Кіріспе

Әлемдік қанатынмен жүзуге болатын әуе кеңістігі жүйесі

Әлемдік қанатынмен жүзуге болатын әуе кеңістігі үш өлшемді сегменттерге бөлінеді, олардың әрқайсысы нақты бір сыныпқа жатады. Көптеген елдер Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ИКАО) белгілеген және төменде сипатталған сыныптамасын ұстанады, бірақ олар төменде көрсетілген сыныптардың бір бөлігін ғана пайдалануы мүмкін, сондай-ақ нақты ережелер мен талаптарды маңызды түрде өзгерте алады. Сондай-ақ, жекелеген мемлекеттер ұлттық қауіпсіздік немесе қауіпсіздік мақсатында қосымша ережелермен арнайы қолданылатын әуе кеңістігін (SUA) белгілеуге құқылы.

Бұл мақалада қолданылған қысқартулар

Қысқарту Толық атауы Сипаттамасы ATC Әуе қозғалысын басқару Жердегі диспетчерлер ұшақтарды жерде және бақыланатын әуе кеңістігінде бағыттайтын, ал бақыланбайтын әуе кеңістігіндегі ұшақтарға кеңес беруге қабілетті қызмет. Әлемдік әуе қозғалысын басқарудың басты мақсаты – соқтығыстардың алдын алу, әуе қозғалысы ағынын ұйымдастыру және жылдамдату, сондай-ақ ұшқыштарға ақпараттық және басқа да қолдау көрсету. ATS Әуе қозғалысы қызметі Ұшу туралы ақпарат қызметі, ескерту қызметі, әуе қозғалысын кеңес беру қызметі, әуе қозғалысын басқару қызметі (аймақтық басқару қызметі, жақындау басқару қызметі немесе әуежай басқару қызметі) деген мағынаны білдіретін жалпы термин. ATZ Әуежай қозғалыс аймағы Әуежайдың айналасындағы шеңберлі аймақтар, радиусы ұшу-қону жолағының ұзындығына байланысты. CTA Бақылау аймағы Төменгі шектен жоғарғы шекке дейін созылатын бақыланатын әуе кеңістігі. CTR Бақылау аймағы Жер бетінен жоғарғы шекке дейін созылатын бақыланатын әуе кеңістігі. FLxxx (немесе FL xxx) Ұшу деңгейі Стандартты атмосфералық қысымдағы тік биіктік ретінде анықталады, номиналды жүздеген футпен көрсетіледі. Ұшу деңгейлері әдетте FLxxx деп жазбаша белгіленеді, мұнда xxx – 100 фут бірліктегі қысым биіктігін көрсететін екі немесе үш таңбалы сан. Радиобайланыста "ұшу деңгейі екі тоғыз (р) нөл" деп айтылады. "Ұшу деңгейі" сөзі стандартталған қысым биіктігін білдіретінін нақтылайды. ICAO Халықаралық азаматтық авиация ұйымы Біріккен Ұлттар Ұйымының мамандандырылған мекемесі. Ол халықаралық әуе навигациясының принциптері мен техникаларын жүйелейді және халықаралық әуе көлігінің қауіпсіз және реттелген дамуын қамтамасыз ету үшін оны жоспарлау мен дамытуға көмектеседі. IFR Аспаптық ұшу ережесі Ұшу палубасындағы аспаптарға сүйене отырып ұшуға қатысты ережелер жиынтығы, ал навигация электрондық сигналдарға сүйене отырып жүзеге асырылады. MATZ Әскери әуежай қозғалыс аймағы Әскери әуе базалары үшін ATZ нұсқасы. SVFR Арнайы визуалды ұшу ережесі Ұшқыш ұшақты пайдалана алатын авиациялық ережелер жиынтығы. Бұл визуалды ұшу ережелері (VFR) бойынша ұшудың ерекше жағдайы, онда VFR рейсі әуе қозғалысын басқару арқылы нашар метеорологиялық жағдайда бақылау аймағында жұмыс істеуге рұқсат етіледі. TCA Терминалдық бақылау аймағы Бір немесе бірнеше ірі әуежайлар маңындағы АТС бағыттарының тоғысқан жерінде құрылған бақылау аймағы. TMA Терминалдық маневрлеу аймағы Көлік қозғалысы жоғары болатын ірі әуежайды қоршаған бақыланатын әуе кеңістігінің белгіленген аймағы. TRSA Терминалдық радарлық қызмет аймағы Радарлық және әуе қозғалысын басқару қызметтері аспаптық ұшу ережелері немесе (мүмкіндігінше) визуалды ұшу ережелері бойынша ұшатын ұшқыштарға ұшақтарды бір-бірінен ажырату мақсатында қолжетімді болатын шектелген әуе кеңістігі. VFR Визуалды ұшу ережесі Ұшқыштың ұшақты ауа райының жағдайы қолайлы болғанда, ұшақтың қайда бағытталатынын көруіне мүмкіндік беретін ережелер жиынтығы.

Әуе кеңістігі сыныптарын пайдалану

Әрбір ұлттық авиациялық орган өзінің әуе кеңістігін жобалауда ИКАО жіктемелерін қалай қолданатынын анықтайды. Кейбір елдерде ережелер ИКАО стандарты қабылдауға дейін қолданылып келген әуе кеңістігі ережелері мен әуе трафигі қызметтеріне бейімделу үшін шамалы өзгертіледі.

GAAP-тан D класына көшу

Австралияда бұрын бас қаладағы жалпы авиация әуежайларында пайдаланылатын стандартты емес әуе кеңістігі класы болды, ол Жалпы авиация әуежайларының процедуралық аймағы (GAAP аймағы) деп аталатын. Бақылау мұнарасы аймақтағы барлық ұшақтарға процедуралық рұқсаттарды берді. Сонымен қатар, аймаққа жақыннан ұшуға рұқсат алу қажет болды. VFR ұшақтары стандартты келу және кету бағыттарымен келіп, кетіп, ал IFR операциялары үшін аспаптық келу және кету процедуралары жарияланды. Көрінетін метеорологиялық жағдайларда (VMC) IFR ұшақтарына толық IFR қызметтері көрсетілмейді. Аспаптық метеорологиялық жағдайларда (IMC) немесе шекті VMC кезінде IFR ұшақтарына толық IFR қызметін көрсетуді жеңілдету үшін VFR операциялары шектеледі. 2010 жылдың маусым айында барлық GAAP әуежайлары D класты әуежайларға ауыстырылды және бұрынғы D класты процедуралар өзгертілді. Жаңа D класты процедуралар FAA D класты процедураларына ұқсас. VFR ұшақтары енді әуе кеңістігіне белгіленген кіру/шығу нүктелері арқылы кіруге міндетті емес, бірақ оларды АТҚ сол жерге бағыттандыра алады. VFR және IFR ұшақтары енді әуежайдың "маневрлік аймағында" такси рұқсатын алуы керек, бірақ рұқсатсыз белгіленген алаңда таксилеуге болады. IFR ұшақтары енді уақыт слотын алады және арнайы VFR үшін көріну талаптары 3000 метрден 1600 метрге дейін төмендетілді.

Канада

Канадада жеті әуе кеңістігі кластары қолданылады (A-дан G-ға дейінгі әріптер), бірақ әріптер әрқашан Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ICAO) анықтамаларымен сәйкес келе бермейді.

Дания

А класы қолданылмайды. B класы қолданылмайды. C класы көлемді терминалдық аймақтарда, атап айтқанда Billund TMA және København TMA үшін қолданылады. Жоғарыдағы барлық әуе кеңістігі де C класына жатады. D класы барлық басқару аймақтары мен көптеген терминалдық аймақтар үшін қолданылады. E класы әдетте 3500 футтан (1067 м) бастап қолданылады, бірақ TMA және Солтүстік теңізі үстіндегі әуе кеңістігінен басқа. F класы қолданылмайды. G класы 3500 футтан (1067 м) төмен, басқарылатын әуежайлар маңында және Солтүстік теңізі үстіндегі төменгі биіктікте қолданылмайды.

Эстония

Эстонияда әуе кеңістігі тек C, D және G сыныптарына бөлінеді. C сыныбы маршруттық әуе кеңістігінде, сондай-ақ Таллинн TMA-да қолданылады. D сыныбы Ämari CTR үшін қолданылады. G сыныбы төмендегі биіктікте, Курессаар, Пярну және Кардла FIZ-дерінде, сондай-ақ Тарту FIZ/RMZ-да қолданылады.

Франция

Францияда B және F кластары мүлдем қолданылмайды. Әуе кеңістігі төменгі және жоғарғы әуе кеңістігіне бөлінеді. А класы тек Париж аймағында ғана қолданылады. B класы қолданылмайды. C класы әуежайлардың үстіндегі және айналасындағы бақылау аймақтарында, сондай-ақ Альп тауларының маңындағы немесе D класына дейінгі әуе кеңістігінде қолданылады. CVFR қажет емес C класы белгіленген аймақтардың үстіндегі және айналасындағы әуе кеңістігінде де қолданылады. E класы әдетте 2500 фут (762 м) AGL (әуежайлар маңында 1000 фут (305 м) немесе 1700 фут (518 м) AGL) арасындағы әуе кеңістігі үшін қолданылады, ал F класы қолданылмайды. G класы 2500 футтан (762 м) AGL төмен қолданылады (әуежайлар маңында 1000 футтан (305 м) AGL төмен, содан кейін 1700 футтан (518 м) 2500 футқа (762 м) AGL дейін сатылы түрде көтеріледі). Францияда IFR процедуралары бар бақылаусыз әуеайлақтар маңындағы Радио міндетті аймақтарда (RMZ) келу және кетуден басқа G класындағы IFR рейстеріне рұқсат етілмейді.

Германия

Германияда А, В және F сыныптары мүлдем қолданылмайды. Әуе кеңістігі төменгі және жоғарғы әуе кеңістігіне бөлінеді. А класы қолданылмайды. В класы қолданылмайды. С класы әуежайлардың үстіндегі және айналасындағы бақылау аймақтарында, сондай-ақ Альп тауларының маңындағы немесе D класына дейінгі әуе кеңістігінде қолданылады. CVFR қажет емес С класы белгіленген аймақтардың үстіндегі және айналасындағы әуе кеңістігінде де қолданылады. E класы әдетте 2500 фут (762 м) AGL (әуежайлар маңында 1000 фут (305 м) немесе 1700 фут (518 м) AGL) арасындағы әуе кеңістігі үшін қолданылады, ал F класы қолданылмайды. G класы 2500 футтан (762 м) AGL төмен қолданылады (әуежайлар маңында 1000 футтан (305 м) AGL төмен, содан кейін 1700 футтан (518 м) 2500 футқа (762 м) AGL дейін сатылап көтеріледі). Германияда G класындағы IFR рейстеріне, IFR процедуралары бар бақылаусыз әуеайлақтар маңындағы Радио міндетті аймақтарда (RMZ) келу және кетуден басқа, рұқсат берілмейді.

Ирак

Иракта ұшу туралы ақпарат аймағы (FIR) Бағдад FIR деп аталады. Ол A, D, E және G класты әуе кеңістігіне бөлінеді. Бағдад FIR-да B, C және F класты әуе кеңістігі қолданылмайды. Әуе қозғалысын басқару қызметтері барлық бақыланатын әуе кеңістігінде, басқарушы АТК бөлімі тарапынан, АТК қадағалау жүйесі (процедуралық қадағалау жүйесімен толықтырылған) немесе МРУ негізінде, процедуралық (АТК қадағалау жүйесінсіз) процедураларға сүйене отырып және мүмкіндігі шектес болған жағдайда АТК қадағалау жүйесімен толықтырылып ұсынылады. A класы Бағдад FIR-інің барлық аумағында –ден құрылады. B класы қолданылмайды. C класы қолданылмайды. D класы басқару мұнарасы бар әуежайлармен байланысты құрылады. E класы Бағдад, Басра, Киркук және Мосул аймақтық қозғалыс машиналарын (TMA) құрайды. E класындағы әуе кеңістігі сондай-ақ әуе маршруттарының құрылымы бойында да құрылады. F класы қолданылмайды. G класы A, D немесе E класына жатпайтын барлық аймақтар үшін құрылған. Бұл әуе кеңістігін негізінен әскери VFR ұшақтары пайдаланады. Ұшақтардың өзара қақтығысын болдырмау үшін ортақ қозғалыс туралы ақпарат беру жиілігі (CTAF) белгіленген.

Ирландия

Ирландияда әуе кеңістігі тек A, C және G сыныптарына бөлінеді. А класы: Бұл жоғары биіктіктегі бағыттық бақыланатын әуе кеңістігін негізінен коммерциялық және жолаушылар ұшақтары пайдаланады. Тек IFR рейстеріне ғана рұқсат етіледі және олар үшін ӘАҚ (әуе қозғалысын басқару) рұқсаты қажет. А класындағы әуе кеңістігі Солтүстік мұхиттық өту аймағында (NOTA) және Оңтүстік мұхиттық өту аймағында (SOTA) аралығында орналасқан. C класы: Бұл 7500 футтан (2286 м) жоғарыдағы және ірі әуежайларды қоршаған бақыланатын әуе кеңістігі. IFR және VFR рейстеріне рұқсат етіледі, екеуіне де ӘАҚ-тан рұқсат алу және ӘАҚ-тан бөліну қызметін алу талап етіледі. G класы: Бұл бақылаусыз әуе кеңістігі. IFR және VFR ұшақтарына рұқсат етіледі және олардың ешқайсысына да ӘАҚ рұқсаты қажет емес. G класының әуе кеңістігі ірі әуежайлардан тыс C класының әуе кеңістігінің астында (7500 футтан (2286 м) төмен), NOTA және SOTA-дан 5500 футтан (1676 м) төмен, сондай-ақ A және C кластарының әуе кеңістігінің үстінде орналасқан.

Маврикий

Маврикийде А, С және G кластары қолданылады. А класындағы әуе кеңістігі Маврикийдің барлық Ұшу туралы ақпарат аймағында (FIR) орналасқан, С класындағы әуе кеңістігі Маврикийден 150 теңіз милінің ішінде, ал төменде (Маврикийдің TMA және CTR) орналасқан. G класындағы әуе кеңістігі Маврикийдің Ұшу туралы ақпарат аймағының (FIR) қалған барлық аймақтарында бар.

Нидерланды

Нидерландыда елдің салыстырмалы түрде үлкен бөлігі А класының әуе кеңістігін құрайды. Нидерланды астанасы Амстердамның жанындағы әуе кеңістігі дерлік толығымен А класымен жабдықталған. Ол 1500 футтан (457 м) теңіз деңгейінен басталып, Амстердам мен оның Схипхол әуежайынан алшақтауда жоғарырақ биіктікте басталады. B класы да кеңінен қолданылады. Нидерландының кез келген жерінде А класының әуе кеңістігі аяқталып, С класына ауысады. Көптеген CTR-лер D класына жатады, ал кейбіреулері C класына жатады. F класы – Нидерланды әуе кеңістігінде кездеспейтін жалғыз класс.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда B, E және F сыныптары мүлдем қолданылмайды. А сыныбы Океандық әуе кеңістігінде қолданылады, ал С және D сыныптары Жаңа Зеландияның ұшу ақпарат аймағының ішкі әуе кеңістігінде қолданылады. А сыныбы Окленд мұхиттық ұшу ақпарат аймағында және одан жоғары билікте қолданылады. B сыныбы қолданылмайды. C сыныбы ірі әуежайлар маңындағы басқару аймақтарында, олармен байланысты басқару аудандарында және Жаңа Зеландияның ұшу ақпарат аймағындағы ұшу бағытындағы әуе кеңістігінде қолданылады. D сыныбы аймақтық әуежайлар мен әскери әуе базалары маңындағы басқару аймақтарында қолданылады. E сыныбы қолданылмайды. F сыныбы қолданылмайды. G сыныбы қалған барлық әуе кеңістігі үшін қолданылады.

Норвегия

Норвегияда әуе кеңістігі А, С, D және G сыныптарына бөлінеді.

А класы тек Bodø OCA және одан жоғары биіктікте қолданылады. С класы бақыланатын әуе кеңістігі үшін пайдаланылады. D класы С класы қолданылмайтын бақыланатын әуе кеңістігі үшін пайдаланылады. G класы басқа жерлерде қолданылады. G* TIZ және TIA аймақтарында жұмыс уақытында екі тараптан радиобайланыс талап етілетін жағдайларда қолданылады.

Швеция

Швецияда әуе кеңістігі тек C және G кластарына бөлінген, сондай-ақ Дания шекарасынан швед әуе кеңістігіне кіретін шағын E кластық аймақ бар. C класы барлық бақыланатын әуе кеңістігі үшін қолданылады. E класы Швецияның оңтүстік-батысындағы L3 аймағында қолданылады, ол Швецияның FIR-інің ішінде орналасқан, бірақ ACC København басқарады. G класы басқа жерлерде қолданылады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ 1993 жылғы 16 қыркүйекте ICAO жүйесінің сәл өзгертілген нұсқасын қабылдады, онда бұрынғы сыныптамалар бойынша белгіленген әуе кеңістігінің аймақтары толығымен өзгертілді. Ерекшеліктерге кейбір терминалдық радарлық қызмет аймақтары (TRSA) жатады, олардың арнайы ережелері бар және әлі де бірнеше жерде кездеседі. Көптеген жағдайларда, А класының әуе кеңістігі 18000 фут (5486 м) және одан жоғары биіктіктегі барлық аумаққа қолданылады, ал төмендегі аумақ Е класына ауысады. Көтерілу биіктігі де барлық жерде тұрақты түрде 18000 фут (5486 м) құрайды. АҚШ-тың А класындағы әуе кеңістігіндегі барлық операциялар IFR ережелері бойынша жүргізілуі тиіс. А класындағы әуе кеңістігінде SVFR рейстеріне тыйым салынған. B класының әуе кеңістігі ірі әуежайлар маңындағы қозғалысты басқару үшін пайдаланылады. Бұл аумақ VFR секциялық картасында көк сызықтармен белгіленген. Осы көк сызықтардың ішінде B класының әуе кеңістігінің едені мен төбесі анықталады. B класының әуе кеңістігінің бүйірлік шекаралары IFR бойынша келіп-кету рейстерін жеңілдету үшін жеке-жеке бейімделген. B класының әуе кеңістігі әдетте жер бетінен 10000 фут (3048 м) MSL биіктігіне дейін созылады. Денвер (Колорадо) және Солт-Лейк-Ситиде (Юта) төбе 12000 фут (3658 м) MSL, ал Фениксте (Аризона) – 9000 фут (2743 м) MSL құрайды. Ең соңғы мәліметтерді алу үшін картаны қарау қажет. Ұшқыштар B класының әуе кеңістігіне кіру үшін АТҚ (әуе қозғалысын басқару) қызметімен екі тараптан радиобайланыс орнатып, рұқсат алуы тиіс. B класының негізгі әуежайының ішінде немесе одан 30 теңіздік миль қашықтықта ұшқыштардың барлығында C режиміндегі транспондер болуы керек. 30 теңіздік мильдік C режиміндегі «көлеңке» VFR карталарында жұқа қызыл сызықпен көрсетіледі. VFR рейстері B класының әуе кеңістігінде бұлттардан алыс болуы және кемінде 3 теңіздік миль көрінуді сақтауы тиіс. C класының әуе кеңістігі орташа трафик деңгейі бар әуежайлар маңында қолданылады. D класы кішкентай әуежайлар үшін пайдаланылады, онда басқару мұнарасы бар. АҚШ ICAO C және D кластарының әуе кеңістігінің өзгертілген нұсқасын қолданады, онда VFR рейстері үшін АТҚ рұқсаты емес, тек АТҚ-мен радиобайланыс қажет. Басқа басқарылатын әуе кеңістігі Е класы деп белгіленеді, және ол төменгі әуе кеңістігінің көп бөлігін қамтиды. Е класының әуе кеңістігі әртүрлі формаларда болуы мүмкін. Ол IFR келіп-кету процедураларын жүзеге асыру үшін D класының әуе кеңістігіне жер бетінен кеңейтім ретінде қызмет ете алады. Е класының әуе кеңістігі 700 фут (213 м) AGL немесе 1200 фут (366 м) AGL биіктігінде немесе кез келген басқа биіктіктегі жекеленген еденге ие болуы мүмкін. Е класының әуе кеңістігі G класының жер бетінен 14500 фут (4420 м) MSL-ден 18000 футқа (5486 м) MSL дейін орналасқан аумақтың үстінде жатыр. Федералды әуе жолдарының 1200 фут (366 м) AGL-ден 18000 фут (5486 м) MSL дейінгі, әуе жолының орта сызығынан 4 миль (6 км) аралығындағы бөлігі Е класының әуе кеңістігі болып табылады. Кез келген биіктіктегі әуе кеңістігі (А класының әуе кеңістігінің төбесінен жоғары) Е класының әуе кеңістігі деп белгіленеді. АҚШ ICAO F класын қолданбайды. G класы (бақыланбайтын) әуе кеңістігі көбінесе жерге жақын аумақтың кішкентай қабаты үшін қолданылады, бірақ шалқары аймақтарда G класының әуе кеңістігінің үлкен аумақтары бар.

Әуе кеңістігі сыныптары және ұшудың көзбен шолу ережесі

Билік органдары ICAO анықтамаларын пайдаланып, Visual Flight Rules (VFR) бұлттан арақашықтық, көріну және жабдық талаптарына қосымша ережелер енгізеді. Мысалы, E класындағы әуе кеңістігін қарастырайық. VFR режимінде ұшатын ұшақтың әуе қозғалысын басқару қызметімен (АТҚ) байланыста болмауы мүмкін, сондықтан пилоты басқа ұшақтарды көріп, олардан аулақ бола алуы керек (және керісінше). Бұл IFR рейстері бұлттан шығу жағдайларын да қамтиды, сондықтан VFR рейсі жоғарыда, төменде және бүйірде бұлттардың жиектерінен белгіленген арақашықтықты сақтауы керек, сондай-ақ екі ұшақтың бір-бірін байқап, қақтығыстан аулақ болуы үшін кемінде белгіленген көрінуді қамтамасыз етуі тиіс. 10000 футтан (3048 м) жоғары ұшуда төменгі деңгейдегі жылдамдық шектеуі қолданылмайды, сондықтан көріну талаптары жоғарылайды. Ал B және C кластағы әуе кеңістіктерінде АТҚ барлық ұшақтарды бөліп ұшырады. Мұндай жағдайларда VFR пилоты тек өзінің ұшағы қайда бағытталғанын көре алатын болса жеткілікті, сондықтан көріну талаптары азырақ және бұлттардан ең төменгі арақашықтық белгіленбеген. Ұқсас қарастырулар VFR рейсі үшін екі тарапты радиобайланыс және/немесе транспондердің қажеттілігін анықтайды.

Арнайы пайдаланудағы әуе кеңістігі

Әрбір ұлттық орган әуе кеңістігін ерекше пайдалану аймақтарын (SUA) негізінен ұлттық қауіпсіздік мақсатында белгілейді. Бұл, әуе трафигі қызметіне (АТҚ) негізделген жіктемелерден бөлек жіктеу емес; әрбір SUA бөлігі әріптік жіктемелерге сәйкес келетін әуе кеңістігінің бір немесе бірнеше аймақтарында орналасады. SUA-лардың шектеу деңгейі әртүрлі: кейбір аймақтарда ұшуға рұқсат етілген ұшақтардан басқа барлық ұшуға тыйым салынса, ал кейбір аймақтар картада көрсетілмейді, бірақ әскерилер оларды қауіпті болуы мүмкін операциялар үшін пайдаланады (мұндай жағдайда, қақтығысты болдырмау әскери қызметкерлердің жауапкершілігінде болады). Қосымша мәліметтер үшін сыртқы сілтемелерге жүгініңіз.