Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балалардың оқу қабілеті едәуір жоғарылауы
Significantly advanced reading ability in children
Гиперлексия – баланың оқу қабілетінің өте ерте дамуымен сипатталатын синдром. Оны алғаш рет 1967 жылы Норман Э. Сильберберг пен Маргарет С. Сильберберг анықтады. Олар оны оқуды алдын ала үйренбестен, әдетте бес жасқа дейін сөздерді оқудың ерте қабілеті деп түсіндірді. Олардың сөзіне қарағанда, гиперлексиясы бар балалардың сөздерді жазу арқылы түсіну қабілеті, оқуды түсіну деңгейінен әлдеқайда жоғары болады. Гиперлексиясы бар балалар жазулы материалға өте ерте жастан зор қызығушылық танытады. Гиперлексиялық балалар жасына қарағанда күтілетіннен әлдеқайда жоғары сөздерді оқу қабілетімен ерекшеленеді. 1967 жылы алғаш рет аталып, ғылыми тұрғыдан сипатталған (Сильверберг пен Сильберберг), оны сөзді тану қабілетінің күтілетін шеберлік деңгейінен асып түсетін артық қабілеттілік ретінде қарастыруға болады. Дегенмен, кейбір гиперлексиясы бар балалар сөйлеген сөзді түсінуде қиындықтарға тап болады. Аутизм спектріндегі балалардың 5-20 пайызының гиперлексияға шалдыққандығы бағаланады. Гиперлексиясы бар балаларды әдетте әріптер мен сандар қызықтырады. Олар тілді жазу арқылы түсінуде өте жақсы, сондықтан көбінесе өте ерте оқуға үйренеді. Кейбір ағылшын тілінде сөйлейтін гиперлексиялы балалар екі жасқа толғанға дейін ұзын сөздерді (мысалы, «пил») жазуды, ал үш жасқа толғанға дейін толық сөйлемдерді оқуды үйрене алады.
Hyperlexia is a syndrome characterized by a child's precocious ability to read. It was initially identified by Norman E. Silberberg and Margaret C. Silberberg (1967), who defined it as the precocious ability to read words without prior training in learning to read, typically before the age of five. They indicated that children with hyperlexia have a significantly higher word decoding ability than their reading comprehension levels. Children with hyperlexia also present with an intense fascination for written material at a very early age. Hyperlexic children are characterized by word reading ability well above what would be expected given their age. First named and scientifically described in 1967 (Silverberg and Silverberg), it can be viewed as a superability in which word recognition ability goes far above expected levels of skill. Some hyperlexics, however, have trouble understanding speech. Between five and twenty percent of autistic children have been estimated to be hyperlexic. Hyperlexic children are often fascinated by letters or numbers. They are extremely good at decoding language and thus often become very early readers. Some English speaking hyperlexic children learn to spell long words (such as elephant) before they are two years old and learn to read whole sentences before they turn three.
Этимология
Гиперлексия сөзі грек тіліндегі "hyper" – "артық, шектен тыс, аса" және "lexis" – "сөз" деген сөздерден туындаған.
The word hyperlexia is derived from the Greek terms hyper 'over, beyond, overmuch, above measure' and lexis 'word'.
Даму
Гиперлексиямен ауыратын балалар көбінесе оқуды коммуникативтік қажеттіліксіз үйренсе де, бірнеше зерттеулер гиперлексия пайда болғаннан кейін оқуды түсіну және коммуникативтік тілді меңгеруге болатынын көрсетті. Олар: 1-түр: Сөйлеу қабілетінің бұзылуымен бірге жүретін гиперлексия. 2-түр: Визуально-пространдық қабілеттердің бұзылуымен сипатталатын гиперлексия.
Although hyperlexic children usually learn to read in a non communicative way, several studies have shown that they can acquire reading comprehension and communicative language after the onset of hyperlexia. These are:
Type 1: Hyperlexia marked by an accompanying language disorder. Type 2: Hyperlexia marked by an accompanying visual spatial learning disorder.
Ағылшын тілінен басқа тілдер
Кантон және корей тілдеріндегі зерттеулерде қатысушылар өздерінің орфографиясындағы сөз емес сөздерді, өздерінің орфографиясындағы нақты сөздерді оқыған жылдамдықпен салыстырғанда, кешіктірусіз оқи алды. Ағылшын тілінде ерекше сөздерде, мысалы, "хаос", "бірегей" және "жеткілікті" сөздерінде кешігу байқалады. Бұл зерттеулер оқыған материалды түсінудегі қиындықтарды да көрсетеді. Нәтижелер гиперлексияға бейім емес оқырмандардың сөз мағынасын түсіну үшін сөз семантикасына көбірек сүйенетінін көрсетеді. Кантондық зерттеу гомографтарды ажыратады және сирек қолданылатын иероглифтерді оқу жолдарын анықтайды. Бұл зерттеуде қатысушы фонетикалық ұқсастықтарға байланысты қателер жасады, сондай-ақ дыбыстарды дұрыстауға тырысты. Зерттеу авторлары қытай иероглифтерін оқудың екі жол моделі гиперлексияға да қатысты болуы мүмкін деп болжайды. Екі жол моделі қытай иероглифтерін таза фонетикалық тұрғыдан және семантикалық тұрғыдан түсінуді сипаттайды. Түсінудегі қиындықтар гиперлексияның салдары болуы мүмкін. Семантика мен түсінік екеуі де мағынамен байланысты. Семантика белгілі бір сөздің мағынасын білдірсе, түсінік – ұзақ мәтінді түсіну болып табылады. Екі зерттеуде де гиперлексиямен ауыратын қатысушылар үшін интерпретациялық және мағыналық тесттер қиын болды. Уикс зерттеуінде қатысушы жазу жүйесінің логографиялық ерекшеліктеріне сүйене отырып иероглифтерді анықтай алмады, ал Ли мен Хванг зерттеуінде гиперлексиялықтардың оқу уақытын қысқарту үшін приминг тиімді болмады.
In studies in Cantonese and Korean, subjects were able to read non words in their native orthography without a delay relative to the speed with which they read real words in their native orthography. There is a delay noted with exception words in English, including the examples chaos, unique, and enough. These studies also illustrate difficulties in understanding what it is that they are reading. The findings suggest that non hyperlexic readers rely more heavily on word semantics in order to make inferences about word meaning. The Cantonese study distinguish homographs and determine the readings for rarely used characters. In this study, the subject also made errors of phonetic analogy and regularization of sound. The authors of the study suggest that the two routes model for reading Chinese characters may be in effect for hyperlexics. The two routes model describes understanding of Chinese characters in a purely phonetic sense and the understanding of Chinese characters in a semantic sense. Comprehension difficulties can also be a result of hyperlexia. Semantics and comprehension both have ties to meaning. Semantics relates to the meaning of a certain word while comprehension is the understanding of a longer text. In both studies, interpretation based and meaning based tests proved difficult for the hyperlexic subjects. In the Weeks study, the subject was unable to identify characters based on the logographic aspect of the writing system, and in the Lee and Hwang study, priming was ineffective in decreasing reading times for hyperlexics.