Кіріспе

Ұзақ мерзімді үнсіз оқу (SSR) – мектептегі ойын-сауық оқудың немесе ерікті оқудың бір түрі. Онда оқушылар күн сайын белгіленген уақытта үнсіз оқиды, ал негізгі идея – оқушылар үнемі оқып оқуға үйренеді. ССР сыныптарда кеңінен қолданылса да, кейбір мамандар ССР-дің тиімділігін дәлелдейтін деректер жеткіліксіз екенін, және ССР ғана оқырманды жақсы оқыта алмайтынын айтады. Дегенмен, жақтаушылар ССР-дің табысты үлгілерінде оқушылар өздеріне қалаған кітапты таңдауға мүмкіндік алатынын, сондай-ақ түсінуін тексеру немесе кітап туралы баяндама жазу талап етілмейтінін мәлімдейді. Мектептер ССР-ді түрлі атаулармен енгізді, мысалы, "Барлығын тастап оқы (DEAR)", "Бос, үзіліссіз оқу (FUR)" немесе "Үзіліссіз ұзақ үнсіз оқу (USSR)".

Адвокаттардың көзқарасы

Білім беру саласын зерттеуші Стивен Крашэн сияқты жақтаушылардың пікірінше, еркін оқу (SSR) бірнеше сауаттылық салаларында үлкен жетістіктерге әкеледі. Крашен эмпирикалық деректермен негізделген қандай қорытындылар бар екенін анықтау үшін көптеген зерттеулерді қарастырды. Ол оқуды түсінуге қатысты, еркін оқу табысты екенін анықтады; 54 зерттеудің 51-і еркін оқу бағдарламасындағы оқушылардың осы жағынан басқа оқушылардан кем емес, тіпті жақсы нәтиже көрсеткенін анықтады. Бұл әдіс ұзақ мерзімде қолданғанда ең тиімді. Сонымен қатар, еркін оқу оқу әдетін қалыптастырады. Бірнеше жыл өткен соң оқушылар көбірек оқығанын хабарлады. Бір зерттеуде еркін оқу сеансының тіпті біреуі оқуға деген көзқарасты өзгертуге жеткілікті екені анықталды. Ұзақ мерзімді әсерлеріне жақсы сөздік қоры, жазу дағдылары, дұрыс жазу, әдебиет, ғылым және «практикалық білім» туралы білімдер жатады. Бірнеше зерттеу көрсеткендей, кедей аудандардағы балалардың үйде және кітапханаларда кітапқа қол жеткізуі шектеулі, көбінесе олар оқығысы келмейтін кітаптар ғана болады. Байқаулы жүлделі кітаптар көбінесе балаларға ұнамайды. Ал комикстер кітапханаларда жиі кездеспейді, бірақ көптеген ұлдардың арасында танымал, және комикстерді оқу басқа кітаптарды оқуға ынталандырады екені анықталды. Үш қосымша зерттеу оқу үшін сыйлық беру оқу дамуын жақсартпайтынын көрсетті. Крашен бұл сыйлықтың болуы іс-әрекеттің жұмыс сипатында екенін көрсетеді және оны аз қызықты етеді деп санайды. Тағы екі зерттеуде мұғалімдер еркін оқу бағдарламасы қолданылғанда тәртіптік бұзушылықтардың азайғанын байқады.

Қарсыласушылардың көзқарасы

Көптеген сыншылар оқу-жаттығу сабақтарының оқушылардың оқу дағдысын қалыптастыруға көмектесетіндігіне сенеді, бірақ кейбіреулері оқу-жаттығу сабақтарының өзі оқушылардың түсіну және ағымды оқу деңгейін арттыру үшін жеткіліксіз болуы мүмкін деп санайды. SSR-ді кәсіби тұрғыдан сынға алудың жиі кездесетін тақырыбы – "жалған оқу" құбылысы. 2010 жылы жарияланған бір зерттеуде SSR кезінде бір сыныпты бақылағаннан кейін, сыныптың шамамен 77% оқумен айналыспағаны анықталды. Сонымен қатар, оқуға ынтасы бар оқушылар мен SSR кезінде оқитын оқушылар арасында 71% байланыс болды, және керісінше. Зерттеу нәтижелеріне қарағанда, оқуды ұнататын оқушылар оқу-жаттығу сабағында белсенді болады, ал оқуға құштар емес оқушылар көбінесе айналыспайды. ССР сыныпта жаңа оқырмандарды қалыптастыруға көмектескенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. SSR-ді қолдайтындардың кейбіреулері оның қарсыластарының тегін оқу уақытына қарсы екенін айтса да, SSR-ді сынға алудың көп бөлігі оны басқа оқу шараларымен толықтырумен байланысты. 2002 жылы Дж.К. Маршалл SSR-ді дауыстап оқу, жазу жаттығулары және жалпы оқу уақытын ұлғайтумен бірге қолданғанда, оң оқу атмосферасын қалыптастыруға қолайлы жағдай туатынын айтты. Сол сияқты, Reutzel және авторлар "қалыптастырылған үнсіз оқу" (ScSR) және "басқарылатын қайталанған ауызша оқу" (GROR) тәуелсіз оқудың тиімді әдістері екенін ұсынды. ScSR және GROR SSR-мен көптеген ортақ белгілері бар, бірақ сонымен қатар оқытушылардың кітап таңдауға белсенді қатысуын, әртүрлі мәтіндерді оқуға ынталандыруын, оқушылардың прогресін бақылауын, кітаптар бойынша конференциялар өткізуін, кері байланыс беруін және оқушыларды жауапкершілікке тартуын қамтиды. Сыныптарда қолданған кезде ScSR және GROR қолданатын оқушылар оқығанда азайтылған қателіктерге, көркемдік оқу сапасын жақсартуға және бір жыл ішінде идеялық бірліктерді еске түсіруге қол жеткізді. Білім беру саласында SSR оқу тілін жетік меңгермеген балаларға көмектеспегені үшін сынға ұшырады.

Ұлттық оқу тобының СҚЖ зерттеулерін талдау

SSR-ді сынаудың көп бөлігі тәуелсіз зерттеулерден туындаса да, Ұлттық оқу тобы (NRP) және олардың SSR-ге қатысты зерттеулеріне де қарсылық білдірілді. 2000 жылы NRP, SSR-дің барлық квази-эксперименттік және эксперименттік зерттеулерін мета-талдау жасап, олардың нәтижелері оң болып табылуын анықтады. Бірақ, кейбіреулер бұл тұжырымға күмән келтірді. Сондай-ақ, топ сандық деректердің болмауының өзіндік практикаға қарсы дәлел емес екенін атап өтті. Олар SSR-ді одан әрі зерттеуді ұсынды. Джим Трелиз, педагог және «The Read Aloud Handbook» кітабының авторы, осы тұжырымдардың бейтараптығына күдік келтірген көптеген оқу жақтастарының бірі. Ол NRP 54 зерттеудің ішінде тек 14-ін ғана қарастырғанын көрсетті. NRP қолданған 10 зерттеуде SSR оқушыларының нәтижелері басқа оқушылармен бірдей болды, ал 4 зерттеуде SSR оқушылары жақсы нәтиже көрсетті. Дегенмен, кейбіреулер NRP мүлдем бейтарап емес деп санайды. NRP тек расталатын және ғылыми тұрғыдан сенімді әдістемеге сәйкес келетін зерттеулерді ғана қамтыды. NRP-нің қамтуға алған зерттеулерге қатаң талаптары болды. Мысалы, NRP бақылау тобы жоқ зерттеулерді қарастырмады. NRP тек 14 SSR зерттеуін ғана талдағаны, қалған зерттеулердің ғылыми тұрғыдан жеткіліксіз екенін көрсетеді. 54 зерттеудің толық тобында SSR оқушылары 25 зерттеуде жақсы нәтиже көрсетті, 3 зерттеуде нашар, ал 24 зерттеуде нәтижелер бірдей болды. SSR оқушылары тек жеті айдан кем мерзімді зерттеулерде нашар нәтиже көрсетті. Бір жыл немесе одан ұзаққа созылған зерттеулерде SSR оқушылары 10 зерттеудің 8-інде жақсы нәтиже көрсетті, ал қалған екеуінде ешқандай айырмашылық болған жоқ. NRP SSR зерттеулерінің көпшілігі жарамсыз немесе растауға келмейтінін анықтады. Көптеген зерттеулер тек корреляциялық сипатта болды. Осылайша, тек 14 зерттеу ғана статистикалық маңызды болуы үшін қажетті талаптарға сәйкес келді. Осы зерттеулерде SSR тиімді емес деп танылды. "Бұл теріс SSR сезімдерінің себебі неде?" – дейді Трелиз. "Бәлкім, оқушылар кітаптарды, журналдарды, газеттерді оқып, оқу дағдыларын жетілдіріп, келесі жылы осы парақтардың азаятынын білетін жұмыс кітаптарын, оқулықтарды және бағалау парақтарын жасап сататын керемет адамдардан туындаған шығар." Бұл айыптаманы қолдайтын деректер де бар: «Неліктен үнемі үнсіз оқу (SSR) жұмыс істемейді» деген тақырыптағы блогты әрқайсысы 89,99 долларға сатылатын төрт оқу құралының баспашысы жариялаған.

Әдебиет

SSR-мен байланысты әртүрлі тәжірибелер бар, және кейбір жақтастары мұғалімдердің оқу үлгісін көрсетуі (яғни, мұғалімдер оқушылармен бірге оқиды), SSR-ға ұзақ мерзімді берілгендік, әртүрлі деңгейдегі, жоғары қызығушылық тудыратын мәтіндердің болуы және оқушылардың біртұтас қауымдастығының қалыптасуы ерекше маңызды екенін айтады.

Тегін ерікті оқу

Еркін ерікті оқу (FVR) немесе ойын-сауық оқу, түсіну гипотезасымен байланысты, студенттердің оқу дағдыларын арттыруға көптеген мүмкіндіктер бар, оларға көптеген бағалау шараларынсыз, қалағандарын оқуға уақыт берсе, оқуға қызығушылығы артады деген білім беру теориясы. Ұзақ үнсіз оқу – ойын-сауық және FVR теориясын іске асырудың бір жолы.

Басқа атаулары

Үздіксіз ұзақ үнсіз оқу (ҰҰҰО) көп жағынан КСРО-ның алдын бағдар берді. 1970 және 1980 жылдары АҚШ-тың көптеген мектептерінде оқуды оқытудың осы әдісі кең таралған. ҰҰҰО-ның басты идеясы – жақсы оқырмандарды ғана емес, сонымен қатар студенттердің индекстерде, мазмұндамаларда және тіпті кітапханалардың барлық цитаталарымен жұмыс істеудегі сезімталдығын арттыру болды. Ұзақ үнсіз оқудың мәнін көрсететін бірнеше танымал ұйымдар, аббревиатуралар және мерекелер бар. "Барлығын тастап, оқы" (DEAR) аббревиатурасы жас оқушыларды күнделікті кемінде жарты сағат оқуға ынталандыруға арналған. АҚШ-та кейбір педагогтар жыл сайын 12 сәуірде, яғни жазушы Беверли Клиридің туған күнінде "DEAR күнін" тойлайды. Кейбір кітапханалар мен мектептер сияқты мекемелер сәуір айы бойына "DEAR күнін" атап өтуі мүмкін.