Кіріспе
Американдық ақын Шарон Олдс (19 қараша 1942 жылы туған) – американдық ақын. Олдс 1980 жылы Сан-Франциско поэзия орталығының алғашқы сыйлығын, 1984 жылы Ұлттық кітап сыншыларының сыйлығын және 2013 жылы поэзия саласындағы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Қазір ол Нью-Йорк университетінде шығармашылық жазудан сабақ береді және бұрын Нью-Йорк университетінің шығармашылық жазу бағдарламасын басқарған.
Sharon Olds (born November 19, 1942) is an American poet. Olds won the first San Francisco Poetry Center Award in 1980, the 1984 National Book Critics Circle Award, and the 2013 Pulitzer Prize for Poetry. She teaches creative writing at New York University and is a previous director of the Creative Writing Program at NYU.
Ерте өмір
Шарон Олдс 1942 жылғы 19 қарашада Сан-Францискода, Калифорнияда дүниеге келді, бірақ аға-інісімен бірге Берклиде өсті. Ол өзін "тозақ отты кальвинист" деп сипаттағандай, сондай діни ортада тәрбиеленді. Оның әкесі, оның алдындағылары сияқты, ішімдікке құмар болып, балаларына жиі қатыгездік көрсеткен. Олдс өзінің жазбаларында әкесі оны креслоға байлаған кездерді (немесе бірнеше рет байлағандарын) жиі еске алады. Олдстың анасы көбінесе балаларына көмектесе алмай немесе олардан қорқып, араласпайтын. Олдс өскен қатаң діни ортада цензура мен шектеулер болды. Ол киноға баруға рұқсат алмайтын, отбасында теледидар болған жоқ, бірақ оқуына араласпаған. Ол ертегілерді ұнататын, сонымен қатар Нэнси Дрю және "Life" журналын оқыған. Табиғатынан "язықшыл және пантеист" болған ол бала кезінде шіркеуде "жақсы да, жаман да әдебиеттерді" көргенін айтады, "жақсы әдебиет – псалмдар, ал жаман әдебиет – әнұрандар. Төрт уақытты сезінуім туғанға дейіннен болған нәрсе еді". 2011 жылы ол балалық шағындағы кальвинистік көзқарасы туралы былай деді: "Мен тек жақында ғана сіздің атыңызға белгі қоятын ешкімнің жоқ екенін сезіне аламын деп ойлаймын". Олдс шығысқа қарай, Массачусетс штатының Уэлсли қаласындағы 6-12 сыныптарға арналған Дана Холл мектебіне оқуға жіберілді, бұл мектептің түлектерінің тізімі өте әсерлі. Ол негізінен ағылшын тілі, тарих және шығармашылық жазу пәндерін оқыды. Оның сүйікті ақындары Уильям Шекспир, Эмили Дикинсон, Уолт Уитман және Эдна Сент-Винсент Миллей болды, бірақ ол 10-сыныпқа дейін Ален Гинзбергтің "Ауыл және басқа да өлеңдері" жинағын әрқашан қасымен алып жүрді. Бакалавр дәрежесін алу үшін Олдс Калифорнияға оралды және 1964 жылы Стэнфорд университетінде бакалавр дипломын алды. Содан кейін Олдс тағы да Нью-Йоркке көшіп, 1972 жылы Колумбия университетінде ағылшын тілінен докторлық диссертациясын қорғады. 1968 жылғы 23 наурызда ол Нью-Йоркте доктор Дэвид Дуглас Олдсқа тұрмысқа шығып, 1969 жылы олардың екі баласының біріншісі дүниеге келді. 1997 жылы 29 жыл бірге тұрғаннан кейін олар ажырасып кетті. Ол Нью-Йорк университетінде профессор болып жұмыс істейтін Upper West Side пәтерінде көп жылдар бойы тұрып келеді. 2022 жылғы "Balladz" жинағына жазылған шолуда Тристом Фэйн Сондерс оның ұзақ жылдар бойы серігі болған, 2020 жылы қайтыс болған Нью-Гэмпширден келген Карл Уоллман туралы жазған әсерлі өлеңдерін атап өтті. 2005 жылы АҚШ-тың бірінші ханымы Лора Буш Олдсты Вашингтондағы Ұлттық кітап фестиваліне шақырды. Олдс шақырудан бас тартып, "The Nation" басылымында жарияланған ашық хатпен жауап берді. Редакторлар басқалардың да оның үлгісін ұстануын ұсынды. Ол хатында былай деп түсіндірді: "Елімізге мақтан сезінген көптеген американдықтар қазір қан, жарақат және оттың қазіргі режимі үшін қайғы-қасірет пен ұят сезінеді. Мен сіздің үстеліңіздегі таза маталарды, жарқыраған пышақтарды және шамдардың жалынын ойладым, мен оны көтере алмадым".
Поэзия
Философиялық диссертациясын қорғағаннан кейін Оллдс поэтикалық канондар туралы білгендерін еске түсірмей, отбасысы, зорлық-зомбылық және сексуалдық жайында жаза бастады, назарын көрерменге емес, туындысына шолуға бөлді. Оллдс Галвей Киннелл, Мюриэл Рукейзер және Гвендолин Брукс сияқты ақындардың шығармаларынан, Энн Секстон немесе Сильвия Плат сияқты жасырын ақындардан гөрі көбірек шабыттанғанын айтты. Платтың "кем дегенде менің интеллектімнен екі есе артық IQ-сы бар ұлы гений" екенін мойындайды, бірақ осы әйелдер әлемдегі әйелдердің жолын жақсы көрсеткенімен, "олардың қадамдарына менің аяқтарымды баспас едім" дейді. Оллдс 1980 жылы 37 жасында өзінің алғашқы жинағын – "Шайтан айтады" деп жариялады. "Шайтан айтады" оның көптеген туындыларында кездесетін сексуалдық және денелік ашықтықтың негізін қалады. "Сексуалдық қазынаның қарындастары" атты өлеңінде былай деп жазады: "Әпкем екеуміз анамыздан шыққаннан кейін, біздің бар күшіміз оның / кішкентай денесін және жіңішке / шегіртке аяқтарын жою еді". Жинақ төрт бөлімге бөлінген: "Қыз", "Әйел", "Ана", "Саяхаттар". Бұл атаулар Оллдстың көптеген туындыларында басымдық танытатын отбасылық әсерді көрсетеді. "Өлілер мен тірілер" 1984 жылдың ақпан айында жарық көрді. Бұл жинақ екі бөлімнен тұрады: "Өлілерге арналған өлеңдер" және "Тірілерге арналған өлеңдер". Бірінші бөлім әлемдік әділетсіздіктер туралы өлеңдермен басталады. Бұл әділетсіздіктерге Бірінші дүниежүзілік соғыстағы армян геноциді, 1921 жылғы Тулсадағы нәсілдік бүлік, Мохаммад Реза Шах Пахлавидің билеуі және тіпті Мэрилин Монроның өлімі кіреді. Оллдстың "The Wellspring" (1996) кітабы бұрынғы туындыларымен үй ішіндегі және саяси зорлық-зомбылық, отбасылық қарым-қатынастар туралы шындықты жеткізу үшін шикі тіл мен таңғажайып бейнелерді қолдануын жалғастырады. New York Times газетіндегі шолуда Люси МакДиармид оның поэзиясын көрегендігі үшін жоғары бағалады: "Уитман сияқты, мисс Олдс саяси қысымнан күштірек күшті тойлау үшін дене туралы ән салады". Алисия Острикер Олдстың "отбасылық махаббат пен азабының эротикасын" зерттейтінін атап өтті. Острикер былай деп жалғастырады: "Кейінгі жинақтарында [Олдс] бала кезінде зорлық-зомбылық көргенін, бақытсыз некеде тұрған ата-анасы оны қорлап, жазалап, үнсіздікке мәжбүрлегенін айтады. Ол сондай-ақ анасының "37 жылдан кейін" кешірім сұрағаны туралы жазады, сол сәтте "аспан жарылып, терезеден / біреу кірген немесе шыққан сияқты" сезімде болды. Ол бұл сыйлықты жеңіп алған алғашқы американдық әйел".
Әйелдер қозғалысы
Олдс әйелдер қозғалысына бастапқыда қатыспаған, бірақ ол былай дейді: "Менің алғашқы балам 1969 жылы дүниеге келді. 1968 жылы Нью-Йорктегі әйелдер қозғалысы, әсіресе мен танысқан көптеген әйелдер арасында, өте жанданды болды. Мен мүмкіндігі болса, буржуазияға енуге қатты ұмтылдым. Мен мүлдем радикал емес едім. Бірақ ер адамдардың барлық маңызды лауазымдарды иеленгенін ешқашан сұраққа білемегенімді есімде сақтаймын. Бұл таң қалдырды – мен 20 жаста едім! "Әй, автобус жүргізуші әйел қайда?" деп ойлаған емес едім. Осылайша, тағы бір мәселе туындайды – әлемде әйел болу сезімі."