Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Мьянмадағы мемлекеттік лауазымдарға саяси сайлау
Political elections for public offices in Myanmar
Мьянма – ұлттық деңгейде сайланған өкілдері бар унитарлық республика. Ұлттық деңгейде мемлекет басшысы және заң шығарушы орган болып табылатын президент, сайлаушылар алқасы арқылы жанама сайланады. 2008 жылғы Конституцияға сәйкес, Президенттің және Министрлер кабинетінің өкілеттік мерзімі бес жылды құрайды. Барлық сайлауды Одақтың Сайлау комиссиясы реттейді. Мьянма 330 сайлау округіне бөлінген, сайлаулар тек бірнеше кандидат бар округтерде ғана өткізіледі. Әйтпесе, әр округтен өкіл сайланады, сондай-ақ әскерилер тағайындаған қосымша 110 орын бар. Әскерилер жағдайды қауіпсіз деп санаса, кейбір округтерде сайлау өткізуден бас тартуға құқылы. Сайлаудың мақсаты – Одақтың Жоғары палатасына (Ұлттар палатасы) және Төменгі палатасына (Өкілдер палатасы) мүшелерді тағайындау, сондай-ақ штаттар мен аймақтардың Хлуттауларын (парламенттерін) құру. Этникалық істер министрлері де сол күні өз сайлау округтерінен сайланды, бірақ оларға дауыс беру құқығы тек белгілі бір штаттар мен аймақтардағы таңдалған этникалық азшылықтарға ғана берілді. 1922 жылдан бері елде 17 жалпы сайлау өтті. 2020 жылғы сайлауларда Ұлттық Демократия лигасы көпшілігін арттырғаннан кейін, Мьянма әскерилері Татмадау сайлау қорытындыларын жарамсыз деп мәлімдеді. Татмадау демократиялық жолмен сайланған басшыларды, жаңадан сайланған саясаткерлер ант беруге бір күн қалғанда қызметтен шеттетуге ұшыратты. Төтенше жағдай аяқталғанға дейін демократиялық сайлауларға тыйым салынды, ал төтенше жағдайдың мерзімі алғашқыда 2022 жылдың 1 ақпанына дейін, кейін 2023 жылдың 1 ақпанына дейін ұзартылды. 2023 жылдың ақпанына қарай мерзім тағы 6 айға ұзартылды.
Myanmar is a unitary republic, with elected representatives at the national state or region levels. On the national level, the president who is the head of state and legislature, is elected indirectly through an Electoral College. According to the 2008 constitution, the term durations of the President, and Cabinet are five years. All elections are regulated by the Union Election Commission. Myanmar is divided into 330 constituencies, and elections are only held in constituencies where there is more than one candidate. Otherwise, a representative is selected from each constituency with additional 110 seats appointed by the military, may decide not to hold elections in certain constituencies where they deem the situation unsafe. The goal of the election is to appoint Members of the Assembly in both the upper house (the House of Nationalities) and the lower house (the House of Representatives) of the Assembly of the Union, and State and Region Hluttaws. Ethnic Affairs Ministers were also elected by their designated electorates on the same day, although only select ethnic minorities in particular states and regions are entitled to vote for them. The country has had 17 general elections since 1922. Following the 2020 elections, in which the National League for Democracy increased its majority, the Tatmadaw, Myanmar's military, claimed the results were invalid. The Tatmadaw deposed democratically elected leaders the day before newly elected politicians could be sworn in. Democratic elections were forbidden until the ongoing state of emergency ended which was first projected to be on 1 February 2022, later it was extended to 1 February 2023. and as of February 2023, extended by another 6 months.
Тарих
1988 жылдың тамызында Не Виннің бір партиялық басқару жүйесі – Бирма Социалистік бағдарлама партиясы (БСПП) 1988 жылдың тамызында 8888 көтерілісінен кейін құлдырады. Сол жылдың қыркүйегінде әскерилер 1990 жылы «еркін және әділ» сайлау өткізу ниетімен деген сылтаумен төңкеріс жасады. Жаңа әскери әкімшіліктің тұсында төменгі палатаға (Пайту Хлуттав немесе «Халық жиналысы») алғашқы сайлау 1990 жылдың 27 мамырында өтті. Басты оппозициялық партия – Демократия үшін Ұлттық лига 492 орынның 392-сін жеңіп алды. Парламенттік жүйе бойынша, Ұлттық лига жаңа үкімет құруға тиіс болған, бірақ SLORC нәтижелерді мойындаудан бас тартты, сондықтан Халық жиналысы ешқашан шақырылмады. Әскери хунта Ұлттық лиганың жетекшісі Аун Сан Су Чжиді партиясы жеңіске жеткеннен кейін үй қамауына алды. 1997 жылдың қарашасында SLORC таратылып, Мемлекеттік бейбітшілік және даму кеңесі (SPDC) ретінде қайта құрылды. 2003 жылдың тамызында премьер-министр Кхин Нюнт үкіметтің «демократияға жеті қадамдық жол картасын» жариялады. Бұл жоспарға оның іске асыру барысын және нәтижелерін тексеру үшін тәуелсіз механизм және кесте енгізілмеген. 2008 жылдың 7 ақпанында SPDC жаңа конституция бойынша референдумды сол жылдың мамыр айында, ал 2010 жылы көп партиялық сайлау өткізілетінін хабарлады. Конституциялық референдум 10 мамырда өтті. 20 жылдан кейін алғашқы жалпы сайлау 2010 жылдың қарашасында өтті, бұл үкіметтің демократияға жол картасының бесінші қадамын аяқтады. Сайлау комиссиясы сайлау заңдарына сәйкес Ұлттық лиганы «жарамсыз» деп жариялағандықтан, оған бұл сайлауға қатысуға рұқсат берілмеді. Алайда, Ұлттық лигаға 2012 жылғы қосымша сайлауға қатысуға рұқсат берілді, ал 2010 жылы үй қамауынан босатылған Су Чжи Пайту Хлуттавқа депутат болып сайланды. 2015 жылғы жалпы сайлауда Демократия үшін Ұлттық лига орынның абсолютті көпшілігін жеңіп, жиналыстың 86 пайызын иеленді. Бұл президенттікке және бірінші вице-президенттікке қалаған кандидаттардың сайлануын қамтамасыз ету үшін қажетті 67 пайыздан асып түсті. 2020 жылғы сайлауда Ұлттық лига жалпы 1117 орынның 920-сын жеңіп алды, бұл АҚШ Демократиялық партиясы мен әскерилер тарапынан алаяқтық туралы шағымдарға әкелді. Көптеген тергеулер мен азаматтық наразылықтардың нәтижесінде 2021 жылдың ақпанында екінші төңкеріс болды және төтенше жағдай жарияланды. Төтенше жағдай екі рет ұзартылды және 2023 жылдың ақпанына сәйкес, 2023 жылдың тамызында аяқталуы тиіс.
In \August 1988 Ne Win's one party rule system – the Burma Socialist Programme Party (BSPP) – collapsed in August 1988 following the 8888 Uprising, In September that year, the military staged coup d'etat under the guise of intending to hold "free and fair" elections in 1990. The first elections to the lower house (the Pyithu Hluttaw or "People's Assembly") under the new military administration, dubbed the State Law and Order Restoration Council (SLORC), were held on 27 May 1990. The major opposition party, the National League for Democracy, achieved a landslide victory with a majority of 392 out of the 492 seats; under the parliamentary system, the NLD should have formed the new government, however, the SLORC refused to acknowledge the results, and thus the People's Assembly never convened. The military junta placed the leader of the NLD, Aung Sang Suu Kyi, under house arrest following her party's victory. The SLORC was abolished in November 1997 and resurfaced as the State Peace and Development Council (SPDC). In August 2003, Prime Minister Khin Nyunt announced a seven step "roadmap to democracy", which the government was reportedly implementing. The plan did not include a timetable and no independent mechanism for verifying its progress and results. On 7 February 2008, SPDC announced that a referendum for the new constitution would be held in May that year, and a multi party elections in 2010. The constitutional referendum was held on 10 May. The first general elections in 20 years were held in November 2010, completing the fifth step of the government's roadmap to democracy. The NLD was executed from participating in these elections as the Election Commission declared them "null and void" in accordance with election laws. The NLD, was however, allowed to participate in the 2012 by elections that followed, and Suu Kyi released from house arrest in 2010 won a seat in the Pyithu Hluttaw. In the 2015 general election, the National League for Democracy won an absolute majority of seats, taking 86 percent of the seats in the Assembly of the Union well over the 67 percent supermajority needed to ensure that its preferred candidates will be elected president and first vice president. In the 2020 elections, the NLD won 920 of the total 1,117 seats, which was met with claims of fraud from USDP and the military. As a result of widespread investigations and civil unrest, a second coup d’etat occurred in February 2021, and a state of emergency rule was declared. This state of emergency was extended twice, and as of February 2023, is meant to end in August 2023.