Хавeрий Дуниковский – поляк мүсінші, Освeнчимнен аман қалған, неоромантикалық мүсіндерімен және лагерь әсерімен жасалған өнер туындыларымен танымал. Өнертапқыш, суретші.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша суретшісі (1875–1964)
Polish artist (1875–1964)
Ксавери Дюниковский (24 желтоқсан 1875 – 26 қаңтар 1964) – Польшалық мүсінші және суретші, Аушвиц концлагерінен аман қалғандығымен және неоромантикалық мүсіндерімен, сондай-ақ Аушвицке байланысты туындыларымен әйгілі.
Xawery Dunikowski (; 24 December 1875 – 26 January 1964) was a Polish sculptor and artist, notable for surviving Auschwitz concentration camp, and best known for his Neo Romantic sculptures and Auschwitz inspired art.
Өмірбаян
Дюниковский Краковта дүниеге келді, оған сол қала жақын болды және ол өнер жинағының негізі ретінде де пайдаланылды. Он екі жасында оның отбасы Варшаваға көшті, ал техникалық мектепті бітіргеннен кейін Болеслав Сиревич пен Леон Васильковскийден мүсін өнерін үйренді. Жиырма бір жасында Дюниковский Краковқа оралып, Аугуст Роденді құрметтеген Константи Лащка мен Альфред Даун басшылығымен Көркемсурет мектебінде мүсіншілікке оқыды. Ол Ян Станиславскийден сурет салуды оқыды және үш жылдық оқудан кейін үздік дипломмен бітірді. 1902 жылы Дюниковский Варшавадағы Көркемөнер академиясында мүсін сабақтарын бастады, 1909 жылға дейін профессор болып жұмыс істеді, содан кейін Краковтағы Ян Матейко Көркемөнер академиясының Мүсін кафедрасының меңгерушісі болып тағайындалды. 1905 жылдың 18 қаңтарында Варшавадағы бір мейрамханада туған даудың салдарынан, ол Варшаваның танымал қоғамдық қайраткері және суретші Вацлав Павлищекті атып өлтірді. Осыдан кейін ол тұтқындалды, бірақ 2000 рубль көлемінде кепілдікпен босатылды, оған құдайсыздық қылмысы (қанға құмарлық) тағылды. Алайда, сол кезде 1905 жылғы революциямен және басқа да мәселелермен айналысқан патшалық сот жүйесі оны ешқашан соттаған жоқ. Австрия азаматы болғандықтан, оған кейін Краковқа оралуға рұқсат берілді және ол ешқашан түрмеге отырған жоқ, сондай-ақ құрбанның отбасына қылмысы үшін ешқандай өтемақы төлемеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Парижге кеткен Дюниковский 1914 жылдан 1920 жылға дейін Францияда болды (француз Шетелдік легионында 5 жыл қызмет етті), содан кейін 1921 жылы Краковқа оралып, сол жердегі Көркемөнер академиясының Мүсін факультетінің меңгерушісі лауазымын иеленді. Академияда жұмыс істеген кезеңде ол көптеген поляк мүсіншілерін тәрбиеледі, олардың ішінде: Ежи Бандура, Зигмунт Гавлик, Йозеф Гославский, Мария Ярема, Людвик Конаржевский (кіші), Яцек Пюгет және Генрик Вичинский, сондай-ақ поляк-американдық ағаш кесуші Адам Дабровский болды. Дюниковский 1940 жылы гестапоға ұсталғанға дейін Краковты тастап кеткен жоқ.
Dunikowski was born in Kraków, a city he had an affinity for and would also use as the basis for a collection of art. When he was twelve his family moved to Warsaw, and after finishing his education in a technical school he studied sculpture under Boleslaw Syrewicz and Leon Wasilkowski. At twenty one, Dunikowski moved back to Kraków to study sculpture at the School of Fine Arts under Konstanty Laszczka, admirer of Auguste Rodin, and under Alfred Daun. He studied painting with Jan Stanisławski and after being enrolled for three years, he graduated with honors. In 1902 Dunikowski began teaching sculpture at the Academy of Fine Arts in Warsaw, a professorship he would hold until 1909 when he was appointed the Chair of Sculpture Department at the Jan Matejko Academy of Fine Arts in Kraków. On January 18, 1905, amid a quarrel in a Warsaw restaurant, he shot and killed Wacław Pawliszczak, a fellow artist and popular Warsaw society figure. As a result, he was arrested and then released on a 2,000 rubles bail, while being charged with manslaughter (crime of passion). However, he was never really tried by the Tsarist justice apparatus, which at that time was busy with the Revolution of 1905, as well as other problems. Being an Austrian subject, he was subsequently allowed to return to Kraków, and never actually did any jail time or paid any retribution for his crime to the victim's family. Heading to Paris shortly before the beginning of World War I, Dunikowski remained in France from 1914 to 1920 (he served 5 years in the French Foreign Legion) until he returned to Kraków in 1921 to take the position of Head of Faculty of Sculpture at the Academy of Fine Arts there. While working at the academy, he educated many Polish sculptors including: Jerzy Bandura, Zygmunt Gawlik, Józef Gosławski, Maria Jarema, Ludwik Konarzewski (junior), Jacek Puget and Henryk Wiciński, and Polish American woodcarver Adam Dabrowski. Dunikowski did not leave Kraków until 1940 when he was arrested by the Gestapo.
Соғыс жылдары
Дюниковскийді немістер 1940 жылғы 15 мамырда тұтқындап, 1940 жылғы 26 маусымда Аушвиц концлагеріне депортациялады. Аушвицте оған 774 нөмірі тағайындалды. Тұтқындалуы оның «Краков сарайынан келген бас» атты мүсіндер сериясы бойынша жұмысын үзіліске ұшыратты. Бұл мүсіндер Ренессанс дәуіріндегі қамалдардың төбелерінен табылған бюстерге негізделген. Аушвиц суретшіні соншалық депрессияға түсірді ki, ол сол жерде өлгенін айтты және лагерьдің моделін жасауға бағытталған барлық өтініштерді, әсіресе SS күзетшілерінің талаптарын қабылдаудан бас тартты. 1942 жылы, қарттығына байланысты, Дюниковский ауырып қалды және өлімге жіберуге дайын болды, бірақ бір поляк оның атын газ камерасына жіберілмеуі керек деген тізімнен сызып тастады. Өлімнен мүжілген ол, 1943 жылғы қыркүйекте лагерь ішіндегі қарсылық қозғалысына қатысқан деген айыппен тағы да өлімге тағайындалды, соның салдарынан ату жазасына кесілді. Бірақ, денсаулығы нашарлағандықтан, ол қайтадан медпунктке жіберілді және жазасы жеңілдетілді. 1944 жылға қарай, әлі де ауруханада жатқан күйінде ол тұтқындардың портреттерін салуға кірісті. Әр суретті жасырын түрде шығару қажет болды, ал сәтті шығарылғандары Краковқа жіберілді. 1945 жылғы 27 қаңтарда Кеңес Қызыл Армиясы Аушвицті азат еткен кезде Дюниковский әлі толыққанды сауыққан жоқ еді, бірақ 1946 жылы ол Краковтағы Көркемсурет академиясындағы қызметіне оралды. Ол сондай-ақ «Краков сарайынан келген бас» мүсіндер сериясі бойынша жұмысын қайта бастады.
Dunikowski was arrested by the Germans on 15 May 1940 and deported to the Auschwitz concentration camp on 26 June 1940. In Auschwitz, he was assigned the number 774. The detainment has interrupted his work on a series of sculptures entitled Heads from the Kraków Palace, based on busts found up on the ceilings of Renaissance castles. Auschwitz had demoralized the artist up to a point where he said that he had died there and refused all requests, mainly by Schutzstaffel (SS) guards, who urged him to make a model of the camp. Being already of an advanced age, in 1942 Dunikowski fell sick and readily was selected to be killed, until his name was crossed out by a fellow Pole of the list of prisoners doomed to be gassed. Narrowly escaping death, he once again nearly met his fate when in September 1943 he was accused of belonging to a resistance movement within the camp, and was therefore sentenced to be shot However, due to further illness, he was sent back to the infirmary and had his sentence reduced By 1944, still hospitalized, he began to draw portraits of fellow prisoners. Each drawing had to be smuggled out, and the ones that have made it were sent back to Kraków. Dunikowski had still not fully recovered by 27 January 1945, when the Soviet Red Army liberated Auschwitz, but by 1946 he has returned to his position at the Academy of Fine Arts in Kraków. He has also resumed his work on the Heads from the Kraków Palace series of sculptures.
Соғыстан кейінгі кезең
Дюниковский денсаулығынан жазылып, қалыпты өміріне оралған кезде жетпіс жасқа толған еді. Ол Аушвиц тақырыбындағы суреттері мен мүсіндерінің көп бөлігімен үйлесетін ірі шығармалар жасауды бастады. Соғыстан кейінгі қызығушылықтары архитектураға қарай бұрылып, оны мүсінмен, сондай-ақ қоғамдық ескерткіштермен байланыстырды, оның ішінде Вармия мен Мазури аймағының азат етілуі және революциялық күш ескерткіші, Ольштында және Гора Святей Анныда орналасқан. Дюниковский өзінің туған қаласы Краковта, Варшавада және басқа да жерлерде, 1950 жылдардың басында және ортасында Мәскеу мен Венецияда шығармаларының көрмесін тамашалады. 1955 жылы Дюниковскийдің шеберханасына арналған «Idę do słońca» (Күнге барамын) атты деректі фильмге түсірілді, бірақ ол фильмнің өзіне де, режиссері Анджей Вайдаға да көп қызығушылық танытпады. Деректі фильмде Дюниковскийдің тағы бір әйгілі мүсіндер сериясы – «Kobiety brzemienne» (Жүкті әйелдер) көрсетілді. Сол жылы Дюниковский Варшавадағы Көркемсурет академиясының профессоры атанды, осылайша Краковты мүлдем тастап кетті. Ол сонымен қатар Вроцлавтағы Мемлекеттік жоғары көркемсурет мектебінде профессорлық қызмет атқарды. 1964 жылы, сексен сегіз жасында Ксавери Дюниковский қайтыс болды, өзінен «Macierzyństwo» (Аналық, 1900), «Skupienie» (Шарқырау), «Fatum» (Тағдыр, 1904), «Данте» мүсіндері, соның ішінде Ниборов әйелдері мен иезуиттер тобынан тұратын мүсіндер сериясы, көптеген суреттер, портреттер және басқа да туындыларды мұра етіп қалдырды. 20 ғасырдың ең үздік поляк мүсіншісі саналатын Дюниковский Варшавадағы Повузки әскери зиратындағы Еңбегі сіңгендер аллеясында жерленген; оның қабір мүсінін бұрынғы шәкірті Барбара Зброжина жасаған.
By the time he had returned to his normal life and recovered from his illness, Dunikowski was already seventy years old, and had started to create larger art to coincide with many of his Auschwitz themed drawings and sculptures. His postwar interests started to drift toward architecture and tying it further to sculpture, as well as public monuments, most notably the Monument of the Liberation of the Region of Warmia and Mazury and the Revolutionary Effort, located in Olsztyn and at Góra Świętej Anny. Dunikowski had lived to see his works on display both in his hometown of Kraków, as well as exhibited in Warsaw, and at other venues, which by the early to mid 1950s have included Moscow and Venice. In 1955, Dunikowski was the subject of a film documentary themed around his workshop, titled Idę do słońca (I am Going toward the Sun), but he took little interest in the film itself nor in its director, Andrzej Wajda. Featured in the documentary was another famous series of sculptures by Dunikowski titled Kobiety brzemienne (Pregnant Women). In the same year Dunikowski became the professor of the Academy of Fine Arts in Warsaw, thus leaving Kraków for good. He also held professorship at the State Higher School of Visual Arts in Wrocław. In 1964, at the age of eighty eight, Xawery Dunikowski died, leaving behind a legacy of art including some of his more famous sculptures, Macierzyństwo (Motherhood, 1900), Skupienie (Concentration), Fatum (Fate, 1904), Dante, sculpture series including the Women of Nieborów and the Jesuits' Circle, along with many illustrations, portraits, and other works. Considered to be the best 20th century Polish sculptor, Dunikowski is buried in the Alley of the Meritorious in Powązki Military Cemetery, Warsaw; his tomb sculpture was created by a former pupil, Barbara Zbrożyna.
Мұражай
Бұрынғы Варшавадағы Кроликарния сарайы Дюниковскийге арналған мұражайға ие. Оның көптеген танымал туындылары оны қоршаған саябақта қойылған, соның ішінде 1918 жылы жасалған "Денеден шығып бара жатқан жан" атты құмтас мүсіні де бар.
The former Warsaw palace of Królikarnia houses a museum dedicated to Dunikowski. Many of his famous works are on display in the park that surrounds it, among which is the sculpture in sandstone known as The Soul Escaping the Body (1918).