Мбжи-Майи: ДР Конгоның Касаи-Ориентал провинциясының астанасы. Халқы 1,48 млн-3,5 млн аралығында. "Ешкі суы" мағынасындағы қала тарихы мен географиясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мбуджи Маи немесе Мбуджи Маи (бұрынғы Бакуанга) – Конго Демократиялық Республикасының оңтүстік-орталық бөлігіндегі Касаи Ориентал провинциясының астанасы. Бұл елдегі Киншасадан кейінгі екінші ірі қала деп саналады, Любумбаши, Кисангани және Канангадан алда, бірақ оның нақты халқы белгісіз. 2010 жылғы ЦРУ Дүниежүзілік фактілер кітабы бойынша халық саны 1,480,000-ға дейін, ал 2008 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының бағалауынша 3,500,000-ға дейін бағаланған. Мбуджи Маи Луба аймағында, Мбуджи Маи өзенінің жағасында орналасқан. Мбуджи Маи атауы жергілікті тіл – Tshiluba-дан шыққан және "Ешкі суы" деп аударылады, бұл атау аймақтағы ешкілердің көптігінен туындаған. Халық саны көп болғанына қарамастан, қала шалқары орналасқан, айналасындағы провинциялармен немесе Киншаса мен Любумбашимен байланысы шамалы. Дегенмен, Мбуджи Маи Конгодағы өнеркәсіптік алмаз өндірудің дәстүрлі орталығы болып табылады, ол әлемдегі ең ірі белгілі кен орындарының бірінің үстінде жатыр. Әуе қатынасы Мбуджи Маи әуежайы арқылы қамтамасыз етіледі.
Mbuji Mayi or Mbujimayi (formerly Bakwanga) is a city and the capital of Kasai Oriental Province in the south central Democratic Republic of Congo. It is thought to be the second largest city in the country, after the capital Kinshasa and ahead of Lubumbashi, Kisangani and Kananga, though its exact population is not known. Estimates range from a 2010 CIA World Factbook estimated population of 1,480,000 to as many as 3,500,000 estimated by the United Nations in 2008. Mbuji Mayi lies in Luba country on the Mbuji Mayi River. The name Mbuji Mayi comes from the local language, Tshiluba, and translates as "Goat Water," a name deriving from the great number of goats in the region. Despite its large population, the city remains remote, having little connection to surrounding provinces or to Kinshasa and Lubumbashi. However, Mbuji Mayi is the traditional centre of industrial diamond mining in Congo, with it being located on top of one of the largest known deposits in the world. Air travel is provided through the Mbuji Mayi Airport.
Аумақтық ұйым
Мбуджи-Маи бес коммунадан (қалалық округтерден) тұрады, олардың әрқайсысын бургомистр басқарады: Бипемба, Дибинди, Диулу, Канши және Муя. Бұл коммунаға бөліну 1968 жылғы 4 наурыздағы Ішкі істер министрінің № 83 бұйрығымен күшіне енген.
Mbuji Mayi is made up of five communes (municipalities), each headed by a burgomaster: Bipemba, Dibindi, Diulu, Kanshi and Muya. This division into communes has been in effect since Ministerial (Departmental) Order No. 83 of March 4, 1968 of the Minister of the Interior.
Тәуелсіздікке дейінгі кезең
Мбуджи-Маи қаласы қазір орналасқан аймақта бұрын Бакуанга руына тиесілі жерлердегі ауылдар шоғырланған болатын. Алмаздар алғаш рет 1907 жылы табылды, бірақ оның нағыз құндылығы 1913 жылға дейін анықталмады. Осы жайттан кейін, аймақта шахтерлер мен «Société minière de Bakwanga» (MIBA) компаниясының қызметкерлерін орналастыруға арналған кеншілер лагері салынды. Сол кезде Бакуанга деп аталған жас қала тез өсті, бірақ MIBA компаниясының қатаң жоспарлауының арқасында, қауым еңбек лагерьлеріне, кен өндіру аймақтарына және тұрғын үйлерге бөлінді. Қаланың өсуі қарқынды болған жоқ, және жоспарлау аймақтың жалпы халық орталығы ретінде дамуына емес, кен өндіру компаниясының қажеттіліктерін ескере отырып жасалды. Шындығында, компанияның алмаз қорларын ұрлаудан қорқып, MIBA аймақта құрылыс салуды белсенді түрде шектеді және аймаққа кіретін және шығатын адамдарды қатаң бақылады. Аймақтағы әрбір адамға сол жерде болуға рұқсат беретін арнайы құжат және тұрғындарды тіркеу пунктінде тіркелу қажет болды, бұл аймақта бекініп қалған тұруды дерлік мүмкін емес етті. Кеншілік компаниясынан басқа экономикалық белсенділік шектеулі болды, тіпті егіншілік те аз дамыған еді, ал қаланың халқы 1950 жылдардың соңында шамамен 39 830 адамды құрады. Қаланың өсуімен бірге, инфрақұрылымдық қажеттіліктерге жолдар, коммуналдық қызметтер және ауруханаларға инвестиция қажет болды. Бірнеше бастауыш мектептер жұмысшылар үшін ашылса да, тәуелсіздікке дейін жергілікті халыққа жоғары білім беру мүмкіндігі болмады. Қала алмаз кен орындарының үстіне салынған, және қаланың бельгиялық экономикалық мүдделердің қатаң бақылауындағы компаниялық қала ретіндегі беделі оның таза әрі тәртіпті болуын қамтамасыз етті, бірақ сонымен бірге қаланың ғимараттары мен үйлері, тіпті MIBA басшыларының үйлері де алмазға қол жеткізу үшін бұзылып жатты. Бұл қуаныш ұзаққа соқпады, өйткені орталық үкіметтің «Armée Nationale Congolaise» (ANC) әскерлері қаланы басып алып, 1961 жылдың желтоқсанында Калонжиді тұтқындады. Ол тұтқындалған түрмеден қашып шыққаннан кейін, қысқа мерзімге өз үкіметін қайта құрды. 1962 жылдың жазында тәуелсіз мемлекетке екінші шабуыл жасалды, ANC үкіметтік әскерлері қала сыртындағы нашар қаруланған тайпалармен шайқасты. Калонжи 1962 жылдың 4 қазанында ANC күштері Бакуанганы қайта басып алғанда қайтадан тұтқындалды, бұл аймақтың тәуелсіздігіне нүкте қойды. Бөлініс аяқталғаннан кейін көп ұзамай Бакуанга жергілікті өзеннің атымен Мбуджи-Маи деп аталды, бұл луба этносының ішкі татулығын нығайту мақсатында жасалды.
The region where the city of Mbuji Mayi now stands was once a cluster of villages on land owned by the Bakwanga clan. Diamonds were first discovered in the area as early as 1907, but the true value of the find was not recognised until 1913. Following the discovery, a mining camp designed to house miners and company officials of the Societé minière de Bakwanga (MIBA) was developed in the area. The young city, known at the time as Bakwanga, grew quickly but around strict planning by MIBA, which divided the community into labor camps, mining areas and living quarters. The city's growth was not explosive, and planning was done with the needs of the mining company in mind, not the development of the region as a general population centre. In fact, fearing theft of the company's diamond resources, the MIBA actively discouraged building in the region and closely monitored who went in and out of the region. Every person in the region needed a permit allowing them to be there, and registration at a command post that monitored the population, which made indefinite residence in the area almost impossible to establish. There was limited economic activity besides the company run mining, with even limited agriculture, and the city's population remained low, at approximately 39,830 by the late 1950s. As the city grew, more and more infrastructure needs required investment in roads, public works and hospitals. While several primary schools were developed for workers, until independence, there was no higher education available for the native population. The city was constructed on top of the diamond deposits, and while the city's reputation as a company town under tight control of Belgian economic interests meant it was neat and orderly, it also meant that the city's buildings and homes, including those of top MIBA executives, were sometimes demolished to access the diamonds. The celebration was short lived, as the central government's Armée Nationale Congolaise (ANC) troops took control of the town and arrested Kalonji, by December 1961. After escaping from the jail in which he was being held, he briefly re established his government. A second assault on the independent state was launched in the summer of 1962, with ANC government troops fighting poorly armed tribesmen outside of the city. Kalonji was captured again on 4 October 1962 when ANC forces retook Bakwanga, effectively ending the region's independence. Soon after the end of the secession, Bakwanga was renamed Mbuji Mayi after the local river in an attempt to signify a Luba intra ethnicity reconciliation.
Жонас Нземба
1980 және 1990 жылдары Заир мен Мобуту Мбуджи-Маиге көңіл бөлмеді, жолдар, мектептер немесе ауруханалар салуға жақынға да келмеді. Саяси вакуумда МИБА белсенділік танытты. Федералды үкіметтің орнына МИБА аймаққа жолдарды жөндеу, әскерлерге жалақы төлеу және өз электр стансасы арқылы қалаға су мен электр энергиясын жеткізуге көп инвестиция жасады. Компания жылына 5-6 миллион долларлық әлеуметтік қор құрды, бұл оның жылдық бюджетінің шамамен 8 пайызын құрады. Бұл қаржы инфрақұрылымды жаңартуға және жаңа университетті қаржыландыруға бағытталды. Инвестициялар мен ең ірі жұмыс беруші ретіндегі беделі МИБА-ның бас директоры Джонас Мукамба Кадиата Нзембаны аймақтағы ең ықпалды тұлғалардың біріне, ал Мбуджи-Маидің де-факто губернаторына айналдырды. 1986 жылы Мобуту тағайындаған Нземба Мобутудың «Революцияның халықтық қозғалысы» (MPR) партиясындағы маңызды тұлғалардың бірі саналды, бірақ ол өзін танымал жергілікті саяси қайраткер Этьен Чисекедидің және Мобутудың ең ірі саяси оппозициясының «бауыры» деп атады. Нземба 1990 жылдардың басында аймақтық экономикалық даму тобы – «Касаи Шығысының экономикалық даму конференциясы» (CDEKO) құрушы ретінде танылды. Нземба МИБА мен жергілікті католик шіркеуі бірлесіп ұйымдастырған Касаи университетінің құрылуына да қолдау көрсетті, ал бұл университет CDEKO-ның негізгі орталығына айналды. Жаңа ұйым Мбуджи-Маиде экономикалық өсімді серпіліске шығарды, қала маңындағы жаңа ауыл шаруашылығы мен сыра өндірісінің дамуына көмектесті және жергілікті әуе компаниясы «Wetrafa»-ны іске қосты.
Throughout the 1980s and 1990s, Zaïre and Mobutu paid little attention to Mbuji Mayi, offering almost no money to build roads, schools or hospitals. In the political vacuum, MIBA stepped in. In the place of the federal government, MIBA invested heavily in the region by repairing roads, paying soldiers and supplying water and electricity to the city from its own power station. The company set up a social fund of $5 to $6 million a year, roughly 8 percent of its annual budget. This money went to repair infrastructure and to fund a new university. The investments and its position as largest employer made Jonas Mukamba Kadiata Nzemba the chief executive officer of MIBA one of the most powerful men in the region, and the de facto governor of Mbuji Mayi. Nzemba, who was appointed by Mobutu in 1986, was considered one of the more powerful players in Mobutu's political party, the Popular Movement of the Revolution (MPR), but he also called himself a "brother" of Étienne Tshisekedi, a popular local political figure and Mobutu's most significant political opposition. Nzemba is credited with creating the Conference pour le Developpement Economique de Kasai Oriental (CDEKO), a regional economic development group in the early 1990s. Nzemba also backed the creation of the University of Kasai, which was jointly sponsored by MIBA and the local Catholic Church, and which became the home base of CDEKO. The new organization spearheaded economic growth in Mbuji Mayi, helped support the development of new agricultural and beer industry expansion around the city and launched Wetrafa, a locally owned airline.
Азаматтық соғыс
Бірінші Конго соғысы басталғанда Нземба бастапқыда Мобуту жағына шығып, Лоран-Дезире Кабила басқарған көтерілісшілерге қарсы тұрды, бірақ Кабиланың Конгоны азат етуге арналған демократиялық күштер одағы (AFDL немесе ADFLC) қалаға жақындағанда Нземба жылдам түрде жақындығын өзгертті. 1997 жылдың 4 сәуірінде қала көтерілісшілердің бақылауына өткен кезде, екі тараптан да жасалған қарақшылық қалаға, әсіресе MIBA-ның кен өндіру операцияларына ауыр соққы берді. Нземба Гомаға да шақырылды, онда Кабила оны бірнеше күн қамауда ұстады, бұл оның отбасын газеттерде оның қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылықтарын жариялап, жарнама беруге мәжбүр етті. Нземба көп ұзамай босатылды, бірақ MIBA Кабиланың соғысына "ерікті үлестер" түрінде көмек көрсетуге кірісті, 1997 және 1998 жылдары шамамен 5,5 миллион доллар көлемінде.
As the First Congo War broke out, Nzemba initially sided with Mobutu against the rebels led by Laurent Désiré Kabila, but as Kabila's Alliance of Democratic Forces for the Liberation of Congo Zaire (AFDL or ADFLC) approached the city, Nzemba quickly switched sides. When the city fell to the rebels on April 4, 1997, looting by both sides took a toll on the city, particularly MIBA's mining operations. Nzemba was also summoned to Goma to speak with Kabila, who held him for several days, prompting his family to purchase advertising in newspapers publicising their concerns for his safety. Nzemba was released shortly after, but MIBA began making "voluntary contributions" to Kabila's war, an estimated $5.5 million in 1997 and 1998.
ХХІ ғасырдың басында
2019 жылға қарай кейбір тұрғындар жергілікті өзендерден су алып, холера сияқты су арқылы жұғатын аурулардың жергілікті ошақтарының пайда болуына себеп болды. 2020 жылы Конго Демократиялық Республикасы үкіметі кем дегенде 26,2 миллион долларға бағаланатын ауыз суды жақсарту жобасын бастады. Бұл инвестицияның көмектесуі күтілді, бірақ қаланың су дағдарысын толық шешуге жеткіліксіз болары болжамдалды. Жұмысты жүзеге асырып жатқан Pan China компаниясы қаланың су сорғы станциясын жаңартуды, тарату желісін кеңейтуді, су мұнараларын салуды, сондай-ақ есептегіштер мен әкімшілік ғимараттарды құрылысын жүргізеді.
As of 2019 some residents were obtaining water from local rivers which contributed to local outbreaks of water borne diseases such as cholera. In 2020 the DRC government launched a project to improve drinking water expected to cost at least $26.2 million. This investment was expected to help, but not be enough to substantially solve the city's water crisis. The Pan China company doing the work will rehabilitate the city's pumping station, extend the distribution network, construct water towers, and add metering and administrative buildings.
Алмаз өндіру және контрабанда
Коммерциялық орталық ретінде Мбуджи-Маи Конгодағы алмаз өндірудің, іріктеудің және өндірістің басым бөлігін қамтамасыз етеді. "Société minière de Bakwanga" және "Diamant International" компаниялары аймақтағы ең ірі алмаз өндірушілер болып табылады. Қала әрқашан әлемдік алмаз өндірісінің маңызды көзі болған және тәуелсіздік алғаннан кейін де бұл өзгермеді, сондай-ақ алмаз контрабандасының көп жылдық дәстүрі де сақталды. Бірақ тәуелсіздік алғаннан кейін, үкіметтің алмаз контрабандасын бақылау қабілеті тез жойылды және алмаз контрабандасы күрт өсті. CDC тергеу жүргізіп, түрмедегі адам саны қалыпты сыйымдылықтан 6 есе асып түскенін анықтады, нәтижесінде әрбір тұтқынға камерада өте тар орын берілді. Тұтқындардың шамамен жартысы нашар тамақтандырылды. Бұл жағдайларға, нашар желдетілуі, күн сәулесінің жетіспеуі және туберкулезді тексерудің болмауы қосылғанда, туберкулездің жылдар бойы таралуына жағдай жасады. 2002 жылы Amnesty International Мбуджи-Маи алмаз кен орындарында ондаған адамның атылып өлтіргені туралы есеп жариялады, көптеген құрбандардың заңсыз кен өндірумен айналысқандары күдіктелді. Бұл кісі өлтірулерге қатысты ешбір мемлекеттік агент жауапкершілікке тартылмады. Кедейлік MIBA алмаз кен орындарына заңсыз кеншілерді тартады, онда оларды атып өлтіруі немесе жағдайы нашар бөлмелерде ұстауы мүмкін.
As a commercial center, Mbuji Mayi handles most diamond mining, panning, and production in the Congo. Societé minière de Bakwanga and Diamant International are the major diamond producers in the area. The city had always been a major source of the world's diamonds and that did not change after independence, nor did the age old tradition of diamond smuggling. But after independence, that ability of the government to control the diamond smuggling quickly eroded and diamond smuggling dramatically increased. The CDC investigated and found the prison was filled to six times its capacity giving each prisoner a fixed spot less than about in a cell. About half of the inmates were malnourished. These conditions, combined with poor ventilation, lack of sunshine, and lack of TB screening, had allowed TB to spread for years. Amnesty International published a report in 2002 about dozens of people being shot dead in the diamond fields of Mbuji Mayi, with most victims suspected of illegal mining. No state agents were known to have been prosecuted for the killings. Poverty lures in illegal miners to MIBA diamond concessions where they may be shot or detained in quarters with poor living conditions.
Климат
Көппен-Гейгер климаттық жіктеу жүйесі оның климатын тропикалық ылғалды және құрғақ (Aw) деп сипаттайды.
Köppen Geiger climate classification system classifies its climate as tropical wet and dry (Aw).