18 ғасырдағы Польша-Литва мемлекетінің бөлінуі

Кіріспе

18 ғасырдың соңындағы Польша-Литва одақтастығының мәжбүрлі бөліністері

Польшаның бөліністері – Польша-Литва одақтастығының 18 ғасырдың соңында орын алған үш бөлінісі. Бұл бөліністер мемлекеттің құлауына және 123 жылға сояу Польша мен Литваның тәуелсіздігінен айырылуына әкелді. Бөліністерді Габсбург монархиясы, Пруссия Корольдігі және Ресей империясы жүзеге асырды. Олар одақтастықтың жерлерін біртіндеп, территориялық басып алулар мен аннексиялар арқылы өздеріне бөлісті. Бірінші бөлініс 1772 жылдың 5 тамызында Бар конфедерациясы Ресеймен соғыста жеңілгеннен кейін шешілді. Екінші бөлініс 1792 жылғы Польша-Ресей соғысы және 1792 жылғы Тарговица конфедерациясынан кейін болды. Осы кезде Ресей және Пруссия әскерлері одақтастыққа еніп, 1793 жылдың 23 қаңтарында Гродно Сеймінде (Австриясыз) бөлініс туралы шартқа қол қойылды. Үшінші бөлініс 1795 жылдың 24 қазанында, өткен жылы сәтсіз аяқталған Костюшко көтерілісіне жауап ретінде орын алды. Осы бөлініспен одақтастық толыққандай құлап, өмірден кетуге мәжбүр болды. Бұл, әсіресе, Ресей императрицасы Екатерина Ұлының сүйіктісі болған, одақтастықтың соңғы королі Станислав Август Понятовскийге қатысты. 1730 жылы Польша-Литва одақтастығының (Rzeczpospolita) көршілері – Пруссия, Австрия және Ресей статус-квоны сақтау туралы құпия келісімге келді. Атап айтқанда, одақтастықтың заңдары өзгермеуін қамтамасыз етуді көздеді. Бұл одақ Польшада "Үш қара бүркіт одағы" (немесе Лёвенвольде шарты) деп белгілі болды, себебі барлық үш мемлекет өздерінің мемлекеттік символы ретінде қара бүркітті пайдаланды (Польшаның символы – ақ бүркітпен салыстырғанда). Одақтастық батыс және шығыс бөліктерін біріктіруді көздеген Пруссия Корольдігіне қарсы қорғану үшін Ресейге сүйенуге мәжбүр болды. Бұл одақтастықтың Балтық теңізіне шығуын Латвия мен Литва арқылы ғана қалдырды. және т.б.). Бұл жаңа конституция 1764 жылы Станислав II тұсында жасалған реформаларды жойды. Liberum veto және соңғы бір жарым ғасырдың барлық ескі кемшіліктері осы жаңа конституцияның өзгермейтін бөліктері ретінде (т.б. "кардиналдық заңдарда") кепілдендірілді. Репнин сондай-ақ поляк және литвалық дворяндардың жеке меншігіндегі шаруалардың құқықтарын Ресей қорғауы, протестанттар мен православиелік христиандардың діни бостандығын, сондай-ақ протестанттар, православиелік христиандар мен униаттардың (шығыс католиктерінің) саяси бостандығын, оның ішінде барлық мемлекеттік лауазымдарды, тіпті патшалық лауазымын иелену құқығын талап етті. Келесі король енді Ресейдің билеуші әулетінің мүшесі болуы мүмкін еді. Сейм бұл талапты мақұлдады. Бұл Польшаның кейбір римдік католиктері арасында наразылық тудырды, сондай-ақ одақтастықтың ішкі істеріне Ресейдің араласуына, оның ішінде Польша Сенатының мүшелері мен Рим католик шіркеуінің жетекші епископтарының Ресейге жер аударылуына наразылық білдірді. Бұл 1768-1772 жылдардағы Бар конфедерациясы соғысына әкелді. Поляктар Барда Ресей әскерлерін одақтастықтың аумағынан қууға тырысты. Бөлініс туралы шарт 1772 жылдың 22 қыркүйегінде қол қойылды. Пруссияның Фридрих II өзінің жетістігіне риза болды. Пруссия Корольдік Пруссияның көп бөлігін (Гданьскісіз), Пруссия мен Бранденбург маркграфы арасында орналасқан жерлерді, сондай-ақ Ермландты (Вармияны), Нотец өзені бойындағы Үлкен Польшаның солтүстік аудандарын (Нетце ауданы), Куявияның бір бөлігін (бірақ Торунь қаласын емес) алды. Өздерінің аумақтарын басып алғаннан кейін үш бөлінген держава король Станислав пен Сейм өз әрекеттерін мақұлдауын талап етті. Көмек келмеген кезде және үш елдің әскерлері Варшаваны басып алып, күшпен жиналысты шақыруға мәжбүрлеген кезде, жалғыз қалған нұсқа олардың еркіне пассивті бағыну болды. Ресей әскерлері қарсылық білдіргендіктен, 1773 жылдың 18 қыркүйегінде Сейм одақтастықтың басып алынған аумақтарына қатысты барлық талаптарынан бас тарту туралы шартқа қол қойды. 1772 жылы Жан Жак Руссо Польша-Литва одақтастығы үшін жаңа конституция ұсынуға шақырылды, нәтижесінде "Польша үкіметі туралы ойлар" (1782) жазылды, бұл оның соңғы маңызды саяси еңбегі болды.

The Partitions of Poland were three partitions of the Polish–Lithuanian Commonwealth that took place toward the end of the 18th century and ended the existence of the state, resulting in the elimination of sovereign Poland and Lithuania for 123 years. The partitions were conducted by the Habsburg monarchy, the Kingdom of Prussia, and the Russian Empire, which divided up the Commonwealth lands among themselves progressively in the process of territorial seizures and annexations. The First Partition was decided on August 5, 1772, after the Bar Confederation lost the war with Russia. The Second Partition occurred in the aftermath of the Polish–Russian War of 1792 and the Targowica Confederation of 1792 when Russian and Prussian troops entered the Commonwealth and the partition treaty was signed during the Grodno Sejm on January 23, 1793 (without Austria). The Third Partition took place on October 24, 1795, in reaction to the unsuccessful Polish Kościuszko Uprising the previous year. With this partition, the Commonwealth ceased to exist. This applies particularly to the last Commonwealth King Stanisław August Poniatowski, who for some time had been a lover of Russian Empress Catherine the Great. In 1730, the neighbors of the Polish–Lithuanian Commonwealth (Rzeczpospolita), namely Prussia, Austria and Russia, signed a secret agreement to maintain the status quo: specifically, to ensure that the Commonwealth laws would not change. Their alliance later became known in Poland as the "Alliance of the Three Black Eagles" (or Löwenwolde's Treaty), because all three states used a black eagle as a state symbol (in contrast to the white eagle, a symbol of Poland). The Commonwealth had been forced to rely on Russia for protection against the rising Kingdom of Prussia, which demanded a slice of the northwest in order to unite its Western and Eastern portions; this would leave the Commonwealth with a Baltic coast only in Latvia and Lithuania. and others). This new constitution undid the reforms made in 1764 under Stanisław II. The liberum veto and all the old abuses of the last one and a half centuries were guaranteed as unalterable parts of this new constitution (in the so called Cardinal Laws). Repnin also demanded the Russian protection of the rights of peasants in private estates of Polish and Lithuanian noblemen, religious freedom for the Protestant and Orthodox Christians and the political freedoms for Protestants, Orthodox Christians and Eastern Catholics (Uniates), including their right to occupy all state positions, including a royal one. The next king could be a member of the Russian ruling dynasty now. The Sejm approved this. Resulting reaction among some of Poland's Roman Catholics, as well as the deep resentment of Russian intervention in the Commonwealth's domestic affairs including the exile to Russia of the top Roman Catholic bishops, the members of the Polish Senate, led to the War of the Confederation of Bar of 1768–1772, formed in Bar, where the Poles tried to expel Russian forces from Commonwealth territory. the partition treaty was ratified by its signatories on September 22, 1772. Frederick II of Prussia was elated with his success; Prussia took most of Royal Prussia (except Gdańsk) that stood between its possessions in Prussia and the Margraviate of Brandenburg, as well as Ermland (Warmia), northern areas of Greater Poland along the Noteć River (the Netze District), and parts of Kuyavia (but not the city of Toruń). After having occupied their respective territories, the three partitioning powers demanded that King Stanisław and the Sejm approve their action. When no help was forthcoming and the armies of the combined nations occupied Warsaw to compel by force of arms the calling of the assembly, the only alternative was passive submission to their will. The so called Partition Sejm, with Russian military forces threatening the opposition, on September 18, 1773, signed the treaty of cession, renouncing all claims of the Commonwealth to the occupied territories. In 1772, Jean Jacques Rousseau was invited to present recommendations for a new constitution for the Polish–Lithuanian Commonwealth, resulting in the Considerations on the Government of Poland (1782), which was to be his last major political work.

Екінші бөлу

1790 жылға қарай, Одақ соншалықтай әлсірегендіктен, өзінің жауы Пруссиямен табиғи емес және соңғы одаққа түсуге мәжбүр болды. 1790 жылғы Польша-Пруссия шартына қол қойылды. Шарттың талаптары Польша-Литваның келесі екі бөлінуіне себеп болды. 1791 жылғы мамыр Конституциясы буржуазияға құқық берді, үкіметтің үш тармағының бөлінуін орнатты және Репнин Сейміндегі теріс асылдарды жойды. Бұл реформалар Одақтың қайта жандануынан қорқытқан көрші мемлекеттердің агрессивті әрекеттерін тудырды. Польша Франциядағы радикалды якобинизмнің құрбаны болды деп мәлімдеп, Ресей әскерлері 1792 жылы Одаққа басып кірді. Конституцияны қорғау соғысында Ресейге жақтас консервативті поляк магнаттары, Тарговица Конфедерациясы, конституцияны қолдаған поляк күштеріне қарсы күресті, себебі орыстардың Алтын бостандықты қалпына келтіруге көмектесетініне сенді. Пруссиялық одақтастарынан қол үзген Польшаның конституцияны қолдайтын күштері Тарговица жасақтарымен және тұрақты орыс армиясымен шайқасып, жеңіліске ұшырады. Пруссия Ресеймен келісімге келді, онда Польша реформалары жойылсын, ал екі ел де Одақтың аумағынан бөліктер алсын деп келісті. 1793 жылы Гродно Сеймі депутаттары, Ресей әскерлерінің қатысуымен, Ресейдің аумақтық талаптарына келісті. Екінші бөлісте Ресей мен Пруссия өздеріне жеткілікті жерді иеленді, нәтижесінде 1772 жылғы халықтың үштен бірі ғана Польшада қалды. Пруссия жаңадан алған провинциясын Оңтүстік Пруссия деп атады, ал жаңа провинцияның астанасы ретінде Познань (кейін Варшава) тағайындалды. Тағы бір бөлінуді күтпеген Тарговица конфедерациясы және оларға соңында қосылған король Станислав Август Понятовский де беделін және қолдауын жоғалтты. Ал реформаторлар халықтан үлкен қолдау алып, 1794 жылы Костюшко көтерілісі басталды.

Үшінші бөлік

Костюшконың әскерлері бастапқыда бірнеше жеңіске жетті, бірақ ақырында Ресей империясының күшті армиясының алдында жеңілді. Қалған елдегі наразылық күшейгенін көрген бөліс жасаған елдер, Польшаның тәуелсіз мемлекетін картадан мүлдем жою арқылы мәселені шешуге бекінді. 1795 жылдың 24 қазанында олардың өкілдері келісімге қол қойып, одақтың қалған территорияларын үш елдің арасында бөлісті. Ресейдің сыртқы саясатының негізгі авторларының бірі Александр Безбородко, Екатерина II-ге Польшаның екінші және үшінші бөлісі туралы кеңес берді. Ресейге Вильнюспен бірге 1,2 миллион адам, Пруссияға (Жаңа Шығыс Пруссия және Жаңа Силезияның жаңа провинциялары) Варшавамен бірге 1 миллион адам, ал Австрияға Люблин мен Краковпен бірге 1,2 миллион адам бөлді.

Салдары

Польша королі Станислав Август Пониатовский орыс әскери күзетімен Гродноға аттанды, ол 1795 жылғы 25 қарашада тақтан бас тарды. Содан кейін ол Ресейдің Санкт-Петербург қаласына кетіп, қалған өмірін өткізді. Бұл әрекет Ресейдің бөліс жасаушы державалардың ең маңыздысы болып саналатынын қамтамасыз етті. Халық саны бойынша, бірінші бөлісте Польша төрт-бес миллионнан астам азаматын жоғалтты (бөлістерге дейін 14 миллион халқының шамамен үштен бірі). Екінші бөлістен кейін Польшада шамамен 4 миллион адам қалды, бұл оның бастапқы халқының тағы үштен бірін, қалған халықтың жартысын жоғалтқанын білдіреді. Үшінші бөліске қарай Пруссия халықтың 23%-ын, Австрия 32%-ын, ал Ресей 45%-ын алды. + Одақтың аумағының жиынды бөлінуі Австрияға Пруссияға Ресейге Қоса аннексияланған Қалған аумақ % Аймақ % Аймақ % Аймақ % Аймақ % 1772 11.17% 4.95% 12.68% 28.79% 71.21% 1793 — — 7.78% 34.11% 41.90% 29.31% 1795 6.41% 6.54% 16.36% 29.31% Жоқ 0% Барлығы 17.57% 19.28% 63.15% 100% (Вандич Австрия үшін 18%, Пруссия үшін 20% және Ресей үшін 62% аннексияланған аумақтың мөлшерін сәл өзгеше бағалайды.) Бөлістердің нәтижесінде поляктар Еуропадағы қалыпты жағдайды өзгертуге тырысуға мәжбүр болды. Польша ақындары, саясаткерлері, аристократтары, жазушылары, суретшілері, олардың көпшілігі эмиграцияға мәжбүр болды (соның салдарынан Ұлы эмиграция термині пайда болды), 19 ғасырдың революционерлеріне айналды, өйткені бостандыққа ұмтылыс поляк романтизмінің ерекше белгісіне айналды. Польша революционерлері Пруссия, Австрия империясы және Ресей империясындағы көтерілістерге қатысты. Польша легиондары Наполеонмен бірге шайқасты және «Біздің және сіздің бостандығыңыз үшін» деген ұранмен Ұлттар көктеміне (әсіресе 1848 жылғы Венгрия революциясына) белсенді қатысты. Польша 1807 жылы Наполеон Варшава Герцогтығын құрған кезде қысқа мерзімге қайта жанданды. Оның жеңілісінен кейін және 1815 жылғы Вена конгресінің келісімі іске асырылғаннан кейін, оның орнына Ресей басымдығымен Польша Конгресі Корольдігі құрылды. Конгрестен кейін Ресей Польшаның үлкен бөлігіне (Варшавамен бірге) ие болды және 1831 жылғы көтерілісті басып жапқаннан кейін Конгресс Корольдігінің автономиясы жойылды, поляктар мүліктері тәркіленді, жер аударылды, әскери міндетке алынды және өз университеттері жабылды. 1863 жылғы көтерілістен кейін поляк орта мектептері орыс тіліне ауыстырылды және сауаттылық деңгейі күрт төмендеді. Австрияның қазір Галиция деп аталатын бөлігінде поляктар жақсырақ жағдайға ие болды және оларға парламентте өкілдік етуге және өз университеттерін құруға рұқсат берілді, ал Краков пен Лемберг (Львов/Львов) поляк мәдениеті мен білімінің орталықтарына айналды. Осы уақытта Пруссия поляк азаматтарының барлық мектеп жүйесін германизациялады және Ресей империясымен салыстырғанда поляк мәдениеті мен институттарына ешқандай құрмет көрсетпеді. 1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстың орталық державалары Германия империясы мен Австрия-Мажарстанның клиенттік мемлекетін ұсынды және қабылдады: Польша Регенттік Корольдігі. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Орталық державалардың Батыс одақтастарына бас иеуі, Ресей революциясының хаосы және Версаль келісімі Польшаның 123 жылдан кейін толық тәуелсіздігін қайта орнатуға мүмкіндік берді.

The King of Poland, Stanisław August Poniatowski, under Russian military escort left for Grodno where he abdicated on November 25, 1795; next he left for Saint Petersburg, Russia, where he would spend his remaining days. This act ensured that Russia would be seen as the most important of the partitioning powers. With regard to population, in the First Partition, Poland lost over four to five million citizens (about a third of its population of 14 million before the partitions). Only about 4 million people remained in Poland after the Second Partition which makes for a loss of another third of its original population, about a half of the remaining population. By the Third Partition, Prussia ended up with about 23% of the Commonwealth's population, Austria with 32%, and Russia with 45%. + Cumulative division of the Commonwealth territory Partition To Austria To Prussia To Russia Total annexed Total remaining Area % Area % Area % Area % Area % 1772 11.17% 4.95% 12.68% 28.79% 71.21% 1793 — — 7.78% 34.11% 41.90% 29.31% 1795 6.41% 6.54% 16.36% 29.31% None 0% Total 17.57% 19.28% 63.15% 100%
(Wandycz also offers slightly different total annexed territory estimates, with 18% for Austria, 20% for Prussia and 62% for Russia.) As a result of the Partitions, Poles were forced to seek a change of status quo in Europe. Polish poets, politicians, noblemen, writers, artists, many of whom were forced to emigrate (thus the term Great Emigration), became the revolutionaries of the 19th century, as desire for freedom became one of the defining parts of Polish romanticism. Polish revolutionaries participated in uprisings in Prussia, the Austrian Empire and Imperial Russia. Polish legions fought alongside Napoleon and, under the slogan of For our freedom and yours, participated widely in the Spring of Nations (particularly the Hungarian Revolution of 1848). Poland would be briefly resurrected—if in a smaller frame—in 1807, when Napoleon set up the Duchy of Warsaw. After his defeat and the implementation of the Congress of Vienna treaty in 1815, the Russian dominated Congress Kingdom of Poland was created in its place. After the Congress, Russia gained a larger share of Poland (with Warsaw) and, after crushing an insurrection in 1831, the Congress Kingdom's autonomy was abolished and Poles faced confiscation of property, deportation, forced military service, and the closure of their own universities. After the uprising of 1863, Russification of Polish secondary schools was imposed and the literacy rate dropped dramatically. In the Austrian sector which now was called Galicia, Poles fared better and were allowed to have representation in Parliament and to form their own universities, and Kraków with Lemberg (Lwów/Lviv) became centers of Polish culture and education. Meanwhile, Prussia Germanized the entire school system of its Polish subjects, and had no more respect for Polish culture and institutions than the Russian Empire. In 1915 a client state of the German Empire and Austria Hungary was proposed and accepted by the Central Powers of World War I: the Regency Kingdom of Poland. After the end of World War I, the Central Powers' surrender to the Western Allies, the chaos of the Russian Revolution and the Treaty of Versailles finally allowed and helped the restoration of Poland's full independence after 123 years.

Себептері, заңдылығы және негіздемелері

Соңғы зерттеулер көрсеткендей, бөлістер одақтың жай-жақсы жағдайына қайта оралуының бастапқы белгілерін көрсеткен кезде болды және соңғы екі бөлісті одақтағы реформалардың күшеюіне жауап ретінде, сондай-ақ олардың билікке ұмтылатын көршілеріне төнген ықтимал қауіп ретінде қарастырады. Тарихшы Норман Дэвис айтқандай, билік тепе-теңдігі сақталғандықтан, көптеген замандас бақылаушылар бөліс жасаған мемлекеттердің «ағартушы жақтастарының» түсіндірмелерін қабылдады. Сондықтан Николай Карамзин: «Шет елдер Польшаның бөлінісін айыптасын, біз өзімізге тиесілі нәрсені алдық», - деп жазды. Ресей тарихшылары Ресейдің негізінен Украина мен Беларусь провинцияларын, шығыс славян халқымен бірге аннексиялағанын жиі атап көрсетті, дегенмен көптеген русиндер Ресейге Польшаға қарағанда көбірек ынталы емес еді, ал этникалық поляк және литва аумақтары да кейіннен аннексияланды. Орыс ағартушылығымен бірге бөлістердің жаңа негіздемесі пайда болды, өйткені Гаврила Державин, Денис Фонвизин және Александр Пушкин сияқты орыс жазушылары католик Польшасының жегілуін және оны көршілерімен «мәдениеттендіру» қажеттігін атап өтті. Дегенмен, 19 ғасырдың басқа замандастары одан да күмәнмен қарады; мысалы, британдық юрист сэр Роберт Филлимор бөлісті халықаралық құқықтың бұзылуы ретінде қарастырды; неміс юрисі Генрих Бернхард Оппенгейм осыған ұқсас пікірлер білдірді. Бөлістердің мұндай ақталуына қарсы шыққан басқа да ескі тарихшылардың арасында француз тарихшысы Жюль Мишеле, британдық тарихшы және саясаткер Томас Бабингтон Маколей және бөлістердің әдепсіздігін сынаған Эдмунд Берк болды. Дегенмен, көптеген үкіметтер оқиғаны факт ретінде қабылдады. Осман империясы әлемдегі жалғыз немесе екі елдің бірі (екіншісі Парсы империясы) бөлістерді мойындамады және Лехистан (Польша) елшісіне дипломатиялық корпусында орын қалдырды. Бірнеше ғалымдар бөліс жасаған державалардың экономикалық мотивациясына назар аударды. Хайо Холборн Пруссияның Гданьск арқылы Балтық теңізіндегі астық саудасын бақылауға алуды мақсат еткенін атап өтті. 18 ғасырда орыс шаруалары Ресейден Польша-Литва одағына (ондағы жағдай Ресейге қарағанда жақсарған) көшкен, бұл Ресей үкіметі үшін үлкен мәселеге айналды және одақты бөлу шешіміне ықпал етті (Екатерина II Польшаның бөлінуіне себептердің бірі ретінде мыңдаған шаруалардың жақсы өмірді іздеп Польшаға қашқанын келтірді). Ежи Чайевский және Пётр Кимла 18 ғасырда бөлістер бұл мәселені шешкенше, орыс әскерлері Польша-Литва одағының аумақтарына жиі шабуыл жасады, ресми түрде қашқандарды қайтару үшін, бірақ іс жүзінде көптеген жергілікті тұрғындарды ұрлады.

More recent studies claim that partitions happened when the Commonwealth had been showing the beginning signs of a slow recovery and see the last two partitions as an answer to strengthening reforms in the Commonwealth and the potential threat they represented to its power hungry neighbours. As historian Norman Davies stated, because the balance of power equilibrium was observed, many contemporary observers accepted explanations of the "enlightened apologists" of the partitioning state. Thus, Nikolay Karamzin wrote: "Let the foreigners denounce the partition of Poland: we took what was ours." Russian historians often stressed that Russia annexed primarily Ukrainian and Belarusian provinces with Eastern Slavic inhabitants, although many Ruthenians were no more enthusiastic about Russia than about Poland, and ignoring ethnically Polish and Lithuanian territories also being annexed later. A new justification for partitions arose with the Russian Enlightenment, as Russian writers such as Gavrila Derzhavin, Denis Fonvizin, and Alexander Pushkin stressed degeneration of Catholic Poland and the need to "civilize" it by its neighbors. Nonetheless, other 19th century contemporaries were much more skeptical; for example, British jurist Sir Robert Phillimore discussed the partition as a violation of international law; German jurist Heinrich Bernhard Oppenheim presented similar views. Other older historians who challenged such justifications for the Partitions included French historian Jules Michelet, British historian and politician Thomas Babington Macaulay, and Edmund Burke, who criticized the immorality of the partitions. Nonetheless, most governments accepted the event as a fait acompli. The Ottoman Empire was either the only, or one of only two countries in the world that refused to accept the partitions, (the other being the Persian Empire), and reserved a place in its diplomatic corps for an Ambassador of Lehistan (Poland). Several scholars focused on the economic motivations of the partitioning powers. Hajo Holborn noted that Prussia aimed to take control of the lucrative Baltic grain trade through Gdańsk. In the 18th century the Russian peasants were escaping from Russia to the Polish–Lithuanian Commonwealth (where the once dire conditions had improved, unlike in Russia) in significant enough numbers to become a major concern for the Russian Government sufficient to play a role in its decision to partition the Commonwealth (one of the reasons Catherine II gave for the partition of Poland was that thousands of peasants escaped from Russia to Poland to seek a better fate"). Jerzy Czajewski and Piotr Kimla assert that in the 18th century until the partitions solved this problem, Russian armies increasingly raided territories of the Commonwealth, officially to recover the escapees, but in fact kidnapping many locals;

Польшаның үздіксіз бөлісі «Федералисттік қағаздардың» маңызды тақырыбы болды, онда Польша үкіметінің құрылымы және оған шетелдік ықпал бірнеше қағаздарда (мысалы, «Федералист» № 14, «Федералист» № 19, «Федералист» № 22, «Федералист» № 39) АҚШ Конституциясын жазушыларға ескерту ретінде пайдаланылды.