Кіріспе

Халықаралық қаржы құралы (ХҚҚ) – халықаралық даму мақсатында болашақ көмек ағынын сақтау үшін донор елдердің үкіметтік кепілдіктерімен қамтамасыз етілген облигация. Облигациялар мемлекеттік кепілдіктердің негізінде жаһандық капитал нарықтарында шығарылады, олар ұзақ мерзімде облигацияларды қайта сатып алу үшін қолданылады. Бұл құрылымдалған қаржыландыру көмектің үлкен көлемін ертерек беруге мүмкіндік береді, бірақ болашақта көмек көлемі азаяды. Сыншылар, әсіресе ең кедей елдердің мұндай үлкен көлемдегі көмекті сыбайлас жемқорлыққа жол бермей тиімді жұмсай алмайтынын және олардың экономикасы осындай қарқынды өзгерістерге төтеп бере алмайтынын айтады.

Тарих

Халықаралық қаржы құралы туралы тұжырымдама алғаш рет 2003 жылдың қаңтарында Ұлыбританияның Қаржы министрлігі Халықаралық даму департаментімен бірлесіп ұсынды. IFF Мыңжылдық даму мақсаттарына қол жеткізуге көмектесу үшін көмекті алдын ала беру мақсатында құрылды. Ресми дамуға көмек көрсетушілер жалғық өнімнің 0,7 пайызын (ЖӨӨ) көмек ретінде бөлуді міндет етіп алды және IFF осы мақсатқа жетудің бір механизмі болып табылады.

Иммундаудың халықаралық қаржы құралы

Бірінші МҚҚ – бұл 2006 жылы Франция, Ұлыбритания және басқа да еуропалық елдер бастаған «Эммунизацияны халықаралық қаржыландыру құралы» (IFFIm). «IFFIm Англия мен Уэльс үшін қайырымдылық комиссиясында қайырымдылық ұйымы ретінде тіркелді және Англия мен Уэльсте кепілдікпен шектелген компания ретінде 5857343 нөмірімен және қайырымдылық ретінде 1115413 нөмірімен тіркелген», 1985 жылғы Компаниялар туралы заңға сәйкес, шексіз мерзімге акционерлік капиталы жоқ. IFFIm вакцинацияға қажетті қаражаттың жылдам қолжетімділігі мен болжамдылығын арттыру мақсатымен құрылды, бұл бағдарлама әлемдегі ең кедей 70 елде іске асырылуда. «IFFIm ұзақ мерзімді мемлекеттік уәделерді облигациялар шығару арқылы дереу қолжетімді ақша қаражатына айналдырады». IFFIm GAVI Альянсы үшін қаржы жинау үшін капитал нарығында «Вакцина облигациялары» деп аталатын облигацияларды сатады. GAVI Альянсы – дамушы елдерде вакцинацияға қолжетімділікті арттыру арқылы балалардың өмірін сақтап, халық денсаулығын қорғауға жұмыс істейтін мемлекеттік-жекеменшік серіктестігі. 2008 жылы Daiwa Securities Group капитал нарығының қаражатының бір бөлігін пакет түрінде ұсынды. 2012 жылдың шілдесіне қарай IFFIm-ді Ұлыбритания, Франция, Италия, Испания, Нидерланды, Швеция, Норвегия, Австралия және Оңтүстік Африка қолдады. Бразилия IFFIm-нің ондық демеуші болуға уәде берді. 2018 жылдың мамырына қарай IFFIm-ді сол тоғыз ел қолдады. Бүгінгі күні IFFIm донорлардың 6,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын уәделерін пайдаланып, әлемдік капитал нарығынан бөлшек және институционалдық инвесторлардан 4,5 миллиард АҚШ доллары (2013 жылдың шілдесі) жинады. Дүниежүзілік банк IFFIm-нің казнашылық басқарушысы болып табылады. 2006 жылдан бері IFFIm қаржыландыруы GAVI-ге денсаулық сақтау бағдарламаларына жұмсалатын қаражатты екі есеге жуық арттыруға мүмкіндік берді. 70 дамушы елге вакцина сатып алу және жеткізуді қолдау үшін IFFIm-ге 2,2 миллиард АҚШ доллары бөлінді. Денсаулық сақтау саласындағы HLSP консалтингтік фирмасы 2011 жылдың шілдесінде IFFIm-нің тәуелсіз бағалауын жариялады, онда оның қаржылық моделі мен денсаулық сақтау нәтижелері жоғары бағаланды. Есепте IFFIm қаржыландырған инвестициялардың «өте жақсы табыс» әкелетіні және GAVI-нің 2,1 миллионнан астам адамның өмірін сақтап қалуына көмектескені айтылды. Есепте IFFIm-нің тиімділігі, әсіресе алдын ала қаржыландырудың артықшылықтары және оның кең ауқымды иммунитетті құруға тигізетін әсері талданды. IFFIm GAVI және алушы елдерге қаржыландырудың сенімділігін қамтамасыз етеді, бұл ұзақ мерзімді жоспарлауға және жедел қажеттіліктерге көмектеседі. Мысалы, IFFIm-нен түскен 545 миллион АҚШ доллары сары қызылша, полиомиелит және қызылшадан 1,4 миллион адамның өлімін болдырмауға көмектескен тактикалық сатып алуларды қаржыландырды. IFFIm-нің арнайы қаржылық қолдауы сондай-ақ, 600 000 менингит және ана мен жаңа туған нәрестелер арасындағы тетанусқа қарсы күресте маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, IFFIm GAVI-ге жаңа вакциналарды жылдам және қауіпсіз қаржыландыруға көмектесті. IFFIm бес жұқпалы ауруға қарсы иммундаушы бес құнды вакцинаның алғашқы дозасын ЮНИСЕФ-ке кепілдік берілген төлемнің 90%-дан астамын қаржылады: дифтерия, тетанус, коклюш, гемофилус гриппінің В (Hib) және гепатит В. GAVI бұл міндеттеме мен аванстық төлемді IFFIm-сіз жасай алмады. 2014 жылдың желтоқсанында IFFIm өзінің алғашқы вакциналық Сукук-ын шығарды, ол «үш жылдық, 500 миллион АҚШ доллары көлеміндегі, бұл супринационалды ұйым шығарған ең ірі дебюттік Сукук болды».