Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей табиғаттанушы және геолог (1808-1890)
Russian naturalist and geologist (1808 1890)
Пётр Александрович Чихачёв, сонымен қатар Чихачев немесе Тчихачев деп те жазылатын (Пётр Алекса́ндрович Чихачёв; 23 желтоқсан 1808 - 13 қазан 1890) – Ресей табиғаттанушы және геолог, 1876 жылы Ресей ғылым академиясының құрметті мүшесі болып қабылданды. Ол Алтай, Шыңжаң (1845) және Кіші Азияның географиялық және геологиялық сипаттамаларын жазды (1853-1869). Алтай тауларының біреуі оның құрметіне аталған.
Pyotr Alexandrovich Chikhachyov, last name also spelled Chikhachev or Tchihatchev (Пётр Алекса́ндрович Чихачёв; 23 December 1808 – 13 October 1890) was a Russian naturalist and geologist who was admitted into the Russian Academy of Sciences in 1876 as an honorary member. He authored geographical and geological descriptions of the Altai, Xinjiang (1845), and Asia Minor (1853 1869). One of the Altai mountain ranges is named after him.
Білім
Ол жесір император Мария Федоровнаның жазғы резиденциясы – Үлкен Гатчина сарайында дүниеге келді. Оның әкесі Александр Петрович Чихачёв, Преображенский полкінің отставкадағы полковнигі болған. Лицей профессорларының жетекшілігімен Царское Селода үй оқуын бітірген Чихачёв білімін шетелде жалғастырып, белгілі геологтар мен минералогтардың лекцияларын тыңдап, содан кейін Парижде жұмыс істеді. Кәсіби ғалым болмаса да, Чихачёвқа жеткілікті қаржысы мен ғылыми дайындығының арқасында ғылыми экспедициялар мен зерттеулерге толыққанды берілу мүмкіндігі болды. Оның экспедициялары бақылау қабілеті мен жиналған ғылыми материалды мұқият зерделеуінің нәтижесінде маңызды ғылыми табыстарға жол ашты, ал Чихачёв түрлі салалардағы көрнекті мамандарды осы экспедицияларға тартты.
He was born in the Large Gatchina palace, the summer residence of the dowager empress Maria Fyodorovna. His father was Alexander Petrovich Chikhachyov, a retired colonel of the Preobrazhensky regiment. Getting home education in Tsarskoye Selo, under the direction of lyceum professors, Chikhachyov finished his education abroad, attending the lectures of famous geologists and mineralogists, and then worked in Paris. Not a professional scientist, Chikhachyov, with sufficient money and scientific preparation, could completely give himself up to his interest in scientific expeditions and research. These produced essential scientific results, due to the observation of their author and careful treatment of the scientific material collected during expeditions, to which Chikhachyov attracted prominent specialists in different fields.
Экспедициялар мен зерттеулер
Чихачёвтың тәуелсіз ғылыми қызметі 1841 жылы Оңтүстік Италиядағы Монте Гаргано және Ницца қаласының маңындағы геологиялық сипаттамаларын жариялағаннан бастау алды. 1842 жылы ол Неаполитан корольдігінің оңтүстік провинцияларының геологиялық сипаттамасын жариялады. Сол жылы ол Алтайға ірі экспедиция ұйымдастырды. Ол Абакан, Чу және Чулышман өзендерінің бастауларын тапты. Оңтүстік Алтайды кезіп, Чихачёв бұрын ешкім зерттемеген аймақтарға жетті. Ол сондай-ақ, Батыс Еуропа ғана емес, Ресейде де аңызға айналған Саян тауларын зерттеді. Солтүстік Алтайда ол әлемдегі ең бай көмір кенін тапты және оны Кузнецк көмір алабы деп атады. Ол сонымен қатар осы өңірдегі көшпелі және отырықшы тайпалардың мәдениетін, тұрмысын және салтын зерттеді. 1845 жылы ол "Вояж scientifique dans l'Altai Oriental et les parties adjacentes de la frontière de Chine" деген тақырыпта Алтай туралы ауқымды еңбек жариялады және Сібірдегі зерттеулерінің нәтижелері мен жиналған материалдар туралы есеп берді. Біраз уақыттан кейін Чихачёв Кіші Азияны жан-жақты зерттеуге кірісті, оған өмірінің жиырма жылын арнады. Алтай сапарынан кейін ол Константинопольдегі Ресей елшілігіне атташе болып тағайындалды. Ол екі жылдық қызметін түрік тілін үйренуге пайдаланды, содан кейін дипломатиялық қызметтен кетіп, 1847-1863 жылдары Кіші Азияға бірнеше экспедиция ұйымдастырды, олар барысында кең ауқымды ғылыми зерттеулер жүргізіп, үлкен жинақтар жасады. Чихачёв осы зерттеулердің нәтижелерін "Малая Азия: физикалық, статистикалық және археологиялық сипаттама" атты зор еңбегінде жариялады. Кіші Азияның географиясы, геологиясы, климатологиясы, зоологиясы, ботаникасы және палеонтологиясын қамтитын бұл еңбек Чихачёвтың табиғат ғылымдарының түрлі салаларындағы көптеген сарапшылармен бірлесіп жасаған классикалық туындысы болып табылады. Кіші Азиядағы зерттеулерін аяқтағаннан кейін Чихачёв ұзақ саяхаттары мен экспедицияларын аяқтады, қарт жасқа келді, бірақ ғылыми жұмысын тоқтатпады. 1878 жылдың басында 71 жасында ол Алжир мен Тунис сапарына барды, ал 1880 жылы "Испания, Алжир және Тунис" деген атпен саяхатының сипаттамасын жариялады. Географиялық және табиғаттану еңбектерінен өзге, Чихачёв Шығыс мәселесіне қатысты бірқатар саяси еңбектер жариялады.
Chikhachyov's independent scientific activity began in 1841, when he published geological descriptions of Monte Gargano in South Italy and the environs of city of Nice. In 1842, he published a geological description of the southern provinces of the Neapolitan kingdom. In the same year he took charge of a large expedition to the Altai. He reached the sources of the rivers Abakan, Chu, and Chulyshman. Traveling across the Southern Altai, Chikhachyov reached territories hitherto undiscovered. He investigated also the Sayan Mountains, about which the most fantastic stories were told, not only in Western Europe but also in Russia. In the Northern Altai he found the richest coal deposits in the world, which he called the Kuznetsk Coal Basin. He also studied the culture, life, and customs of various nomadic and settled tribes of this region. In 1845, he published a voluminous work about Altai, entitled Voyage scientifique dans l'Altai Oriental et les parties adjacentes de la frontière de Chine, and presented a report on his Siberian explorations and the results of study of the collected material. Chikhachyov soon began a comprehensive study of Asia Minor, to which he devoted twenty years of his life. After the Altai trip, he became the attaché of the Russian embassy in Constantinople. He took advantage of his two year stay there to study Turkish, and then, leaving the diplomatic service, undertook during 1847 1863 a series of expeditions in Asia Minor, during which he made extensive scientific researches and collections. The results were published by Chikhachyov in an enormous work, Asie Mineure: Description physique, statistique et archéologique de cette contrée. This work, embracing the geography, geology, climatology, zoology, botany, and paleontology of Asia Minor, represents the classic work of Chikhachyov in cooperation with numerous experts on different branches of the natural sciences. After completing his Asia Minor researches, Chikhachyov ended his great travels and expeditions, having reached old age, but did not stop scientific work. In early 1878, at the age of 71, he visited Algeria and Tunis, and in 1880 he published a description of his travel under the title Espagne, Algérie et Tunisie. Besides his geographical and natural historical works, Chikhachyov published a number of political works on the Eastern Question.
Өлім
1890 жылы ол "География және табиғат тарихының этюдтері" деген атпен бірнеше табиғи ғылыми мақалалар жариялады. Бұл Чихачёвтың әлемдегі шөлдер туралы жоспарлаған үлкен ғылыми еңбегінен алынған үзінділерді көрсетеді, оны аяқтауға 1890 жылы пневмониядан қайтыс болғандықтан уақыты жетпеді. Азияда саяхат жасайтындарды қолдау мақсатында Чихачёв Француз ғылым академиясына 100 000 франк мұра етіп қалдырды.
In 1890, he published a few natural scientific articles under the title Etudes de géographie et d'histoire naturelle. These represent fragments from what Chikhachyov conceived as a large scientific work on the world's deserts which he did not have time to finish, dying in 1890 of pneumonia. In encouragement of travelers across Asia, Chikhachyov left to the French Academy of Sciences the sum of 100,000 francs.