Кіріспе

Түркі және Кайкос аралдарының саясаты парламенттік өкілді демократиялық тәуелділік аясында жүзеге асырылады, 2006 жылдың 9 тамызынан бастап Премьер-министр үкімет басшысы болып табылады және көп партиялық жүйе қолданылады. Аралдар Ұлыбританияның ішкі басқару құқығындағы теңізден тыс аумағы болып табылады. Біріккен Ұлттар Ұйымының тарапын жою жөніндегі комитеті Түркі және Кайкос аралдарын Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқару құқығына ие емес аумақтар тізіміне енгізді. Атқару билігі үкімет тарапынан жүзеге асырылады. Заң шығару билігі үкіметке және Заң шығару кеңесіне бірдей тиесілі. Сот билігі атқару және заң шығару билігінен тәуелсіз. Әскери қорғанысқа жауапкершілік Ұлыбританияда. Түркі және Кайкос аралдарының астанасы – Гранд-Тюрк аралындағы Кокберн Таун қаласы. Аралдар 1962 жылға дейін Ямайканың құзыретінде болды, содан кейін британдық колония мәртебесін алды. 1965 жылдан 1973 жылға дейін Багам аралдарының губернаторы істерді басқарды. Багам аралдарының тәуелсіздігіне қол жеткізгеннен кейін, аралдар 1973 жылы жеке губернатор тағайындалды. 1982 жылы тәуелсіздікке келісім болғанымен, саясат өзгертіліп, аралдар қазіргі уақытта Ұлыбританияның теңізден тыс аумағы болып табылады. Аралдар 1976 жылдың 30 тамызында Конституция күні ретінде ұлттық мереке болып табылатын Конституцияны қабылдады. Конституция 1986 жылы тоқтатылды, бірақ 1988 жылдың 5 наурызында қайта жаңартылып, түзетілді. 2006 жылы жаңа Конституция қабылданды, бірақ 2009 жылы министрлердің кең ауқымды сыбайлас жемқорлық және қаржылық бұрмалаушылықтары анықталғаннан кейін тоқтатылды. Аумақтық үкімет 2012 жылдың қараша айында өткен жалпы сайлаудан кейін жаңа Конституция бойынша қайта құрылды. Аймақтың құқықтық жүйесі ағылшын ортақ құқығына негізделген, сондай-ақ Ямайка мен Багам аралдарынан қабылданған шағын мөлшердегі заңдар бар. 18 жасқа толған барлық азаматтарға сайлау құқығы берілген. Ағылшын тілі – ресми тіл.

Заң шығарушы билік

Ассамблея палатасы 19 мүшеден тұрады, оның 13 мүшесі төрт жылдық мерзімге бір мандатты округтерде сайланады, 3 мүшесі лауазымдық өкілдікпен, 3 мүшесі тағайындалады және спикер кеңестің құрамына кірмейтін адамдардан таңдалады. Прогрессивті Ұлттық партия заң шығарушы органның жетекші партиясы болып табылады, ал Халықтық Демократиялық қозғалысы ресми оппозиция рөлін атқарады.

Өзін-өзі басқаруды тоқтату, 2009 жыл

Елизавета II патшалық бұйрығына сәйкес, 2009 жылдың 16 наурызында Түркс және Кайкос аралдарының губернаторы Гордон Ветрелл британдық аумаққа жолдаған хабарламасында, үкіметтік сыбайлас жемқорлыққа қатысты соңғы тергеу комиссиясының есебінен кейін конституцияның екі жылға ішінара тоқтатылатынын жариялады. 2009 жылдың 24 наурызында премьер-министр Майкл Мисик, Ұлыбритания аумақтың тікелей әкімшілік бақылауына дайындалып жатқанда, отставкаға кетті. Биліктегі элитаның сыбайлас жемқорлығын тергеп бақта отырған Мисик, біріккен үкімет құруға мүмкіндік беру үшін отставкаға кететінін мәлімдеді. 2009 жылдың тамызында Ұлыбритания, министрлік сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптауларға байланысты Түркс және Кайкос аралдарының өзін-өзі басқаруын тоқтатты. Министрлік үкімет пен Ассамблеяның құқықтары аралдардың қазіргі губернаторы Гордон Ветреллге екі жылға дейін берілді, бұл мерзім қажет болған жағдайда қысқартылуы немесе ұзартылуы мүмкін. 2009 жылдың 31 мамырында Англия мен Уэльс апелляциялық сотының бұрынғы судьясы, сер Робин Олд басқарған тергеу комиссиясы губернаторға "Түркс және Кайкос аралдарындағы үкімет пен заң шығарушы органда, сондай-ақ мемлекеттік қызметкерлер арасында жүйелі жемқорлықтың жоғары ықтималдығын" анықтағанын хабарлады. Ол негізінен, шетелдік инвесторлардың министрлер мен/немесе мемлекеттік қызметкерлерге пара беруінен тұрады, осы арқылы олардың тиімді шарттармен Корольдік жерді алуына және оның коммерциялық дамуына үкіметтік келісім алуына мүмкіндік берді. Есепте бес бұрынғы министрдің (Майкл Мисик, Флойд Холл, МакАллистер Ханчелл, Джеффри Холл және Лилиан Бойс) қылмыстық жауапкершілікке тартылуы үшін тергеу жүргізу ұсынылды және Конституция мен ТКИ заңдарын сыбайлас жемқорлық пен заңсыздықтардың қайталануын болдырмау үшін қайта қарау туралы бірнеше ұсынымдар енгізілді. Губернатордың шолуын алғаннан кейін, Сыртқы істер және Достастық істері кеңсесі Кейт Салливанды шолу жүргізуге, топтар мен жеке тұлғалармен бірқатар қоғамдық кеңесулер өткізуге және ТКИ Конституциясына, мүшелік статусына, сайлау жүйесіне, үкіметтік ашықтық пен есеп беруге және аумақтың қаржылық басқаруына қатысты заңдарға түзетулер енгізу туралы ұсынымдар жасауға тағайындады. 2012 жылдың қаңтарында, 2011 жылдың 12 қыркүйегінде қызметке кірген губернатор Рик Тодд, аумақта сайлау өткізіліп, өзін-өзі басқару қайта жандануы үшін орындалуы тиіс сегіз "кезеңдік мақсатты" жариялады. Бұл кезеңдік мақсаттар Лондондағы Сыртқы істер министрлерімен әзірленді және жоғарыда аталған 2009 жылғы есеп пен 2010 жылғы шолуда ұсынылған ұсынымдарға негізделді. 2012 жылдың 12 маусымында Ұлыбританияның Сыртқы істер министрі Уильям Хейг Лондондағы Парламентке 9 қарашада Түркс және Кайкос аралдарында сайлау өткізуге қадам жасалғанын хабарлады. Сондай-ақ Хейг Парламентке он үш адамның, оның ішінде төрт бұрынғы министрдің сыбайлас жемқорлық және ақша жылыстыру қылмыстары бойынша айыпталғанын мәлімдеді. Бұрынғы премьер-министр Майкл Мисикке халықаралық іздеу ордері берілді. Айыпталғандардың кінәлі ме, жоқ па, деген мәселені сот шешеді. Тергеу және қылмыстық қудалау болашақта сайланған үкіметтен тәуелсіз жүргізіледі. Жемқорлықтан туындаған шығындарды өтеу және мүлікті қайтару үшін азаматтық қудалау тобы құрылды. Топ 40-тан астам ақшаны және/немесе жерді қайтарып алып, елеулі жетістіктерге қол жеткізді. 12 миллион доллардан астам сома қайтарылды, оның ішінде төленген төлемдер, алынған және әлі өндірілмейтін сот шешімдері, төлеу туралы келісімдер бар. 900 акрдан астам жер Корольдікке қайтарылды, оның құны ондаған миллион АҚШ долларына бағаланды. Топ ақшалай қаражат, жер немесе басқа да активтерді қосымша қайтарып алуды күтеді. 2012 жылдың 7 желтоқсанында бұрынғы премьер-министр Мисик Ұлыбритания үкіметінің сұрауы бойынша Бразилияда тұтқындалғаны хабарланды, ол оны сыбайлас жемқорлықпен айыпталу үшін Түркс және Кайкос аралдарына қайтаруды жоспарлап отыр. Мисик 2009 жылы ТКИ-ден қашқаннан бері Рио-де-Жанейроның ең сәнді аудандарында "жақсы өмір" сүріп келгені хабарланды. Мисик бұған дейін кез келген құқық бұзушылықты жоққа шығарған.

Саяси партиялар мен сайлаулар

2011 жылғы қайта қаралып дамытылған Конституция 2012 жылдың 15 қазанында күшіне енді, бұл аумаққа министрлік үкіметті қайта орнатып берді. 2012 жылдың 9 қарашасында жалпы сайлау өтті. Сайлау қорытындысы бойынша Прогрессивті Ұлттық партия оппозициялық Халықтық Демократиялық қозғалысынан жалпы саны бойынша аз дауыс жинағанымен, Ассамблея палатасының 15 орынының 8-ін жеңіп алды. PNP жетекшісі доктор Руфус Юинг 13 қарашада Гранд-Тюрк қаласында өткен салтанатты шарада аумақтың жаңа премьер-министрі болып ант берді. "Экономист" журналының хабарлауынша, жаңа премьер-министр және басқалар бірден тоқтатылған өзін-өзі басқару кезеңін сынады: Жаңа премьер-министр Руфус Юинг сайлау кампаниясы кезінде "бағындыру" және "құлдық" туралы айтып, губернаторды жазалаудың жергілікті дәстүрін сақтады. Оппозиция жетекшісі Шарлин Картрайт Робинсон демократиялық үзіліс кезінде мырза Тодд мемлекеттік қызметкерлерді, саяси лидерлерді және дін қызметкерлерін елемегенін мәлімдеді. Евангелист пасторлар гейлердің құқықтарын қорғайтын жаңа теңдік заңына наразылық білдірді. Қосылған құн салығы бизнес өкілдерін ашуландырды. Жаңа Ассамблея палатасы 2012 жылдың 28 қарашасында өзінің алғашқы отырысын өткізді. Палата алдында сөз сөйлеген губернатор Тодд екі саяси партияның да мақұлдаған мақсаты – аумақтың Ұлыбританиядан тәуелсіздік алуы үшін комиссия құратынын хабарлады.

Сыртқы қатынастар

Түркі және Кайкос Кариб даму банкіне қатысады, Карикомның серіктес мүшесі болып табылады және Интерполдың аймақтық бөлімшесін ұстап тұрады. Қорғаныс жауапкершілігі Ұлыбританияға жүктеледі. 2004 жылдың желтоқсан айында Түркі және Кайкос аралдары Кариб мемлекеттері ұйымына жаңа серіктес мүше болуға ниет білдірді. 1917 жылдан бері Түркі және Кайкос аралдары мен Канада арасында бірігу мүмкіндігі жөнінде маңызды саяси пікірталас жүріп келеді. 1973 жылы аймақтың заң шығару органы солтүстік көршісімен қауымдасуды ресми түрде сұрады.