Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Даниялық химик (1826–1909)
Danish chemist (1826–1909)
Ханс Петер Йорген Юлиус Томсен (16 ақпан 1826 – 13 ақпан 1909) – термохимия саласында Томсен-Бертело принципімен белгілі Даниялық химик.
Hans Peter Jørgen Julius Thomsen (16 February 1826 – 13 February 1909) was a Danish chemist noted in thermochemistry for the Thomsen–Berthelot principle.
Өмір және жұмыс
Томсен Копенгагенде дүниеге келіп, өмірін осы қалада өткізді. 1847 жылдан 1856 жылға дейін Политехникалық институтта химия пәнін оқытты, ал 1883 жылдан 1892 жылға дейін директор болды. 1856-1866 жылдары әскери жоғары мектептің штабында қызмет етті. 1866 жылы ол университетте химия профессоры болып тағайындалды және 1891 жылы белсенді жұмыстан зейнетке шыққанға дейін осы кафедраны басқарды. Энергияның сақталу принципін алғашқы қолдаушылардың бірі Людвиг А. Колдингтің досы және әріптесі Томсен термохимия ғылымын дамытуға зор үлес қосты. Атап айтқанда, 1869 және 1882 жылдар аралығында ол химиялық реакцияларда бөлінетін немесе сіңірілетін жылу мөлшерін, мысалы тұздардың түзілуін, тотығу және тотығудың кері процесін, сондай-ақ органикалық қосылыстардың жануын зерттеді. Оның жинақталған нәтижелері 1882 жылдан 1886 жылға дейін «Thermochemische Untersuchungen» деген атпен төрт томдық жинақта жарияланды, ал 1908 жылы «Thermochemistry» деген атпен ағылшын тіліндегі қысқаша мазмұны жарық көрді. 1857 жылы ол Гренландияның батыс жағалауынан алынған криолиттен сода өндіру процесін Копенгагенде енгізді. Бензолдың құрылымын анықтауға жасаған тырабы табыссыз болғанымен, математикалық графтар теориясындағы Томсен графы оның есімімен аталады, себебі ол 1886 жылы жарияланған мақаласында осы графқа негізделген бензол құрылымын ұсынған. Томсен 1880 жылы Швеция Корольдік Ғылым академиясының мүшесі болып сайланды, ал 1884 жылы Америка өнер және ғылым академиясының құрметті шетелдік мүшесі аталды. 1883 жылы Корольдік қоғамның Дэви медалімен марапатталды. Томсен 1861 жылдан 1894 жылға дейін Копенгаген қалалық кеңесінде қызмет етті, қаланың дамуына қатысты бірнеше салалардағы білімін пайдаланды. Кэтрин Элис Берк оның термохимиядағы жүйелі зерттеулер туралы кітабын ағылшын тіліне аударды. Бұл аударма 1905 жылы жарық көрді.
Thomsen was born in Copenhagen, and spent his life in that city. From 1847 to 1856 he taught chemistry at the Polytechnic, where from 1883 to 1892 he was the director. From 1856 to 1866 he was on the staff of the military high school. In 1866 he was appointed professor of chemistry at the university, and retained that chair until his retirement from active work in 1891. A friend and colleague of Ludwig A. Colding, who was one of the early advocates of the principle of conservation of energy, Thomsen did much to found the field of thermochemistry. In particular, between 1869 and 1882, he carried out a great number of determinations of the heat evolved or absorbed in chemical reactions, such as the formation of salts, oxidation and reduction, and the combustion of organic compounds. His collected results were published from 1882 to 1886 in four volumes under the title Thermochemische Untersuchungen, and also a resume in English under the title "Thermochemistry" in 1908. In 1857 he established in Copenhagen a process for manufacturing soda from cryolite, obtained from the west coast of Greenland. Although his efforts at determining the structure of benzene were unsuccessful, the Thomsen graph in mathematical graph theory is named after him, from an 1886 paper in which he proposed a benzene structure based on this graph. Thomsen was elected a member of the Royal Swedish Academy of Sciences in 1880, and a Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences in 1884. He was awarded the Royal Society's Davy Medal in 1883. Thomsen served on the Copenhagen City Council from 1861 to 1894, to which he lent his expertise in a number of areas during the city's development. Katherine Alice Burke translated his book on systematic research in thermochemistry into English. This translation appeared in print in 1905.
Отбасы
Оның ағасы Карл Август Томсен (1834–1894) Копенгаген политехникалық институтында техникалық химиядан лекция оқыды, ал екінші ағасы Томас Готфрид Томсен (1841–1901) 1884 жылға дейін университеттегі химия зертханасында ассистент болды, содан кейін ғылымды тастап теологиямен айналысып, Норуп және Рэндерс шіркеулерінің пасторы болды.
His brother, Carl August Thomsen (1834–1894), was lecturer on technical chemistry at the Copenhagen Polytechnic, and a second brother, Thomas Gottfried Thomsen (1841–1901), was assistant in the chemical laboratory at the university until 1884, when he abandoned science for theology, subsequently becoming minister at Norup and Randers.