Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыста нацистік Германияның броньды әскери бөлімі

Панцер дивизиясы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германия армиясындағы броньды (танк) дивизияларының бірі болды. Панцер дивизиялары – Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жылдарындағы молдыр соғыс операцияларында неміс жеңісінің кілті болды. Кейіннен Ваффен-СС өз панцер дивизияларын құрды, ал Люфтваффе элиталық панцер дивизиясын: Герман Геринг дивизиясын ұсынды. Панцер дивизиясы – біріктірілген қару-жарақ құрамы, онда танктер (Panzerkampfwagen, әдетте "Панцер" деп қысқартылады), механикаландырылған және моторландырылған жаяу әскер, артиллерия, танкке қарсы және басқа да біріктірілген қолдау элементтері болды. Соғыс басталған кезде панцер дивизиялары, олардың құрамында танк саны аз және техникалық жағынан кем озық танктер болғанмен, біріктірілген қару-жарақ доктринасының арқасында одақтас броньды дивизияларынан тиімдірек болды. Соғыстың ортасына қарай неміс танктері одақтастардың танктерінен техникалық жағынан басым болғанымен, одақтастардың бронетанкілік соғысы мен біріктірілген қару-жарақ доктринасы немістерге жете алды, ал тапшылық панцер дивизияларының жауынгерлік дайындығын төмендетті. Панцер дивизияларының құрамдас бөліктерінің арақатынасы уақыт өте келе өзгерді. Екінші дүниежүзілік соғыста механикаландырылған жаяу әскер дивизиясының неміс баламасы – Panzergrenadierdivision ("бронежөк әскер дивизиясы"). Бұл панцер дивизиясына ұқсас, бірақ жаяу әскер мен шабуылдық қарулардың үлесі жоғары, ал танктердің саны аз.

Соғысқа дейінгі дамуы

Хайнц Гудериан алғаш рет полктан үлкен танк бөлімшелерін құруды ұсынды, бірақ мотомеханикалық әскерлер инспекторы Отто фон Штульпнагель бұл ұсынысты қабылдамады. Гудерианның ұстазы Освальд Лютц оны алмастырғаннан кейін бұл идея Вермахтта көбірек қолдау тапты, ал 1933 жылдан кейін Адольф Гитлер де қолдады. Алғашқы үш танк дивизиясы 1935 жылдың 15 қазанында құрылды. 1-ші танк дивизиясы Веймар қаласында құрылды және Максимилиан фон Вайхс басқарды, 2-ші танк дивизиясы Вюрцбург қаласында құрылды және Гудериан басқарды, ал 3-ші танк дивизиясы Берлин қаласында құрылды және Эрнст Фессманн басқарды. Сол дәуірдегі көптеген басқа әскерлер өздерінің танктерін "танк бригадаларына" біріктірді, оларға қосымша жаяу әскер мен артиллерия қолдауы қажет болды. Панцер дивизияларының өздеріне жататын жаяу әскері мен артиллериясы болды. Бұл операциялық доктринаның өзгеруіне алып келді: басқа әскер түрлерімен операцияларды қолдаған танктердің орнына, енді танктер операцияларды бастап, басқа әскер түрлері оларды қолдады. Панцер дивизияларында қолдау көрсететін әскер түрлері болғандықтан, олар басқа бөлімшелерден тәуелсіз жұмыс істей алды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Бұл бірінші танк дивизиялары (1-ден 5-ке дейін) екі танк полкі, әрқайсысы екі батальоннан тұратын бір мотоатқыштар полкі және қолдаушы әскерлерден құралған. 1939 жылы Польшаға шабуылдан кейін ескі дивизиялар ішінара қайта ұйымдастырылды (кейбір жаяу әскер полктеріне үшінші батальон немесе екі батальоннан тұратын екінші полк қосылды). Осы уақытта жаңадан ұйымдастырылған дивизиялар (6-дан 10-ға дейін) әрқайсысы орта есеппен бір танк полкі, бір бөлек танк батальоны, бір немесе екі жаяу әскер полкімен (бір дивизияға үш-төрт батальон) ұйымдастырылды. 1941 жылы Германияның Кеңес Одағына шабуыл жасаған "Барбаросса" операциясының басталуына қарай 21 танк дивизиясы одан әрі қайта ұйымдастырылып, бір танк полкі (екі немесе үш батальоннан) және екі мотополк (әрқайсысы екі батальоннан) болды. 1941-1942 жылдың қысына дейін бұл дивизиялардың органикалық құрамына мотоартиллерия полкі (бір ауыр және екі жеңіл батальон) және келесі батальондар кірді: барлау, мотоцикл, танкіге қарсы, пионер, далалық ауыстыру және байланыс. 1941 жылғы дивизиялардағы танк саны олардың алдыңғыларының құрамына қарағанда салыстырмалы түрде аз болды. Бұл құралымдардағы барлық басқа бөлімшелер танктердің жылдамдығына сәйкес толық моторландырылған (жүк көліктері, жартылай тізбекті, мамандандырылған ұрыс машиналарын) болды. 1941-1942 жылдың қысында дивизиялар тағы бір қайта ұйымдастырылды, танк полкі орналасқан жеріне байланысты бірден үшке дейін батальоннан тұрады (әдетте Оңтүстік армия тобы үшін үш, Орталық армия тобы үшін бір, басқа басшылықтар әдетте екі батальон). 1942 жылы барлау батальондары мотоцикл батальондарына біріктірілді. 1943 жылдың жазында Люфтваффе мен Вафен СС-де де танк дивизиялары болды. Танк полктерін қайтадан стандарттауға тырысты. Әрқайсысы екі батальоннан тұратын болды, бірі Panzer IV және бірі Panther (Panzer V). Шын мәнінде, ұйым әр дивизиядан әр дивизияға қарай өзгеріп отырады. Әр танк дивизиясының бірінші жаяу әскер полкінің бірінші жаяу әскер батальоны енді толық механикаландырылуы тиіс еді (броньды жартылай тізбекті машиналарға (Sd. Kfz. 251) мінген). Артиллерия полкінің бірінші батальоны бұрынғы сүйретілетін жеңіл гаубицаларды ауыр және жеңіл өздігінен жүретін артиллериямен алмастырды (Hummel 15 см sFH 18/1 L/30 зеңбірегімен және стандартты 105 мм гаубицамен жабдықталған Wespe). Танкіге қарсы батальонға шабуылдық зеңбіректер, танк жойғыштар (Panzerjäger/Jadgpanzer) және сүйретілетін танкке қарсы зеңбіректер кірді. Жалпы алғанда, осы дивизиялардың механикаландыруы олардың бұрынғы ұйымдастырылуымен салыстырғанда артты. Heer және SS өздерінің жеке реттік жүйелерін қолданғандықтан, екі рет нөмірлер болды (яғни 9-шы танк дивизиясы және 9-шы SS танк дивизиясы болды).

Танктарды толықтыру

Панцер дивизияларының танк саны соғыс барысында өзгеріп отырды. Әр дивизияның нақты техникалық жарақтарын анықтау қиын, себебі шайқастағы шығындар, жаңа бөлімдердің құрылуы, күштерді толықтыру және жаудан алынған техникалар болды. Төмендегі кестеде танк саны белгілі екі күні бойынша әр дивизияның күші көрсетілген. Бөлім1 қыркүйек 1939 ж. (Польшаны басып алу)22 маусым 1941 ж. (КСРО-ны басып алу)1-ші панцер дивизиясы3091452-ші панцер дивизиясы322N/Aa3-ші панцер дивизиясы3912154-ші панцер дивизиясы3411665-ші панцер дивизиясы335N/Ab10-шы панцер дивизиясы150182Панцер дивизиясы Kempf164N/Ae1-ші жеңіл дивизия / 6-шы панцер дивизиясы226245d2-ші жеңіл дивизия / 7-ші панцер дивизиясы85265d3-ші жеңіл дивизия / 8-ші панцер дивизиясы80212d4-ші жеңіл дивизия / 9-шы панцер дивизиясы62143dПанцер полкі 25225N/Ae11-ші панцер дивизиясыN/Ac14312-ші панцер дивизиясыN/Ac29313-ші панцер дивизиясыN/Ac14914-ші панцер дивизиясыN/Ac14716-шы панцер дивизиясыN/Ac14617-ші панцер дивизиясыN/Ac20218-ші панцер дивизиясыN/Ac21819-шы панцер дивизиясыN/Ac22820-шы панцер дивизиясыN/Ac229aБарбаросса операциясына қатыспады, дивизияны тасымалдаған кемелер батып кетті (1941).b Барбаросса операциясынан кейін Шығыс майданға келді.c Польша кампаниясынан кейін құрылды.d Польша жорығынан кейін атауы өзгертілді.e Польша кампаниясынан кейін басқа дивизиялармен біріктірілді.

Тулар

Панцер дивизиялары қызғылт түсті әскери желеулерді пайдаланды.