Кіріспе

Ресейлік зерттеуші (1863–1935)

Пётр Кузьмич Козлов (Пётр Кузьми́ч Козло́в; 3 қазан 1863 жылы Духовщинада дүниеге келген – 26 қыркүйек 1935 жылы Петергофта қайтыс болған) – Моңғолия мен Тибетте Николай Пржевальскийдің зерттеулерін жалғастырған орыс және совет саяхатшысы және зерттеушісі.

Өмірбаян

Ата-анасы оны әскери карьераға дайындағанмен, Козлов Николай Пржевальскийдің экспедициясына қосылуды жөн көрді. Ұстазының қайтысынан кейін Козлов Пржевальскийдің ізбасарлары Певцов пен Роборовскиймен бірге Азияда саяхаттауын жалғастырды. 1895 жылы денсаулығы нашарлаған Роборовскийден экспедицияның басшылығын алды. 1899–1901 жылдары Сары Өзеннің, Янцзы және Меконг өзендерінің жоғарғы ағысын зерттеп, кейіннен оны кітапта сипаттады, осы үшін 1902 жылы Константин медалімен марапатталды. XX ғасырдың басындағы «Ұлы ойынның» қақ бөлігінде Козлов Синьцзянның ең көрнекті зерттеушісі ретінде Свен Хединмен және Аурель Штайнмен бәсекелесті. Ол Хединмен және басқа шетелдік саяхатшылармен жақсы қарым-қатынаста болғанымен, Джордж Маккартни өкілдік еткен британ үкіметі Орталық Азиядағы оның қимылдарына қадағалап отырды. Козловтың 1905 жылы Ургадағы Далай-ламаға барған сапары «британдық соғыс министрлігін алаңдатты», әсіресе Лама «Ресей шегінде қоныстануға» ниеттенгенін жариялағаннан кейін. 1907–1909 жылдардағы экспедициясы барысында Козлов Гоби шөлін зерттеп, 1372 жылы Мин қытайларымен қиратылған Таңгут қаласы Хара-Хотоның қираған орындарын тапты. Ол осы орынды қазып, Санкт-Петербургке ол жерден табылған 2000-ға жуық Таңгут тіліндегі кітаптарды әкелуге бірнеше жыл жұмсады. Козлов өз табалдарын «Моңғолия және Амдо және Хара-Хотоның өлген қаласы» (1923) атты үлкен еңбекте баяндады. Ол 1911 жылы Корольдік географиялық қоғамның Құрылтайшы медалімен марапатталды. Оның Моңғолия мен Тибетке жасаған соңғы экспедициясы (1923–1926) Ноин-Улада бұрын-соңды көрілмеген Сяньби патшалық қабірлерін табуға әкелді. 2000 жылдық Бактрия тоқымаларының таңғажайып үлгілерін Петроградқа әкелгеннен кейін Козлов ғылыми жұмыстан зейнетке шығып, Новгород маңындағы ауылға қоныстанды. Козлов өзінен 29 жас кіші Елизавета Козловаға үйленді, ол оны соңғы саяхатында экспедиция орнитологы ретінде сүйемелдеді және Орталық Азия құстарының фаунасы туралы көптеген монографиялар мен ғылыми мақалалар жариялады. Козлов орыс зерттеушісі және жазушысы Владимир Арсеньевтің ұстазы болды. 1904 жылы ботаник Владимир Ипполитович Липский Петр Козловтың құрметіне Орталық Азиядан (Apiaceae тұқымдасына жататын) гүлді өсімдіктер туысын Kozlovia деп атады.