Кіріспе
Польшадағы көтеріліс
Любомирскийдің көтерілісі немесе Любомирскийдің рокошы (rokosz Lubomirskiego) – Польша аристократиясының мүшесі Ежи Себастьян Любомирский бастаған, Польша королі Ян II Казимирге қарсы көтеріліс болды. 1665-1666 жылдары Любомирскийдің жақтастары Сеймнің жұмысын тоқтатты. Любомирский, армияның бір бөлігінің және шақырылған халықтық әскердің (посполитое рушение) қолдауымен 1666 жылы Матви шайқасында патшалық әскерді жеңді. Көтеріліс Ленгоница келісімімен аяқталды, ол корольді тірі кезде патша сайлауларын енгізу сияқты жоспарланған реформаларынан бас тартуға мәжбүр етті. Любомирский, мүңкіген күйде, одан көп ұзамай қайтыс болды.
Lubomirski's rebellion or Lubomirski's rokosz (rokosz Lubomirskiego), was a rebellion against Polish King John II Casimir that was initiated by Jerzy Sebastian Lubomirski, a member of the Polish nobility. From 1665 to 1666, Lubomirski's supporters paralyzed the proceedings of the Sejm. Lubomirski, with the support of part of the army and the conscripted pospolite ruszenie, defeated royal forces at the Battle of Matwy in 1666. The rebellion ended with the Agreement of Łęgonice, which forced the King to give up his planned reforms like the introduction of vivente rege royal elections. Lubomirski, now a broken man, died soon afterward.
Өмірбаян
XVII ғасырдың ортасы Польша-Литва одақтастығы тарихындағы ең қайғылы және қиын кезеңдердің бірі болды. Ел бірнеше соғыстардан, мысалы, Хмельницкий көтерілісінен және Польшаға швециялық шапқыншылықтардан қатты зардап шекті. Оның халықаралық беделі әлсіреп, хаос ақсүйектер демократиясының тиімсіз жұмыс істеуімен одан бетерледі (мысалы, шляхтаның жеңілдіктері, Алтын бостандық). 1652 жылы Литвалық депутат Владислав Сицинский Польша тарихында алғаш рет Сеймде талқыланып жатқан заң жобасын тоқтату үшін либерум вето құралын қолданды. Ел ішкі қайта-қайта туындайтын жанжалдарға және магнаттар арасындағы тартыстарға бөлініп, орталық институттары тиімді жұмыс істемеді. Король Ян II Казимир Ваза Польша-Литваның ахуалын сезіп, оның институттарын реформалауға тырысты. 1658 жылы ол көпшілік дауыс беруді, мемлекеттік жалпы салық жүйесін және басқа да реформаларды көздейтін үкіметті жақсарту бағдарламасын ұсынды. Польша Сенаты реформаларға принципиалды келісім білдіріп, арнайы комиссия құрды. Бірақ мәселе Польшадағы патша сайлауы болды, себебі король мен оның қолдаушылары Vivente rege қағидасын енгізуді қаласа, олардың қарсыластары бұл жүйеге қарсы болды. Король мен оның әйелі Мари Луиза Гонзага поляк ақсүйектері мен магнаттарының арасынан қолдаушылар іздеуді бастады. Олардың қарсыластары, Габсбургтердің елшісі Франц Павел де Лизоланың бастамасымен, Үлкен Польшадан Лукаш Опалинский мен Ян Лесчинский, сондай-ақ Кіші Польшадан Джерзи Себастьян Любомирский сияқты мүшелері бар өз лагерін құрды. Нәтижесінде, реформаға жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды.
Көтеріліс
1661 жылғы Сейм кезінде патша барлық елшілерді сайлау реформасын жүргізу және армияның төленбеген сарбаздарына жалақы төлеу үшін қажетті қосымша салықтарды қолдауға шақырды. Жауап ретінде магнаттар патшаның ұсынысына қарсы шықты және Любомирскийдің ықпалымен Польша Корольдігі мен Литва Ұлы Герцогтігінде Қасиетті Одақ құрылды. Көбінесе жалақысыз сарбаздардан тұратын Одақтың мүшелері өз ақшаларын талап етті. Оларды ақсүйектердің бір бөлігі қолдады, олар ең бастысы ежелгі құқықтарын сақтап, кез келген реформаға қарсы болды және «еркін сайлауды» сақтауды қалады. Барлық сарбаздар мен ақсүйектер көтеріліске қатыспады, патшаға адал болғандары Стефан Чарнецкий басшылығымен өз Одағын құрды. 1662 жылғы Сейм армияға қосымша салық салудан басқа, үкіметтің барлық реформасына қарсы болды. Бірақ патша бас тартқан жоқ. Ежи Любомирский өзінің проблемаларының басты себебі екенін білгендіктен, 1664 жылы оны мемлекетке опасыздық жасады деп айыптады. Сейм соты Любомирскийді кінәлі деп танып, мүлкін тәркіледі, оны жамандады және Польшадан кетуге бұйырды. Любомирский Габсбургтар бақылауындағы Силезияға қашып кетті, онда Габсбургтардың қаржылық көмегімен Польша Корольдігінің армиясы бақылап отырған аймақтарды басып алу үшін әскер жинауға тырысты. 1665 жылы Любомирский көтеріліс жариялады, оның әскері елге енді. 1666 жылдың 13 шілдесінде ол корольдің өзі басқарған патшалық әскерімен кездесті. Любомирскийдің күштері жеңіске жетті. Шайқастан кейін Польша армиясының ең жақсы сарбаздарынан тұратын элиталық полктер көтерілісшілер тарапынан өлтірілді (барлығы армия ең тәжірибелі 4000-қа жуық адамын жоғалтты). 31 шілдеде Леговице ауылында король мен Любомирский келісімге қол қойды. Ян II Казимир реформа жоспарларынан бас тартып, көтерілісшілерге кешірім берді, ал Любомирский өтініш хатына қол қойды. 1668 жылы Сейм мен ақсүйектердің қысымымен және королеваның күрт қайтысынан кейін король тақтан бас тарды.