Персефорст: Ұлыбритания мен Артур әлемінің құпия тарихы

Кіріспе

Анонимді прозалық романс

Персефорест немесе Ле Роман де Персефорест – француз тілінде шамамен 1340 жылы лирикалық поэзиялық аралықтармен жазылған, Ұлыбританияның құрастырылған тарихын баяндайтын және Артур әлемінің бастауын жаңаша көрсететін анонимді рыцарлық прозалық романс. Сегіз томдық, аса ұзақ (бір миллионнан астам сөзді) еңбек Геффри Монмут, Уэйс, Орозий және Беданың еңбектерінен, Ланселот Грааль аңыздарынан, Александр романсы жанрынан, римдік тарихшылардан, орта ғасырлық саяхатшылардан және ауыз әдебиетінен шабыт алды. Персефорест Артур романсы мен Ұлы Александрдың ерліктері туралы әңгімелер жинағына соңғы қосымша болып табылады.

Сюжет

Джеффри Монмуттың «Британия патшаларының тарихы» атты еңбегінің бір бөлімі алғысөз ретінде беріледі, онда Троядан келген қашқынтар Британия аралына қашып, жаңа мемлекет құрады. Бірақ, Джеффри баянынан өзгеше, бұл әулеттің өкілдері бірінен соң бірі нашар басшылар тудырып, мемлекеттің құлдырауына себепкер болды. Македониялық Александр мен оның грек әскерлері Үндістанның жаңа патшасының тағына отыруға бет алғанда, дауыл салдарынан жолы бұрылып қалады. Олар Британияға жетіп, елдің қиын халде екенін көреді. Александр басшылықты өз қолына алып, Бетис пен Гадиферді Англия мен Шотландия патшалары етіп тағайындайды. Сосын ол Вавилонға аттанады. Бетис өзін «Персефорест» деп атап алады, себебі ол «тесіп өтуге» және «тазалауға» батыл, зұлым орманды жойып, Дарнант Сиқыршыны құртуға және елге бостандық пен әділдік әкелуге ниетті. Персефорест пен Гадифер Дарнанттың ұрпақтары – сиқыр қолданатын рыцарьлардың тобына қарсы тұрып, оларды елден қуады. Алайда, екі бауырластың табысты басшылығы ұзаққа созылмайды, ағылшын және шотланд рыцарьлары көтерілісті басу және жау шабуылына тойтарыс беру үшін араласуға мәжбүр болады. Персефорест соңында билігін қайта иеленеді және Британия патшасы ретінде рыцарлық қоғам құрады. Ол ең мыкты рыцарьлардан тұратын, тең дәрежедегілердің «Франц Паласын» құрып, оны Дөңгелек үстелмен салыстырады. («Осылайша, романс өзі ұсынатын идеалды өркениет үлгісінің, сондай-ақ 14 ғасырдан бастап құрылған рыцарлық ордендердің үлгісін, Александрдың даңқы Артурдың даңқымен біріккен аңыздық бастауға дейін іздейді»). Персефорест патша көп құдайлылықтан бас тартып, бір құдайға сеніп, Артурийлік христиандыққа көшуге көмектесетін жаңа дінді насихатайды. Осы аралықта Персефоресттің рыцарьлары, көбінесе Зефир атты рухтың көмегімен, Британияда да, Төмен елдерде де батырлық және романтикалық ерліктерге қол созады. Бірақ, Персефоресттің үлкен ұлы римдік қызға ғашық болып, оның сатқындығы Юлий Цезарьға шабуыл жасауға мүмкіндік береді, нәтижесінде Персефорест пен оның барлық әскері жойылса, мемлекет толығымен қирап қалады. Үшінші буын елді қалпына келтіруге кіріседі. Гадифердің немересі Урсо Юлий Цезарьдың өлтірілуін ұйымдастырады. Тағы бір немересі Галлафур Александрдың немересі, «Аждаһа бойжеткеніне» үйленіп, Британияға жаңа патшалық үйдің негізін қалайды. Галлафур сондай-ақ, оның ұрпақтарының бірі патша болу үшін суырып алуға тиіс семсерді тасқа бекітеді. Ал Галлафур Британияны әлі де мазалап жүрген көптеген сиқырларды жояды. Дегенмен, бұл шығармада трагедия соңғы рет жеңіске жетеді, өйткені Британияға сикамбриялықтар, троялықтардың тобы шабуыл жасайды. Олар Александрдың грек әулетін жойып, Артур келгенше толтырылмастан қалатын үлкен бос орын қалдырады. Сонымен қатар, бұл «грек» қолжазбасын Генуэль графы Вильгельм Буртимер аббаттығындағы шкафтан қалай тапқаны айтылады. Осы шкафта патша Эдуард III-ке граф жіберген тәж де сақталған еді.

An extract from Geoffrey of Monmouth's History of the Kings of Britain serves as a preface, in which refugees from Troy flee to the island of Britain, and establish a new kingdom. Unlike in Geoffrey's narrative, however, that dynasty eventually produces a series of weak rulers who usher their kingdom into decline. Alexander of Macedon and his Greek forces are on their way to the coronation of India's new king when they are blown off course in a storm. They arrive in Britain and discover the poor state of the country. Alexander takes charge and appoints the brothers Betis and Gadifer as kings of England and Scotland, respectively. He then leaves for Babylon. Betis renames himself "Perceforest," as one who dares to "pierce" and "purge" the evil forest to root out Darnant the Enchanter and bring freedom and justice to the land. Perceforest and Gadifer take on Darnant's descendants, a group of magic wielding knights, and drive them out. However, the successful leadership of the two brothers is fated not to last, and native English and Scottish knights are forced to step into the breach to quell rebellion and fend off invasion. Perceforest eventually regains his powers and, as king of Britain, creates a chivalric society. Specifically, he founds the Franc Palais of free equals with the best knights, paralleling the Round Table. ("Thus the romance would trace back the model of ideal civilization that it proposes, a model also for the orders of chivalry created from the 14th century onwards, to a legendary origin where the glory of Alexander is united with the fame of Arthur.") King Perceforest also abandons polytheism in favor of a monotheistic god and, under the influence of the hermit Dardanon, advances a new religion that will serve as a transition toward Arthurian Christianity. Meanwhile, Perceforest's knights, often with the help of a guardian spirit named Zephir, engage in heroic and romantic acts of derring do in Britain as well as in the Low Countries. Tragedy comes to prevail as Perceforest's eldest son becomes infatuated with a Roman girl, whose treachery enables Julius Caesar to launch an invasion in which Perceforest and all his forces are annihilated and the kingdom is utterly destroyed. The third generation comes to restore the land. Ourseau, a grandson of Gadifer, secures the assassination of Julius Caesar. Another grandson, Gallafur, marries Alexander's granddaughter, the "Maiden of Dragons", to give Britain a new royal house. Gallafur also embeds the sword in the stone that one of his descendants will draw out to become king. And it is Gallafur who casts out many of the enchantments that still plague Britain. Nonetheless, tragedy triumphs a final time in this work, as Britain is invaded by the Sicambrians, a group of Trojans. They destroy Alexander's Greek dynasty, leaving a void that only the coming of Arthur will fill. An elaborate frame story tells how the "Greek" manuscript was discovered by count William of Hainault in a cabinet at “Burtimer” Abbey; in the same cabinet was deposited a crown, which the count sent to king Edward III of England.

Құрамы

Персефорест алғашқыда 14 ғасырдың басында Төмен елдерде француз тілінде жазылған сияқты. Жиль Руссиноның пікірінше (Джейн Тейлор, Жанна Лодс және Л. Ф. Флатрмен келіседі), түпнұсқа нұсқасы 1337 және 1344 жылдар аралығында жазылған, бірақ барлық сақталған қолжазбалар 1459 және 1477 жылдар аралығында қайта жазылған. Қолда бар төрт мәтіннің ең толық нұсқасы – Дэвид Оберттің 1459–1460 жылдары жазған C қолжазбасы, көбінесе Бургундия герцогы Филипп Жақсысы үшін жасалған түзету ретінде қарастырылады. Дегенмен, Кристин Ферлампин Ачердің 2013 жылғы талдауы C қолжазбасы, шындығында, түпнұсқа екенін ұсынатын балама гипотезаны ұсынады.

Баспа тарихы мен аудармалары

Персефорест алғаш рет 1528 жылы Парижде басылып шықты, төрт томдық «La Tres Elegante Delicieux Melliflue et Tres Plaisante Hystoire du Tres Noble Roy Perceforest» деген атпен. 1531 жылы ол итальян тілінде жарық көрді. Испан тіліне аудармасы да бар. 800 беттік ағылшын тіліндегі толық емес, қысқартылған нұсқасы 2011 жылы «Perceforest: The Prehistory of King Arthur's Britain» деген атаумен жарияланды.

Тарихтағы әртүрлі кезеңдердегі қабылдау

Оксфордтың ертегілер жөніндегі анықтамалығында айтылғандай, "бұл Францияда оқылған, ал Солтүстік Германияда 1400 жылдардың ортасында Ұлтық той алдындағы Шабан тойында драма ретінде қойылған". Франция королі Карл IX осы романды ерекше жақсы көретін: Персефоресттің төрт томы 1518 және 1544 жылдар аралығында Блуадағы Корольдік кітапханаға қосылып, Артурий романдарымен бірге тізілген. Роман 14 ғасыр Англиясында белгілі болған. Персефорест, басқа да кешкі шағын рыцарлық романдар сияқты, шамалы есте қалды, бірақ 20 ғасырдың соңына дейін көп оқылған жоқ. Бұл оның уақытына ғана емес, сонымен қатар көлеміне де байланысты. Оның алты кітабының әрқайсысы ұзын роман сияқты көп беттен тұрады, ал тұтас шығарма шамамен 530 тарауға бөлінген, жалпы бір миллионнан астам сөзден құралған. Егер толығымен ағылшын тіліне аударылса, кітаптың көлемі шамамен 7000 бетке жетер еді. Сондықтан, қазіргі ортағасырлық зерттеулерде ерте және жоғары ортағасырлық әдебиет басты орын алды. Сонымен қатар, "Ағарту дәуірінің" оқырмандары Персефорестке кездейсоқ тап болғанда әрдайым риза болған жоқ. Мэттью Льюистің "Монах" (1796) романының кейіпкері, готикалық романның ерте үлгісі, былай деп мойындайды: "Донна Родольфаның кітапханасы негізінен ескі испандық романдардан тұрды: бұл оның сүйікті оқулары болды, және күнделікті осы аяусыз томдардың бірі маған берілетін. Мен "Персефорест", "Ақ Тиранте", "Англияның Палмерині" және "Күннің рыцары" сияқты шаршатарлық шығармаларды оқыдым, кітап апатиядан қолымнан түсіп бара жатқанша". Жерар де Нервал өзінің "Анжелика" (1850) романының бөлігі ретінде жарияланған ойдан шығарылған хатында, Персефоресттің құнды бірінші басылымының қаскөйлердің қолынан зардап шегуінен қорқатын антиквар туралы айтады.