow area. They brought with them their low slung hounds, which they bred with the local terrier stock, eventually developing a distinctive breed that became known as the Glen of Imaal Terrier. Glens were originally used for eradicating other animals such as rat, fox, badger, and otter, and also as a general purpose farm dog for herding and family companionship. Unlike many other terriers, they are "strong dogs" rather than "sounders"—they were bred to work mute to ground, going silently into dens after their quarry rather than barking at it to alert their handlers. In hunting trials, which used to be required by many kennel clubs for championships, Glens were disqualified if they sounded at the quarry. For this reason, today they are among the quietest terriers. According to Irish lore, Glen of Imaal Terriers were also used as turnspit dogs to turn meat over fires for cooking. Evidence for this is scarce, and engravings of such dogs from the 19th century do not bear much resemblance to today's Glen. It is, however, repeated in many descriptions of the breed and often used in color commentary by dog show announcers. The breed almost died out before being revived in the early twentieth century by breeders in its homeland. Paddy Brennan Tinahely Co Wicklow, and Willie Kane Tipperary are recognised as two breeders that revived the breed. Today, the Glen of Imaal Terrier is still one of the rarest breeds of dog (in the US, living registered animals number in the hundreds) and the least known Irish terrier breed. It is considered a vulnerable native breed by the UK's Kennel Club, which tracks breeds in which fewer than 300 puppies are registered each year. The current global Glen population size is estimated at 3,100.
Сыртқы келбеті
"Қысқа аяқты алып ит" – Глен-оф-Имаал терьері ахондроплазиялық карлик тұқымы. Ол фотосуреттерде көрінгеннен гөрі айтарлықтай ірі; ересек Гленнің салмағы шамамен 36 фунт, ал құйрық қанатының биіктігі 14 дюйм. AKC тұқымдық стандарты биіктігі 12-14 дюйм және салмағы еркектер үшін "шамамен" 35 фунт, ал аналықтар үшін "біршама аз", ал биіктік пен ұзындық арақатынасы 5:3. Көптеген чемпион Глендер тұқымдық стандарттан ірі, кейбіреулері 40 немесе тіпті 45 фунттан асады. Гленнің өсуі үш кезеңнен тұрады, толық жетілуіне төрт жылға дейін уақыт кетеді. Глендердің басы үлкен, құлақтары гүл тәрізді немесе жартылай тік; аяқтары қысқа, иілген; және құйрығына қарай сәл көтерілетін тік сызығы бар. Иық, кеуде және жамбас мықты және бұлшықетті (AKC тұқымдық стандарты "өлшеміне қарай максималды дене бітімі" әсерін көрсетеді), ал алдыңғы аяқтары сыртқа қарай бұрылған. Бұл тұқымның ерекшелігі – ертедегі терьерлерде кездесетін, бірақ кейіннен асыл тұқымды малшылар мен селекционерлердің қызығушылығынан қалыс қалған ежелгі ерекшеліктері бар. Глендердің арқасында екі қабатты, сыртқы жағы жіңішке, ал ішкі жағы жұмсақ қылдан тұратын ерекше қабығы бар. Басы, бүйірлері мен аяқтары тек жұмсақ қылмен жабылған, көбінесе біршама толқынды болады. Қабықтың түсі бидай немесе көк болуы мүмкін (соңғысы көбінесе жолақты), бидай және көк түстердің әртүрлі реңктері бар. Глендерде басқа да түстер кездеседі (мысалы, "гризл" деп аталатын бидай және көк түсті қоспасы, сондай-ақ бидай жиһазы бар "көк және қоңыр"), бірақ бұл сирек кездесетін түрлер, жарамсыздыққа жатпаса да, фанаттарға ұнамайды. Бидай түсті Глен-оф-Имаал күшіктерінің терісінде қара түсті белгілер болуы мүмкін, ал жас кезінде арқасының ортасынан қара түсті жолақ өтеді, бірақ бұл әдетте ересектерінде көрінбейді. Глен-оф-Имаал терьері көп шағылыспайды және түк қырылмайды, сондықтан жұмсақ қабығын жақсы күйде ұстау үшін және түйіліп қалмауы үшін оны әр апта сайын немесе екі апта сайын тауып, шағып отыру керек. Сондай-ақ, жыл сайын екі-төрт рет қабықтың қатты бөлігінен артық түктерді алып тастау қажет; бұл "өлі" түктер тиісті құралдармен оңай және ауырсынусыз шығады. Көрсету үшін қосымша күтім қажет болса да (мысалы, ашық түсті жұмсақ қабатты қараңғы сымды қабықтың түсін күшейту үшін артқы жағынан "кардтау"), Гленнің "қатаң және дайын" көрініске ие болуы керек, сондықтан көрсетуге дайындау көптеген басқа тұқымдарға қарағанда аз күш жұмсауды талап етеді. Глендер таза, бірақ табиғи болуы керек, ешқашан маникюрленбеген немесе қырқылмаған, конформация сақинасында. Тарихи тұрғыдан алғанда, тұқымның құйрығы итті барс ойығынан шығарып алу үшін тұтқа ретінде пайдалануға жеткілікті ұзындықта кесілген. АҚШ-та бұл әлі де стандартты, бірақ кейбір селекционерлер оны тоқтатты, ал толық құйрық AKC конформациясын көрсетуде кемшілік емес. Алайда көптеген елдер толықтай көрсету үшін құйрық кесуге тыйым салады. Ирландия 2014 жылдың 6 наурызында немесе одан кейін құйрығы кесілген иттерді көрсетуге тыйым салды (бұл процедураның өзі де өте шектеулі ерекшеліктермен заңсыз). Ұлыбританияда жұмыс істейтін терьерлерді әлі де кесілген құйрықтарымен көрсетуге болады, бірақ үй жануарлары ретінде ұсталатын иттерді көрсетуге болмайды.
A "big dog on short legs," the Glen of Imaal Terrier is an achondroplastic dwarf breed. It is more substantial than might be expected from photographs; a typical adult Glen weighs about 36 pounds and stands 14" tall at the withers. The AKC breed standard specifies a height of 12" to 14" and a weight of "approximately" 35 pounds for males and "somewhat less" for females, with a length to height ratio of 5:3. Many champion Glens are larger than breed standard, with some individuals exceeding 40 or even 45 pounds. With three growth stages, a Glen can take up to four years to reach full maturity. Glens have a large head, with rose or half prick ears; short, bowed legs; and a straight topline that rises slightly toward the tail. The shoulders, chest, and hips are sturdy and muscular (the AKC breed standard specifies an impression of "maximum substance for size") and the front feet are turned out. The breed is considered unrefined, with antique features that were common in early terriers but which have since fallen out of favor with fanciers and breeders. On their back, Glens have a unique double coat that is wiry with a soft undercoat. The head, sides, and legs have only the softer coat, which typically develops a degree of waviness. The color of the coat may be wheaten or blue (the latter usually with brindling), with both wheaten and blue encompassing a range of shades. Other colorings do occasionally occur in Glens (including a mixture of wheaten and blue referred to as "grizzle" and a "blue and tan" that is blue on top with wheaten furnishings) but these rare variations, while not disqualifications, are not favored by fanciers. Wheaten Glen of Imaal puppies often have black highlights in their fur, and when young may show a "dorsal stripe" of darker fur down the middle of their backs, but this usually does not appear in their adult coat. The Glen of Imaal terrier does not molt or shed much, and needs to be brushed or combed every week or two to keep the soft coat in good condition and free of matting. It is also typical to strip excess hair from the hard coat two to four times per year; this "dead" hair pulls out easily and painlessly with the proper tools. Although some extra grooming is needed for showing (for example, the light colored soft undercoat is often "carded" from the back to enhance the color of the darker wiry coat), the Glen is intended to have a "rough and ready" appearance, and show grooming requires less effort than in many other breeds. Glens should look tidy but natural, never manicured or clipped, in the conformation ring. Historically, the breed's tail was typically docked to a length just sufficient to serve as a handhold for pulling the dog out of a badger hole. Docking is still standard in the United States, though some breeders have stopped doing it, and an intact tail is not a fault in AKC conformation showing. Many countries, however, ban docking for showing completely. Ireland has banned showing of dogs whose tails were docked on or after March 6, 2014 (the procedure is also itself illegal with very limited exceptions). In the UK, working terriers can still be shown with docked tails, but dogs kept as pets cannot.
Денсаулық
Прогрессивті ретина атрофиясының (crd3 типі) генетикалық тесті бар, бұл туа пайда болатын ауру, ол шамамен бес жасқа келген кезде баяу соқырлыққа алып келеді. Бұл аурудан туындаған соқырлық көбейтіру кезеңіне дейін байқалмағандықтан, тест пайда болғанға дейін бұл белгіні жою қиын болды. Қазірдің өзінде бұзық генді толық жою қиын болады, себебі тек таза генге иелерді шағылыстыру өте тар гендік қорындағы таңдауды шектеуі мүмкін. Дегенмен, бұл типтегі ретина атрофиясынан зардап шекпес ұрпақтарды өндіру оңай, тіпті ұрпақтың кейбір өкілдері бұзық генді тасымалдаса да. (Бұл белгі рецессивті болғандықтан, бұзық геннің бір ғана көшірмесі бар жануарларда ретина атрофиясы дамымайды, және осыған қол жеткізу үшін тек бір ата-анасының таза болуы жеткілікті.) Жалпы жауапты өсірушілер бұл тестті ретина атрофиясы жоқ ұрпақтарды жоспарлау үшін пайдаланады және тесттің дұрыстығын растау және басқа да көз проблемаларын бақылау үшін жануарлардың көзін жыл сайын тексеруді жалғастырады. Бұл тұқымда жүрек аурулары дерлік кездеспейді. Кейбір Глен оф Ималь терьерлері аллергиядан және терінің қышылуынан, әсіресе лапаларда қышынудан зардап шегеді. Лапалардағы әдеттегі проблема - ылғалды ауа райында қызару, қышыну және жаралар. Глен әдетте басқа ұзын арқалы тұқымдарға тән арқа проблемаларына ұшырамайды. Кеңірдек дисплазиясы кейде байқалса да, көбінесе жеңіл болады және тұқымның әдеттегі бұлшықетті құрылысына байланысты сал болуға көбінесе себеп болмайды. Жалпы жауапты өсірушілер өздерінің асыл тұқымды малдарының жамбастарының сау екенін қамтамасыз ету үшін OFA немесе PennHIP бағалауларын қолданады. Алдыңғы жағы ауыр және ахондропластикалық болғандықтан, жас Глендер алдыңғы аяқ сүйектерінің дамуына елеулі әсер ететін өсу пластинасының зақымдануына өте сезімтал. Иелері баласына бір жасқа толғанша дивандардан, креслолардан және төсектерден секіруге рұқсат бермеуді және ең алғашқы сал болу белгілері байқалғанда ветеринарға жүгінуді ұсынады. 12 айдан кейін Глендер әдетте басқа тұқымдарға қарағанда ақуызға төмен құрамды диетада жақсы өмір сүреді.
A genetic test is available for progressive retinal atrophy (type crd3), a congenital disorder that gradually results in blindness beginning at about five years of age. As blindness from this cause did not become apparent until well into the breeding years, it was difficult to breed out this trait before the advent of the test. Completely eliminating the defective gene will be tricky even now, as breeding only clear to clear would severely restrict choices in an already small gene pool. It is straightforward, however, to produce litters that will never be affected by this type of PRA, even though some individuals in the litter may carry the gene. (Because the trait is recessive, animals with only one copy of the defective gene do not develop PRA, and it is necessary only that one parent be clear to achieve this.) Responsible breeders use the test to plan PRA free litters and continue to test their animals' eyes annually to validate the test and to monitor for other eye problems. Heart problems are virtually nonexistent in the breed. Some Glen of Imaal Terriers suffer from allergies and skin itching, especially on paws, the typical problem with paws is redness, itching and sores during spells of wet weather. The Glen is not generally affected by the back problems common in certain other long backed breeds. Hip dysplasia, though occasionally seen, is usually mild, and does not often result in lameness due to the breed's typically muscular build. Responsible breeders use OFA or PennHIP evaluations to ensure that their breeding stock's hips are healthy. Because they are front heavy and achondroplastic, young Glens are particularly susceptible to growth plate injuries that can significantly affect the development of front leg bones. Owners are advised to discourage their Glens from jumping off sofas, chairs, and beds until at least a year of age and to consult a veterinarian at the first sign of limping. After the age of 12 months, Glens generally do best on a diet lower in protein than other breeds.
Тендерлік және мінез-құлық
Глен-оф-Ималь терьерлері энергиялы және жанкешті болуы мүмкін, бірақ олар көптеген басқа терьерлерге қарағанда көбірек сабырлы, тыныш және аз сөйлейтін болады. Олар қозғалысты ұнатады, бірақ тым талапкер емес, иесінің жанында демалудан ләззат алады. Олардың үні күшті және авторитетті, тіпті одан да ірі иттерге тән, және олар жақсы күзетшіл иттер болады. "Глен отырысы" – ит артқы аяқтарына отырып, бүкіл денесін тік ұстайтын ерекше поза, ол басқа тұқымдарда сирек кездеседі. Терьерлерге тән қасиеттеріне сәйкес, Глендер кейде жалтақ бола алады, бірақ қатаң тәрбиеге жақсы жауап береді және қажет болған жағдайда түзетулерді қабылдай алады. Олар ақылды, жылдам үйренеді және оңай араласады. Әдетте, олар батыл және адал, адамдармен, соның ішінде балалармен жақсы тіл табысады. Дегенмен, кейбіреулері, әсіресе қоздырылғанда, басқа иттерге шабуыл жасауы мүмкін. Есейген кезде көптеген Глендерде күшті аң аулау инстинкті пайда болады және олар егеуқырларға, мысықтар мен қояндар сияқты, шатастырып алуы мүмкін кішкентай үй жануарларына да шабуылдай алады, сондықтан жас кезінде басқа жануарлармен жақсы қарым-қатынас жасауы қажет. Глендер көбінесе Жер иттері сынақтарында, Barn Hunt-та және ептілікте жақсы нәтижелер көрсетеді. Олардың аяқтары қысқа және денесі тығыз болғандықтан, әдетте жақсы жүзушілер емес, бірақ кейбір Глендер суда жұмыс істей алады, ал басқалары қой мен мал бағуға және айдауға үйретілген.
Glen of Imaal terriers can be energetic and tenacious, but they tend to be more even tempered, more easygoing, and less vocal than most other terriers. While they love activity, they are not demanding, and are happy to relax by their owner's side. Their bark is deep and authoritative, like that of a much larger dog, and they are said to be good watch dogs. The "Glen sit," in which the dog sits on its hind end and holds its entire body vertical, is a posture not commonly seen in other breeds. As terriers, Glens can have a stubborn streak, but they respond well to a firm hand and can withstand correction when necessary. They are intelligent, learn quickly, and socialize easily. They are typically fearless and loyal, and are superb with people, including children. However, some can be dog aggressive, especially when provoked. By maturity, most Glens develop a robust prey drive and will readily go for vermin such as rats, so they need to be well socialized with other animals when young—particularly with small household pets that they might mistake for quarry, such as cats and rabbits. Glens often do well at Earthdog trials, Barn Hunt, and in agility. Although not typically strong swimmers due to their short legs and dense body, some Glens can work in water, and others have been trained to herd and drive sheep and cattle.
Басқа тұқымдармен туыстық қатынасы
Глен-оф-Имаал терьерінің нақты тегі тарихтың жұмбағына айналған, бірақ кейбір деректер бойынша, бұл тұқым басқа ирланд терьер тұқымдарымен (әсіресе, кейбір көздер барлық ирланд терьерлерінің Soft Coated Wheaten терьерінен тарағанын айтады) және/немесе Керри көк терьерімен байланысты болуы мүмкін. Гленнің тарихындағы "төмен бойлы иттің" түрі кейде PBGV тұқымының алға басушысы және карликовизмнің себебі деп есептеледі. Глен шотландтың Данди Димонт терьеріне сыртқы келбетімен ұқсағанымен, тіпті Дандидің "горчица" және "бұрыш" түстеріне ұқсас екі түсте де кездеседі, бірақ бұл тұқыммен тығыз байланысы жоқ. ДНК-талдау Глен-оф-Имаал терьерінің терьерлерге қарағанда мастиф типті иттің тұқымдарына жақын екенін көрсетті. Зерттеушілер Глен-оф-Имаал терьерінің генетикалық сипаттамалары фенотиптік/функционалдық белгілерге қайшы келетін тұқымдардың бірі екенін атап өтті.
Though the exact origin of the Glen of Imaal Terrier is lost to history, some say that the breed may be related to the Soft Coated Wheaten Terrier, another Irish terrier breed (in fact, some sources claim all Irish terrier breeds to be derived from the Soft Coated Wheaten) and/or the Kerry Blue Terrier. The "low slung hounds" in the Glen's heritage are sometimes held to be forerunners of the PBGV and the source of the dwarfism. Though the Glen bears a passing resemblance to Scotland's Dandie Dinmont terrier, and even comes in two colors similar to the Dandie's "mustard" and "pepper," it does not seem to be particularly closely related to that breed. DNA analysis indicates that the Glen of Imaal Terrier is more closely related to the mastiff type dogs than it is to the terriers. The researchers noted that the Glen of Imaal Terrier was one of the breeds where genetic assignments conflict with phenotypic/functional designations.