Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әдеби жанр
Literary genre
Табиғидан тыс көркем әдебиет – нақты әлемнің табиғи қағидаларына қайшы келетін, мистикалық тақырыптарды пайдаланатын немесе оларға ден қоятын фантастикалық әдебиет жанры.
Supernatural fiction or supernaturalist fiction is a genre of speculative fiction that exploits or is centered on supernatural themes, often contradicting naturalist assumptions of the real world.
Сипаттама
Ең кең мағынасында, табиғаттан тыс көркем әдебиет, таңғажайып көркем әдебиет, қорқыныш көркем әдебиеті, вампир әдебиеті, арбалы оқиғалар мен фантастика мысалдарымен байланысты. Табиғаттан тыс көркем әдебиет элементтерін ғылыми фантастика жанрында да кездестіруге болады. Дегенмен, ғалымдар, оқырмандар және коллекционерлер арасында табиғаттан тыс көркем әдебиет «қорқыныш», «фантастика» және басқа жанрларға тән маңызды элементтерді алып тастау арқылы анықталатын жеке жанр ретінде қарастырылады. Фантастика мен табиғаттан тыс көркем әдебиет жанрлары көбінесе бірімен-бірі тоғысып, шатастырылуы мүмкін, бірақ екеуінің арасында маңызды айырмашылықтар бар. Фантастика көбінесе басқа әлемде өріледі, онда фантастикалық жаратылыстар немесе сиқыр қалыпты құбылыс. Ал табиғаттан тыс көркем әдебиетте сиқыр мен монстрлар әдеттегідей емес, және мұндай құбылыстардың сыры сюжетпен тығыз байланысты. Табиғаттан тыс жанр нақты әлемдегі табиғаттан тыс жаратылыстар мен оқиғаларды көрсетеді. Сонымен қатар, табиғаттан тыс көркем әдебиет көбінесе іс-қимыл мен оқиғалардан гөрі күдік пен құпияға баса назар аударады. Оккульттік детективтік әдебиет табиғаттан тыс көркем әдебиет пен детективтік әдебиеттің элементтерін біріктіреді. Табиғаттан тыс көркем әдебиет пен драма кейіпкерлердің ішкі жанжалдарына және/немесе басты кейіпкер, адам және/немесе табиғаттан тыс әлем, қоғам және топтар арасындағы драматикалық қақтығыстар туралы әңгімеге табиғаттан тыс элементтерді енгізеді.
In its broadest definition, supernatural fiction overlaps with examples of weird fiction, horror fiction, vampire literature, ghost story, and fantasy. Elements of supernatural fiction can be found in writing from the genre of science fiction. Amongst academics, readers and collectors, however, supernatural fiction is often classed as a discrete genre defined by the elimination of "horror", "fantasy", and elements important to other genres. The fantasy and supernatural fiction genres would often overlap and may be confused each for each other, though there exist some crucial differences between the two genres. Fantasy usually takes place in another world, where fantastical creatures or magic are normal. In supernatural fiction, though, magic and monsters are not the norm and the mystery of such things is usually closely intertwined in the plot. The supernatural genre highlights supernatural creatures or happenings within the real world. Moreover, supernatural fiction also tends to focus on suspense and mystery and less on action and adventure. Occult detective fiction combines the tropes of supernatural fiction with those of detective fiction. Supernatural fiction and drama has supernatural elements blended into a story about the characters' internal conflict and/or a dramatic conflict between the protagonist, human and/or supernatural world, society and between groups.
Шығу тегі
"Табиғаттан тыс көркем әдебиеттің өрлеуі" (1762–1800) атты еңбегінің авторы, табиғаттан тыс көркем әдебиеттің бастаулары 18 ғасырдың екінші жартысында Ұлыбританияда пайда болғанын айтады. 1762 жылы Кок-Лейн арбасы туралы хабарлар газеттерде жарияланды, сонымен қатар спиритизмге қызығушылық та күшейді. Адамдар нақты арбаларды көруге және оларды көркем әдебиет арқылы сезінуге құштар болды. С. Л. Варнадо "Көріністің құшағында: Готикадағы нұрлылық" еңбегінде, табиғаттан тысқа деген қызығушылық адамзаттың құдайлық тәжірибеге деген құштарлығынан туындайды деп тұжырымдайды, сондықтан тіпті король Артюрдың рыцарлары туралы ежелгі мифологиялық әңгімелер де оқырманға "қасиетті" нәрселердің бар екенін сезіндіреді. Автор бұл ықпалды готикалық әдебиет қозғалысымен байланыстырып, одан әрі зерттейді. Белгілі қорқыныш жазушысы Х. П. Лавкрафт "Әдебиеттегі табиғаттан тыс қорқыныш" (1927) атты мақаласында, адамның белгісіз нәрседен сескенуін табиғаттан тыс көркем әдебиеттің бастауы деп көрсетеді. Ол сондай-ақ, бұл әдеби жанрдың тамырларын готикалық әдебиетте іздейді. Эмили Бронтенің "Боранды биіктер" (1847) романындағы оқиғалардың өтетін жерінің табиғи ортасы мен оның тудыратын кереғар көңіл-күй, әдебиетте табиғаттан тыс қорқыныштың туындауының алғашқы мысалдарының бірі ретінде аталады. 20 ғасырда табиғаттан тыс көркем әдебиет психологиялық әдебиетпен байланысты бола бастады. Мұндай байланыста, оқиғалардың сипаттамалары табиғи дүниенің көзқарасымен түсіндірілмейді, нәтижесінде, болған жайттарды түсіндірудің жалғыз мүмкіндігі – табиғаттан тыс күштер деген қорытындыға келінеді. Бұған классикалық мысал – Генри Джеймстің "Бұрала бұрыш" (1898) повесі, онда оқиғалардың табиғаттан тыс және психологиялық тұрғыдан түсіндірілуі ұсынылады. Бұл мысалда, түсініксіздік табиғаттан тыс және психологиялық әсерлерді күшейтеді. Шарлотта Перкинс Гилманның "Сары қағаз қабырғалар" әңгімесі де осыған ұқсас мысал болып табылады.
The author of The Rise of Supernatural Fiction, 1762–1800 states that the origins of supernatural fiction come from Britain in the second half of the 18th century. Accounts of the Cock Lane ghost were featured in the newspapers in 1762, and an interest in Spiritualism was also currently prevalent. There was a need for people to see real ghosts and experience them vicariously through the writings of fiction. S. L. Varnado argues in Haunted Presence: The Numinous in Gothic Fiction that the beginning of an interest in the supernatural comes from humanity's craving for the experience of the divine, so that even the old mythological tales of the knights of King Arthur give the reader a sense of the presence of "holy" things. The author does then go on to trace this influence further into the future with the Gothic literature movement. The famous horror writer H. P. Lovecraft cites man's fear of the unknown as the origin of supernatural fiction in his essay "Supernatural Horror in Literature" (1927). He also goes on to describe the literary genre's roots in Gothic literature. The description in Wuthering Heights (1847) of the natural surroundings in which the novel takes place and the eerie mood it evokes is cited as one of the first instances of supernatural horror's being evoked in literature. In the 20th century, supernatural fiction became associated with psychological fiction. In this association, descriptions of events that occur are not explainable through the lenses of the natural world, leading to the conclusion that the supernatural is the only possible explanation for what has been described. A classic example of this would be The Turn of the Screw (1898) by Henry James, which offers both a supernatural and a psychological interpretation of the events described. In this example, ambiguity adds to the effects of both the supernatural and the psychological. A similar example is Charlotte Perkins Gilman's story "The Yellow Wallpaper".
Фильм
Табиғаттан тыс фильм – құдайлар, әйел құдайлар, әруақтар, көріністер, рухтар, ғажайыптар және басқа да ерекше құбылыстарға байланысты тақырыптарды қамтитын фильм жанры. Бұл тақырыптар көбінесе комедия, ғылыми фантастика, қиял-өнер және қорқыныш сияқты басқа кино жанрларымен үйлеседі. Тарихи тұрғыдан алғанда, табиғаттан тыс фильмдердің басты мақсаты көрермендерді қорқыту емес, көңіл көтеру болған, көбінесе ойшау немесе романтикалық контексте. Бұл фильм жанры бірнеше аралас жанрлардың құрамына кіреді, оның ішінде табиғаттан тыс комедиялық фильмдер, табиғаттан тыс қорқыныш фильмдері, табиғаттан тыс діни фильмдер және табиғаттан тыс триллер фильмдері бар.
Supernatural film is a film genre that encompasses themes related to gods, goddesses, ghosts, apparitions, spirits, miracles, and other extraordinary phenomena. These themes are often blended with other film genres, such as comedy, science fiction, fantasy, and horror. Historically, the primary goal of supernatural films was not to terrify audiences but to offer entertainment, often in whimsical or romantic contexts. The film genre is part of several hybrid genres, including supernatural comedy films, supernatural horror films, supernatural religious films, and supernatural thriller films.
Интернет көркем әдебиеті
Табиғаттан тыс жандар интернеттегі қорқынышты әңгімелерде және қалалық аңыздарда жиі қолданылады; интернеттегі әйгілі табиғаттан тыс кейіпкер – орманмен байланысты, беті жоқ, ұзын бойлы Slenderman. Тағы бір танымал интернеттік қалалық аңыз – "Бекрумс" (Артқы бөлмелер), ол ылғалды кілем, гуілдеген шамдар және біртекті сары қағаз қабырғаларынан тұратын шексіз, аралық кеңістік. Бекрумдарда "Жандар" деп аталатын табиғаттан тыс монстрлер мекендейді деп жиі суреттеледі.
Supernatural beings have also seen common uses in internet creepypastas and urban legends; a well known supernatural Internet character is the Slenderman, a tall faceless being associated with the forest. Another well known internet urban legend is the Backrooms, an endless liminal space of moist carpet, humming fluorescent lights and monotone yellow wallpaper. The Backrooms are commonly depicted as being inhabited by supernatural monsters known as Entities.