Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1808–1776 ж.б.з.б.) – аморлық басып алушы, Сирия, Анатолия және Жоғарғы Месопотамияның көп бөлігін жаулап алған әскербасы.
Amorite conqueror (r. 1808–1776 BC)
Shamshi Adad (; Amorite: Shamshi Addu), ruled 1808–1776 BC, was an Amorite warlord and conqueror who had conquered lands across much of Syria, Anatolia, and Upper Mesopotamia.
Көтеріліңіз
Шәмші Адад I Екаллатумдағы тақты Ила Кабкабудан (ф. б.з.д. 1836 – б.з.д. 1833 ж.) мұра етті. Ила Кабкабу "Ассирия патшаларының тізімінде" (АКЛ) Шәмші Адад I-нің әкесі ретінде көрсетілген; ұқсас есім (міндетті түрде бір адам емес) АКЛ-нің алдыңғы бөлімінде "әкелері белгілі патшалар" тізімінде келтірілген. Кейінгі ассириялық дәстүрде аморлық деп есептелгенмен, ертедегі археологтар Шәмші Адад I-нің шынымен ассириялық болғанын болжаған. Уша АКЛ-нің "шатырда тұратын патшалар" бөлімінде соңғыдан екінші болып тізілген; алайда, Ушпия заманауи артефакттармен расталмаған. Ушпиядан кейін оның ұлы Апиашал АКЛ-де орналасқан. Апиашал АКЛ бойынша Ассирияның ерте кезеңінің монархы болған. Бұл бөлім Бабылдың бірінші династиясының ата-бабаларымен айқын ұқсастықтарды көрсетеді. Ашшур қала-мемлекетінде Шәмші Адад I "Ашшурдың басшысы" лауазымын атқарған. Асад құдайының ғибадатханасының жанынан ақкад жазуымен жазылған тас тақташалар (Шәмші Адад I-ге жататын үш бағаналы, жүз отыз бес жолды) табылды. Ғибадатхана ішіндегі көптеген кірпіштер мен заттарға "Ашшур ғибадатханасын салған Шәмші Адад I" деген жазу қашалған. Ол бұл жазуда өзін "Әлемнің патшасы" және "Тигр мен Евфрат арасындағы жерді біріктіруші" деп жариялаған. Жоғарғы елдің патшасы оған салық төлегенін және Энлиль ғибадатханасын салғанын мәлімдеген. Ол сол кездегі бағаларды былай сипаттаған: бір мысқал күміс екі кор (гур текшесі) арпаға, он бес мина жүнге немесе екі сеа майға тең болған.
Shamshi Adad I inherited the throne in Ekallatum from Ila kabkabu (fl. c. 1836 BC – c. 1833 BC). Ila kabkabu is mentioned as the father of Shamshi Adad I in the "Assyrian King List" (AKL); a similar name (not necessarily the same figure) is listed in the preceding section of the AKL among the “kings whose fathers are known”. Although regarded as an Amorite by later Assyrian tradition, earlier archaeologists assumed that Shamshi Adad I had indeed been a native Assyrian. Usha was the second last in the section "kings who lived in tents" of the AKL, however; Ushpia has not been confirmed by contemporary artifacts. Ushpia is succeeded on the AKL by his son Apiashal. Apiashal was a monarch of the Early Period of Assyria, according to the AKL. This section shows marked similarities to the ancestors of the First Babylonian dynasty. In the city state Assur, Shamshi Adad I held the title "Governor of Assur". Stone tablets with Akkadian inscriptions (formatted in three columns and one hundred and thirty five lines, from Shamshi Adad I) have been found near the temple of the god Assur. Many bricks and objects inside the temple have the inscription "Shamshi Adad I, Builder of the Temple of Assur" carved into them. In this inscription he claimed to have been "King of the Universe" and "Unifier of the Land Between Tigris and Euphrates". He asserted that the king of the Upper Land had paid tribute to him and that he had built the temple of Enlil. He outlined the market prices of that time as being one shekel of silver being worth two kor(gur cube)s of barley, fifteen minas of wool, or two seahs of oil.
Жеңіс
Шамши Адад I ұзақ уақыт бойы тастап кетілген Шекна қаласын (қазіргі Телл Лейлан деп аталады) басып алып, оны Жоғарғы Месопотамия Корольдігінің астанасына айналдырды, содан кейін оны Шабат Энлил деп атады (Аккад тілінде «Энлил құдайының мекені» деген мағынаны білдіреді) шамамен б.з.д. 1808 жылы. Оның билігі кезінде Жоғарғы Месопотамия Корольдігі Төменгі Месопотамиядағы билік үшін Ешнуна королі Нарам Синмен (шамамен б.з.д. 1816 жылы қайтыс болған), Нарам Синнің ізбасарларымен және Маридің Яхдун Лиммен бәсекелестікке түсті. Басқаруға негізгі нысана – Анатолия мен Месопотамия арасындағы керуен жолын бақылаған Мари қаласы болды. Маридің патшасы Яхдун Лим (шамамен б.з.д. 1800 – б.з.д. 1700 жылдары өмір сүрген) өз қызметшілері (мүмкін Шамши Адад I-нің бұйрығымен) тарапынан өлтірілді. Мари тағының мұрагері Зимри Лим Ямхадқа қашуға мәжбүр болды. Шамши Адад I осы мүмкіндікті пайдаланып, шамамен б.з.д. 1796 жылы Мариді басып алды. Ол ұлдарын (Ишме Даган I және Ясма Адад) маңызды географиялық орындарға орналастырып, оларға сол аймақтарды басқару жауапкершілігін жүктеді. Шамши Адад I үлкен ұлын (Ишме Даган I) Экаллатум тағына отырғызды, ал өзі Шабат Энлиде қалды. Шамши Адад I екінші ұлын Ясма Ададты Мариде таққа отырғызды.
Shamshi Adad I took over the long abandoned town of Shekhna (today known as Tell Leilan), converted it into the capital city of the Kingdom of Upper Mesopotamia, and then renamed it Šubat Enlil (meaning "the residence of the god Enlil" in the Akkadian language) c. 1808 BC. During his reign, the Kingdom of Upper Mesopotamia competed for power in Lower Mesopotamia against: King Naram Sin of Eshnunna (who died c. 1816 BC), Naram Sin's successors, and Yahdun Lim of Mari. A main target for expansion was the city of Mari, which controlled the caravan route between Anatolia and Mesopotamia. King Yahdun Lim of Mari (fl. c. 1800 BC – c. 1700 BC) was assassinated by his own servants (possibly on Shamshi Adad I's orders.) The heir to the throne of Mari, Zimri Lim, was forced to flee to Yamhad. Shamshi Adad I seized the opportunity and occupied Mari c. 1796 BC. He placed his sons (Ishme Dagan I and Yasmah Adad) in key geographical locations and gave them responsibility to look over those areas. Shamshi Adad I put his eldest son (Ishme Dagan I) on the throne of Ekallatum, while Shamshi Adad I remained in Šubat Enlil. Shamshi Adad I put his second son, Yasmah Adad, on the throne in Mari.
Билік
Шәмші Адад I ұлы ұйымдастырушы болды және ол мемлекеттік істердің барлық мәселелерін, жоғары саясаттан бастап, шенеуніктерді тағайындауға және жабдықтауды жіберуге дейін қатаң бақылауда ұстады. Басқа қалаларды өз жағына тарту үшін тыңшылар мен насият жиі қолданылды. Ол бағындырылған аймақтардың бұрынғы әдет-ғұрыптарын сақтауына мүмкіндік берді. Ниневиде ол мемлекеттік қаражатты Иштар храмын қайта жаңартуға жұмсады. Қатара қаласының жергілікті билеушілері өз билігін сақтап қалды (бірақ Жоғарғы Месопотамия патшалығына қосылғанда вассалдарға айналды). Ассириялық епонимдермен мерзімдеу жүйесі Жоғарғы Месопотамия патшалығының Мари, Тютюль, Терқа және Шабат Энлиль сияқты қалаларында қолданылды.
Shamshi Adad I was a great organizer and he kept firm controls on all matters of state, from high policy down to the appointing of officials and the dispatching of provisions. Spies and propaganda were often used to win over rival cities. He allowed conquered territories to maintain some of their earlier practices. In Nineveh he used state resources to rebuild the Ishtar temple. The local rulers of the city Qattara maintained authority (but became vassals) when they were incorporated into the Kingdom of Upper Mesopotamia. User of these Assyrian Eponym dating system was enforced throughout the Kingdom of Upper Mesopotamia in cities such as: Mari, Tuttul, Terqa, and the capital city Šubat Enlil.