Кіріспе

Глен оф Имаал терьері – терьер санатындағы ит тұқымы және төрт ирланд терьерінің бірі. Оны кейде Ирландиялық Глен оф Имаал терьері немесе Виклоу терьері деп атайды, ал тұқымның атауын әуесқойлары көбінесе жай ғана Глен деп қысқартады. Бұл тұқым Ирландияның Виклоу графтығындағы Глен оф Имаалдан шыққан және оның құрметіне аталған. Оны алғаш рет 1934 жылы Ирландия Кеннел клубы, ал соңғы рет 2004 жылы Америка Кеннел клубы мойындады. Канада Кеннел клубы 2017 жылы Глендерді толық мойындау үшін дауыс берді, бұл тұқым жылдар бойы қосымша тізімде болғаннан кейін болды; Канада Ауыл шаруашылығы министрлігінің келісімі күтілуде. Дәлелдерге сәйкес, Гленнің тарихы Елизавета I патшалық құрған кезеңде басталған, ол Ирландиядағы бүліктерді басу үшін француз және гессен әскерлерін жалдаған. Соғыстан кейін осы сарбаздардың көптегені Виклоу аймағына қоныстанды. Олар өздерімен бірге төмен бойлы итттерін алып келді және оларды жергілікті терьерлермен шағылыстырып, ақырында Глен оф Имаал терьері деп белгілі болған ерекше тұқымды жасады. Глендер бастапқыда егеуқырларды, мысықтарды, түлкілерді, бадгерлерді және сусарларды жою үшін, сондай-ақ жалпы мақсаттағы шаруашылық иті ретінде мал өріп және отбасылық серіктес ретінде пайдаланылды. Көптеген басқа терьерлерден айырмашылығы, олар "дыбыс шығарушылар" емес, "күшті итттер" – олар жерде үнсіз жұмыс істеуге үйретілді, олжасын ескерту үшін оған қарамастан, тыныштықта қуып жетеді. Көптеген кеннел клубтары чемпионаттар үшін талап еткен аңшылық сынақтарында, егер олжасының жанында дыбыс шығарса, Глендер дисквалификацияланды. Осы себепті бүгінде олар ең тыныш терьерлердің бірі болып саналады. Ирландиялық хабарламаларға сәйкес, Глен оф Имаал терьерлері ет пісіру үшін от үстінде айналдыру үшін де пайдаланылған. Бұл туралы дәлелдер аз, ал 19 ғасырдан қалған мұндай итттердің суреттері бүгінгі Гленге көп ұқсамайды. Дегенмен, бұл тұқымның көптеген сипаттамаларында қайталанады және иттер көрмесінің комментаторлары оны жиі пайдаланады. Бұл тұқым 20 ғасырдың басында өз Отанындағы селекционерлердің күш-жігері арқасында қайта жандандырылмағанша құрып кетуге жақын болды. Пэдди Бреннан (Тинахели, Ко Уиклоу) және Вилли Кейн (Типперри) бұл тұқымды қайта жандандырған екі селекционер ретінде танылады. Бүгінде Глен оф Имаал терьері әлі де иттердің ең сирек тұқымдарының бірі (АҚШ-та тірі тіркелген итттердің саны жүздеген) және ең аз танымал ирланд терьері. Ұлыбританияның Кеннел клубы оны әлсіз тұқым деп санайды, себебі жыл сайын 300-ден аз күштіктер тіркеледі. Гленнің бүкіләлемдік саны шамамен 3100-ге жетеді деп есептеледі.

Сыртқы келбеті

"Қысқа аяқты алып ит" – Глен-оф-Имаал терьері ахондроплазиялық карлик тұқымы. Ол фотосуреттерде көрінгеннен гөрі айтарлықтай ірі; ересек Гленнің салмағы шамамен 36 фунт, ал құйрық қанатының биіктігі 14 дюйм. AKC тұқымдық стандарты биіктігі 12-14 дюйм және салмағы еркектер үшін "шамамен" 35 фунт, ал аналықтар үшін "біршама аз", ал биіктік пен ұзындық арақатынасы 5:3. Көптеген чемпион Глендер тұқымдық стандарттан ірі, кейбіреулері 40 немесе тіпті 45 фунттан асады. Гленнің өсуі үш кезеңнен тұрады, толық жетілуіне төрт жылға дейін уақыт кетеді. Глендердің басы үлкен, құлақтары гүл тәрізді немесе жартылай тік; аяқтары қысқа, иілген; және құйрығына қарай сәл көтерілетін тік сызығы бар. Иық, кеуде және жамбас мықты және бұлшықетті (AKC тұқымдық стандарты "өлшеміне қарай максималды дене бітімі" әсерін көрсетеді), ал алдыңғы аяқтары сыртқа қарай бұрылған. Бұл тұқымның ерекшелігі – ертедегі терьерлерде кездесетін, бірақ кейіннен асыл тұқымды малшылар мен селекционерлердің қызығушылығынан қалыс қалған ежелгі ерекшеліктері бар. Глендердің арқасында екі қабатты, сыртқы жағы жіңішке, ал ішкі жағы жұмсақ қылдан тұратын ерекше қабығы бар. Басы, бүйірлері мен аяқтары тек жұмсақ қылмен жабылған, көбінесе біршама толқынды болады. Қабықтың түсі бидай немесе көк болуы мүмкін (соңғысы көбінесе жолақты), бидай және көк түстердің әртүрлі реңктері бар. Глендерде басқа да түстер кездеседі (мысалы, "гризл" деп аталатын бидай және көк түсті қоспасы, сондай-ақ бидай жиһазы бар "көк және қоңыр"), бірақ бұл сирек кездесетін түрлер, жарамсыздыққа жатпаса да, фанаттарға ұнамайды. Бидай түсті Глен-оф-Имаал күшіктерінің терісінде қара түсті белгілер болуы мүмкін, ал жас кезінде арқасының ортасынан қара түсті жолақ өтеді, бірақ бұл әдетте ересектерінде көрінбейді. Глен-оф-Имаал терьері көп шағылыспайды және түк қырылмайды, сондықтан жұмсақ қабығын жақсы күйде ұстау үшін және түйіліп қалмауы үшін оны әр апта сайын немесе екі апта сайын тауып, шағып отыру керек. Сондай-ақ, жыл сайын екі-төрт рет қабықтың қатты бөлігінен артық түктерді алып тастау қажет; бұл "өлі" түктер тиісті құралдармен оңай және ауырсынусыз шығады. Көрсету үшін қосымша күтім қажет болса да (мысалы, ашық түсті жұмсақ қабатты қараңғы сымды қабықтың түсін күшейту үшін артқы жағынан "кардтау"), Гленнің "қатаң және дайын" көрініске ие болуы керек, сондықтан көрсетуге дайындау көптеген басқа тұқымдарға қарағанда аз күш жұмсауды талап етеді. Глендер таза, бірақ табиғи болуы керек, ешқашан маникюрленбеген немесе қырқылмаған, конформация сақинасында. Тарихи тұрғыдан алғанда, тұқымның құйрығы итті барс ойығынан шығарып алу үшін тұтқа ретінде пайдалануға жеткілікті ұзындықта кесілген. АҚШ-та бұл әлі де стандартты, бірақ кейбір селекционерлер оны тоқтатты, ал толық құйрық AKC конформациясын көрсетуде кемшілік емес. Алайда көптеген елдер толықтай көрсету үшін құйрық кесуге тыйым салады. Ирландия 2014 жылдың 6 наурызында немесе одан кейін құйрығы кесілген иттерді көрсетуге тыйым салды (бұл процедураның өзі де өте шектеулі ерекшеліктермен заңсыз). Ұлыбританияда жұмыс істейтін терьерлерді әлі де кесілген құйрықтарымен көрсетуге болады, бірақ үй жануарлары ретінде ұсталатын иттерді көрсетуге болмайды.

Денсаулық

Прогрессивті ретина атрофиясының (crd3 типі) генетикалық тесті бар, бұл туа пайда болатын ауру, ол шамамен бес жасқа келген кезде баяу соқырлыққа алып келеді. Бұл аурудан туындаған соқырлық көбейтіру кезеңіне дейін байқалмағандықтан, тест пайда болғанға дейін бұл белгіні жою қиын болды. Қазірдің өзінде бұзық генді толық жою қиын болады, себебі тек таза генге иелерді шағылыстыру өте тар гендік қорындағы таңдауды шектеуі мүмкін. Дегенмен, бұл типтегі ретина атрофиясынан зардап шекпес ұрпақтарды өндіру оңай, тіпті ұрпақтың кейбір өкілдері бұзық генді тасымалдаса да. (Бұл белгі рецессивті болғандықтан, бұзық геннің бір ғана көшірмесі бар жануарларда ретина атрофиясы дамымайды, және осыған қол жеткізу үшін тек бір ата-анасының таза болуы жеткілікті.) Жалпы жауапты өсірушілер бұл тестті ретина атрофиясы жоқ ұрпақтарды жоспарлау үшін пайдаланады және тесттің дұрыстығын растау және басқа да көз проблемаларын бақылау үшін жануарлардың көзін жыл сайын тексеруді жалғастырады. Бұл тұқымда жүрек аурулары дерлік кездеспейді. Кейбір Глен оф Ималь терьерлері аллергиядан және терінің қышылуынан, әсіресе лапаларда қышынудан зардап шегеді. Лапалардағы әдеттегі проблема - ылғалды ауа райында қызару, қышыну және жаралар. Глен әдетте басқа ұзын арқалы тұқымдарға тән арқа проблемаларына ұшырамайды. Кеңірдек дисплазиясы кейде байқалса да, көбінесе жеңіл болады және тұқымның әдеттегі бұлшықетті құрылысына байланысты сал болуға көбінесе себеп болмайды. Жалпы жауапты өсірушілер өздерінің асыл тұқымды малдарының жамбастарының сау екенін қамтамасыз ету үшін OFA немесе PennHIP бағалауларын қолданады. Алдыңғы жағы ауыр және ахондропластикалық болғандықтан, жас Глендер алдыңғы аяқ сүйектерінің дамуына елеулі әсер ететін өсу пластинасының зақымдануына өте сезімтал. Иелері баласына бір жасқа толғанша дивандардан, креслолардан және төсектерден секіруге рұқсат бермеуді және ең алғашқы сал болу белгілері байқалғанда ветеринарға жүгінуді ұсынады. 12 айдан кейін Глендер әдетте басқа тұқымдарға қарағанда ақуызға төмен құрамды диетада жақсы өмір сүреді.

Тендерлік және мінез-құлық

Глен-оф-Ималь терьерлері энергиялы және жанкешті болуы мүмкін, бірақ олар көптеген басқа терьерлерге қарағанда көбірек сабырлы, тыныш және аз сөйлейтін болады. Олар қозғалысты ұнатады, бірақ тым талапкер емес, иесінің жанында демалудан ләззат алады. Олардың үні күшті және авторитетті, тіпті одан да ірі иттерге тән, және олар жақсы күзетшіл иттер болады. "Глен отырысы" – ит артқы аяқтарына отырып, бүкіл денесін тік ұстайтын ерекше поза, ол басқа тұқымдарда сирек кездеседі. Терьерлерге тән қасиеттеріне сәйкес, Глендер кейде жалтақ бола алады, бірақ қатаң тәрбиеге жақсы жауап береді және қажет болған жағдайда түзетулерді қабылдай алады. Олар ақылды, жылдам үйренеді және оңай араласады. Әдетте, олар батыл және адал, адамдармен, соның ішінде балалармен жақсы тіл табысады. Дегенмен, кейбіреулері, әсіресе қоздырылғанда, басқа иттерге шабуыл жасауы мүмкін. Есейген кезде көптеген Глендерде күшті аң аулау инстинкті пайда болады және олар егеуқырларға, мысықтар мен қояндар сияқты, шатастырып алуы мүмкін кішкентай үй жануарларына да шабуылдай алады, сондықтан жас кезінде басқа жануарлармен жақсы қарым-қатынас жасауы қажет. Глендер көбінесе Жер иттері сынақтарында, Barn Hunt-та және ептілікте жақсы нәтижелер көрсетеді. Олардың аяқтары қысқа және денесі тығыз болғандықтан, әдетте жақсы жүзушілер емес, бірақ кейбір Глендер суда жұмыс істей алады, ал басқалары қой мен мал бағуға және айдауға үйретілген.

Басқа тұқымдармен туыстық қатынасы

Глен-оф-Имаал терьерінің нақты тегі тарихтың жұмбағына айналған, бірақ кейбір деректер бойынша, бұл тұқым басқа ирланд терьер тұқымдарымен (әсіресе, кейбір көздер барлық ирланд терьерлерінің Soft Coated Wheaten терьерінен тарағанын айтады) және/немесе Керри көк терьерімен байланысты болуы мүмкін. Гленнің тарихындағы "төмен бойлы иттің" түрі кейде PBGV тұқымының алға басушысы және карликовизмнің себебі деп есептеледі. Глен шотландтың Данди Димонт терьеріне сыртқы келбетімен ұқсағанымен, тіпті Дандидің "горчица" және "бұрыш" түстеріне ұқсас екі түсте де кездеседі, бірақ бұл тұқыммен тығыз байланысы жоқ. ДНК-талдау Глен-оф-Имаал терьерінің терьерлерге қарағанда мастиф типті иттің тұқымдарына жақын екенін көрсетті. Зерттеушілер Глен-оф-Имаал терьерінің генетикалық сипаттамалары фенотиптік/функционалдық белгілерге қайшы келетін тұқымдардың бірі екенін атап өтті.