Кіріспе

Роман Вишняк (19 тамыз 1897 – 22 қаңтар 1990) – ресейлік-американдық фотограф, Холокостқа дейінгі Орталық және Шығыс Еуропадағы еврейлердің мәдениетін фильмге түсіргенімен әйгілі. Оның жұмыстарының ірі архиві 2018 жылға дейін Халықаралық фотосурет орталығында сақталды, содан кейін Роман Вишняк қызы Мара Вишняк Кохн оны Берклидегі Калифорния университетінің еврей өнері мен өмірі туралы Магнес жинағына сыйға берді. Вишняк – жан-жақты фотограф, білімі мол биолог, өнер коллекционері және өнер тарихының оқытушысы болды. Ол сонымен қатар фотомикроскопия және уақыт өте келе түсірілім жасау саласына маңызды ғылыми үлес қосты. Вишняк тарихқа, әсіресе ата-бабаларының тарихына қызығушылық танытты және еврей тегіне берілді; өмірінің соңғы жылдарында ол сионист болды. Роман Вишняк штетлдер мен еврей геттоларының, танымал адамдардың портреттері мен микроскопиялық биологияның суреттерімен халықаралық деңгейде танымал болды. 1983 жылы жарық көрген «Жоғалған әлем» атты кітабы оны әйгілі етті және ол 1930 жылдардағы Шығыс Еуропадағы еврей мәдениетінің ең толық суреттелген құжаттамаларының бірі болып табылады. Бұл суреттер және Халықаралық фотосурет орталығының «Roman Vishniac Rediscovered» атты көшпелі көрмесіне қосылған құжаттардан тұрады. 2018 жылдың қазан айында Кохн Вишняк архивін, оның ішінде 30 000-ға жуық фотонегативтер, басып шығарылған суреттер, құжаттар және естеліктерді Берклидегі Калифорния университетінің кітапхана жүйесінің бөлігі болған еврей өнері мен өмірі туралы Магнес жинағына тапсырды.

Ерте өмір

Вишняк Санкт-Петербургтің сыртындағы Павловск қаласында ата-анасының дачасында дүниеге келді және Мәскеуде өсті. Бұл қалада тұру құқығы аз ғана еврейлерге берілген, бірақ Вишняк отбасы Романның әкесі Соломон Вишняк, шатыр жасаумен айналысқан бай кәсіпкер, және анасы Манья, белгілі алмаз саудагерлерінің қызы болғандықтан Мәскеуде тұрды. Вишняк сондай-ақ Катя есімді әпкесі болды. Жаз айларында Вишняктар Мәскеуден шығып, қаладан бірнеше шақырым қашықтықтағы дачаға көшіп отыратын. Бала кезінде Вишняк биология мен фотосуретке қызығушылық танытты, оның бөлмесі "өсімдіктер, жәндіктер, балықтар және кішкентай жануарлармен" толы болды. Жеті жасқа толған күні ол әжесінен микроскоп алды, дереу камераны қосып, тарақанның аяғындағы бұлшық еттерін 150 есе үлкейтіп суретке түсірді. Жас Вишняк осы микроскопты жиі пайдаланды, өлі жәндіктерден бастап жануарлардың қабыршақтарына, тозаң мен қарапайымды организмдерге дейін көре алатын барлық нәрсені қарап, фотоға түсірді. 1914 жылдан бастап ол алты жыл бойы Мәскеудегі Шаньевский атындағы Мәскеу қалалық халық университетінде (қазіргі Ресей мемлекеттік гуманитарлық университеті) оқыды. Онда зоологияны зерттеді. Бос уақытында Берлин университетінде Шығыс өнерін оқыды. Вишняк эндокринология мен оптиканы зерттеді және фотосурет түсірді (оң жақта қараңыз). Берлинде ол табиғаттану туралы лекциялар оқыды. Вишняк осы суреттерді Берлиндегі пәтеріндегі қараңғы бөлмеде өңдеп, басып шығарды. 1935-1938 жылдар аралығында Шығыс Еуропаға тағы сапарлар жасалды, бұл сапарлар да JDC-нің тапсырысымен ұйымдастырылды.

Нью-Йорк

Вишняк отбасы 1940 жылы Лиссабоннан Нью-Йоркке қашып кетті. Ол көбінесе шетелдік клиенттермен портрет салу жұмыстарын жүргізді, бірақ бизнес нашар болды. Осы уақытта, 1942 жылы, ол өзінің ең танымал суреттерінің бірін – Альберт Эйнштейннің портретін салды. Ол Эйнштейннің Нью-Джерси штатындағы Принстон қаласындағы үйіне келіп, ғалымның кабинетіне Еуропадағы ортақ достарынан сәлемдер жеткізу сылтавымен кірді. Ол ғалым оған назар аудармай, ойға шомған кезде суретке түсірді. Кейіннен Эйнштейн бұл портретті өзінің сүйіктісі деп атады. 1946 жылы Вишняк Лутадан ажырасып, келесі жылы отбасылық досы Эдит Эрнстке үйленді. Бірнеше жылдан кейін ол портрет салуды тастап, фотомикроскопия саласында жеке жұмыс істеді. Ол Элеонора Рузвельтке (сол кездегі бірінші ханым) көрмеге келуін сұрап хат жазды, бірақ ол келмеді. Ол сондай-ақ, Президентке өзінің кейбір суреттерін жіберді, ол үшін оған әдепті түрде алғыс айтылды. Вишняк Шығыс Еуропада түсірген 16 000 суреттің бар болғаны 2 000-ы ғана Америкаға жетті. Бұл негативтердің көпшілігін Вишняк пен оның отбасы мұқият жасырды, ал қалғандарын Вишняқтың жақын досы Уолтер Бирер Куба арқылы контрабандалық жолмен әкелді. Жетпіс және сексен жасында Вишняк Пратт институтында «Шеврон шығармашылық профессоры» болды (онда ол фотография философиясы сияқты тақырыптар бойынша курстар оқыды). Оның коллекциясында 14 ғасырдағы Будда, қытай гобелендері, жапон қылыштары, түрлі көне микроскоптар, құнды ескі карталар және құрметті кітаптар бар еді. Ол Нью-Йорк қалалық университетінде, Кейс Вестерн Резерв университетінде шығыс және орыс өнері, жалпы философия және ғылымдағы дін, әсіресе еврей тақырыптары, экология, нумизматика, фотография және жалпы ғылым пәндерін оқыды. 1990 жылдың 22 қаңтарында ішек қатерлі ісігінен қайтыс болды. Осы таулардағы шағын ауылдарды суретке түсіру үшін Вишняк ауыр жабдықты (Leica, Rolleiflex, кинокамера, штативтер) арқасында, тік жолдармен, көптеген шақырымдар қашықтықты жүріп тасымалдағанын айтты, оның салмағы шамамен 115 фунт (52 килограмм) болды. Ол көйлектің кеңейтілген түйме тесігінен сыртқа қарап тұрып > Ішкі суретке түсіру үшін Leica қолданғанда, Вишняк жеткіліксіз жарық болған жағдайда кейде керосин шам алып келді (оның кейбір жұмыстарында көрінеді), арқасын қабырғаға тіреп, тынысын ұстап тұрды. Ол түнде екінші қабаттан секіріп түсіп, сынған шыны мен тікенді сымдардан қашып құтылды. Бұл суреттер осындай лагерьлердің бар екенін дәлелдеу үшін Женевадағы Ұлттар Лигасына жіберілді және суреттер жинағы жарық көрді.

Стиль

Вишняктың 1930-шы жылдардағы суреттері өте ерекше стильге ие; олардың барлығы бірдей мақсатқа жетуге бағытталған: Шығыс Еуропадағы еврейлер геттоларының, әсіресе діни және мұқтаж халқының бірегей мәдениетін бейнелеу. "Нью-Йорк Таймс" газетінің жазушысы Джин Торнтон оларды "кедейлік пен еуропалық қыстың сұр жарығымен тоңғандай" деп сипаттады. Бұл суреттердің бәрі қара-ақ түсті, олар қолда бар жарықпен немесе кейде шаммен түсірілген. Шындығында, "Вишняқтың фотосурет стиліне зердалы реализм тән. Біз көзбен шапан мен шалдың кедір-бүдыр текстурасын сезіне аламыз; адамдардың киген маталары, әдеттегі әсем киінген жолаушының жақсы тігілген жүн костюміне қарағанда, ағаш қабығына көбірек ұқсайды". Осы еңбегі үшін Роман Вишняк 1956 жылы Америка журнал суретшілері қоғамының Естелік сыйлығын алды. "Жоғалған әлем" 1984 жылы көркем өнер саласындағы Ұлттық еврей кітап сыйлығын жеңіп алды; "Жас шағының жалғыз гүлдері" 1952 жылы Люцернде өткен Халықаралық фотосурет көрмесінде "ең әсерлі" деп танылды; сондай-ақ Нью-Йорк Колизейінде сурет өнері бойынша бас жүлдеге ие болды.

Сын

Вишняк туындыларына сын айтылып, оның Шығыс Еуропалық суреттеріндегі тақырыптардың жеткіліксіз әртүрлілігі мен композиция сапасына назар аударылды. Ол геттодағы кедей яһудилермен қатар, бай яһудилерді де суретке түсіруі керек еді деген пікір айтылды. Торнтон оның фотосуреттерін кәсіби деңгейде емес деп сынап, "фокус қателігі және дизайнның сәйкессіздігі, мысалы, асығысқан ғалымның ұзын пальтосынан түсініксіз үшінші аяқ пен табан шығып тұрғаны" сияқты жайттарды атап көрсетті.