Ағылшын арнасының аралдары: Jersey және Guernsey тәуелділіктері
Channel Islands
Ченнел аралдары – Ұлыбританиядан тәуелді, Францияға жақын орналасқан архипелаг. Джерси мен Гернсиден тұрады, қорғау және халықаралық қатынастар ҰК-ның жауапкершілігінде.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын арнасындағы архипелаг, Корольдік тәуелділіктер
Archipelago in the English Channel
the Crown Dependencies
Канал аралдары – Нормандияның француз жағалауынан орналасқан Ағылшын арнасындағы архипелаг. Олар екі Корольдік тәуелділігіне бөлінеді: ең ірі арал – Джерси билігі; және Гернси билігі, Гернси, Альдерни, Сарк, Херм және бірнеше кіші аралдардан тұрады. Тарихи тұрғыдан, олар Нормандия герцогтығының қалдықтары. Олар Ұлыбританияның құрамына кірмесе де, Ұлыбритания Мэн аралы және Британдық теңізден тыс аумақтар сияқты аралдардың қорғанысы мен халықаралық қатынастары үшін жауапкершілікті өз мойнына алады. Корольдік тәуелділіктері Ұлттар Достастығының мүшелері де емес, Еуропалық Одақтың бөлігі де емес. Олардың жалпы халқы шамамен 300 мың адамды құрайды, ал билік орындарының астаналары Сент-Хельер мен Сент-Питер Портында тиісінше 33 500 және 18 207 адам тұрады. «Канал аралдары» – саяси бірлік емес, географиялық термин. Екі билік 13 ғасырдың соңынан бері бөлек басқарылып келеді. Әрқайсысының өз тәуелсіз заңдары, сайлаулары және өкілді органдары бар (бірақ қазіргі заманда аралдардың заң шығарушы органдарынан келген саясаткерлер үнемі байланыста болады). Екеуіне ортақ институттар сирек кездеседі, көбінесе ерекшелік болып саналады. Гернси билігі үш юрисдикцияға бөлінеді – Гернси, Альдерни және Сарк, әрқайсысының өз заң шығару органы бар. Бірнеше аралдық институттар бар болғанымен (мысалы, Канал аралдарының Брюссель кеңсесі, Азаматтық авиация директоры және Канал аралдарының қаржылық омбудсмены, бұл, шын мәнінде, биліктердің бірлескен кәсіпорны), олар Гернси мен Джерси арасындағы тең құқықты жобалар ретінде құрылған. Әйтпесе, Гернси мен Джерсиге қатыстылығын білдіретін ұйымдардың бірі тек бір биліктің құрамында болуы мүмкін. Мысалы, Халықаралық қор биржасы Сент-Питер Портында орналасқан, демек Гернсиде. «Канал аралдары» термині 1830 жылдар шамасында қолданыла бастады, мүмкін Корольдік теңіз күштері аралдарды атау үшін алғаш рет қолданған. Бұл термин Котентин түбегінің батысындағы архипелагқа ғана қатысты. Ұлыбритания жағалауына жақын орналасқан және Ағылшын арнасындағы басқа да аралдар, мысалы Уайт аралы, Хейлинг аралы және Портси аралы «Канал аралдары» деп есептелмейді.
The Channel Islands are an archipelago in the English Channel, off the French coast of Normandy. They are divided into two Crown Dependencies: the Bailiwick of Jersey, which is the largest of the islands; and the Bailiwick of Guernsey, consisting of Guernsey, Alderney, Sark, Herm and some smaller islands. Historically, they are the remnants of the Duchy of Normandy. Although they are not part of the United Kingdom, the UK is responsible for the defence and international relations of the islands as it is for the other Crown Dependency, the Isle of Man, and the British Overseas Territories. The Crown Dependencies are neither members of the Commonwealth of Nations, nor part of the European Union. They have a total population of about , and the bailiwicks' capitals, Saint Helier and Saint Peter Port, have populations of 33,500 and 18,207 respectively. "Channel Islands" is a geographical term, not a political unit. The two bailiwicks have been administered separately since the late 13th century. Each has its own independent laws, elections, and representative bodies (although in modern times, politicians from the islands' legislatures are in regular contact). Any institution common to both is the exception rather than the rule. The Bailiwick of Guernsey is divided into three jurisdictions – Guernsey, Alderney and Sark – each with its own legislature. Although there are a few pan island institutions (such as the Channel Islands Brussels Office, the Director of Civil Aviation and the Channel Islands Financial Ombudsman, which are actually joint ventures between the bailiwicks), these tend to be established structurally as equal projects between Guernsey and Jersey. Otherwise, entities whose names imply membership of both Guernsey and Jersey might in fact be from one bailiwick only. For instance, The International Stock Exchange is in Saint Peter Port and therefore is in Guernsey. The term "Channel Islands" began to be used around 1830, possibly first by the Royal Navy as a collective name for the islands. The term refers only to the archipelago to the west of the Cotentin Peninsula. Other populated islands located in the English Channel, and close to the coast of Britain, such as the Isle of Wight, Hayling Island and Portsea Island, are not regarded as "Channel Islands".
География
Екі негізгі арал – Джерси және Гернси. Олар халықтың 99 пайызын және аумақтың 92 пайызын құрайды.
The two major islands are Jersey and Guernsey. They make up 99% of the population and 92% of the area.
Аттар
Архипелагтағы ірі аралдардың аттарында көбінесе "ey" жұрнағы, ал кіші аралдардың аттарында "hou" жұрнағы қолданылады. Бұл жұрнақтардың ежелгі скандинав тіліндегі "ey" (арал) және "holmr" (шағын арал) сөздерінен тарағаны саналады.
The names of the larger islands in the archipelago in general have the ey suffix, whilst those of the smaller ones have the hou suffix. These are believed to be from the Old Norse ey (island) and holmr (islet).
Шоузи аралдары
Джерсидің оңтүстігіндегі Шоузи аралдары әдетте Ла-Манш аралдарының географиялық анықтамасына кірмейді, бірақ француздық юрисдикциясына байланысты кейде ағылшын тілінде «француз Ла-Манш аралдары» деп аталады. Олар тарихи тұрғыдан Нормандия герцогтығымен байланысты болған, бірақ Франция территориясының бөлігі болып табылады, Ұлыбритания аралдарына немесе Ла-Манш аралдарына саяси жағынан қатысы жоқ. Олар Гранвилл (Манш) коммунасының құрамына енген бөлігі. Франциядан келген туристер үшін танымал болғанымен, Канал аралдарының тұрғындары басқа аралдардан тікелей көлік қатынасы болмағандықтан, оларға жеке немесе жалдамалы қайықтармен ғана бара алады. Джерсидің ресми стандартты француз тілінде Канал аралдары «Îles de la Manche» деп аталады, ал Францияда «Îles Anglo-Normandes» (Англо-норманд аралдары) термині Каналдағы басқа аралдардан өзгеше, британдық «Канал аралдары» дегенді білдіреді. Шоузи «Île Normande» деп аталады (Англо-нормандқа қарама-қарсы). «Îles Normandes» және «Archipel Normand» терминдері де тарихи түрде Канал аралдары француз тілінде аралдарды тұтастай атау үшін қолданылған.
The Chausey Islands south of Jersey are not generally included in the geographical definition of the Channel Islands but are occasionally described in English as 'French Channel Islands' in view of their French jurisdiction. They were historically linked to the Duchy of Normandy, but they are part of the French territory along with continental Normandy, and not part of the British Isles or of the Channel Islands in a political sense. They are an incorporated part of the commune of Granville (Manche). While they are popular with visitors from France, Channel Islanders can only visit them by private or charter boats as there are no direct transport links from the other islands. In official Jersey Standard French, the Channel Islands are called 'Îles de la Manche', while in France, the term 'Îles Anglo normandes' (Anglo Norman Isles) is used to refer to the British 'Channel Islands' in contrast to other islands in the Channel. Chausey is referred to as an 'Île normande' (as opposed to Anglo normande). 'Îles Normandes' and 'Archipel Normand' have also, historically, been used in Channel Island French to refer to the islands as a whole.
Ең биік нүктесі
Аралдардың ең биік нүктесі – Джерси аралындағы Лес Платонс, теңіз деңгейінен 143 метр (469 фут) биіктікте. Ең төменгі нүкте – Англия арнасы (теңіз деңгейі).
The highest point in the islands is Les Platons in Jersey at 143 metres (469 ft) above sea level. The lowest point is the English Channel (sea level).
Тарихқа дейінгі дәуір
Адамның Канал аралдарында қоныстанғанына ең ерте дәлелдер 250 000 жыл бұрынғы кезеңге дейін соқталады, сол кезде аралдар Еуропа құрлығының бір бөлігімен байланысты болған. Аралдар мезолит дәуірінде теңіз деңгейінің көтерілуі салдарынан бөлініп қалды. Қазірге дейін сақталған және тарихта жазылған көптеген дольмендер мен басқа да археологиялық орындар, Джерсидегі Ла-Хуг Бидегі жерлеу дөңгелі немесе Гернсидегі мүсінді менгирлер сияқты, үлкен және күрделі құрылыстарды жүзеге асыруға жеткілікті үлкен және ұйымдасқан халықтың болғанын көрсетеді.
The earliest evidence of human occupation of the Channel Islands has been dated to 250,000 years ago when they were attached to the landmass of continental Europe. The islands became detached by rising sea levels in the Mesolithic period. The numerous dolmens and other archaeological sites extant and recorded in history demonstrate the existence of a population large enough and organised enough to undertake constructions of considerable size and sophistication, such as the burial mound at La Hougue Bie in Jersey or the statue menhirs of Guernsey.
Темір дәуірінен
Арморика монеталарының қоймалары қазылып алынды, бұл темір дәуірінде сауда мен байланыс болғанын көрсетеді. Римдіктердің аралдарда қоныстанғанына аз дәлел бар, алайда римдік шенеуніктер мен саудагерлер аралдарға келгені белгілі. Ла-Манш аралдарының римдік атауы I. Ленури (Ленур аралдары) болған және бұл атау Путингер кестесінде көрсетілген. Аралдардың дәстүрлі латынша атаулары (Джерси үшін Цезарея, Гернси үшін Сарния, Олдерни үшін Ридуна) Антониндік маршруттан алынған (мүмкін, жаңылысқан). Гало-рим мәдениеті аралдарда қаншалықты қабылданғаны белгісіз. VI ғасырда христиан миссионерлері аралдарға келді. Дольдік Самсон, Хелиер, Маркульф және Маглоир – аралдармен байланысты қасиетті тұлғалардың қатарында. VI ғасырда олар Кутанс дін аймағына қосылды және Реформацияға дейін сонда қалды. 5 және 6 ғасырларда аралдарға шабуыл жасаған англосаксондықтардан қашып, Ұлыбританиядан келген кельттердің (Ұлыбританияның түпкілікті халқы және қазіргі Уэльс, Корнуолл және Бретань халқының ата-бабалары) қоныстанғаны мүмкін. Бірақ олардың саны із қалдыруға жеткіліксіз болды, аралдар франк корольдігінің билігінде қалды және олардың шіркеуі Кутанс дін аймағының құрамында болды. IX ғасырдың басынан бастап, норвегиялық шабуылшылар жағалауда пайда болды. Нордтардың қоныстануы алғашқы шабуылдардан озып кетті, осы кезеңнен бастап көптеген жер-су атаулары норвегиялық текті болып келеді, соның ішінде аралдардың қазіргі атаулары да бар.
Hoards of Armorican coins have been excavated, providing evidence of trade and contact in the Iron Age period. Evidence for Roman settlement is sparse, although evidently the islands were visited by Roman officials and traders. The Roman name for the Channel Islands was I. Lenuri (Lenur Islands) and is included in the Peutinger Table. The traditional Latin names used for the islands (Caesarea for Jersey, Sarnia for Guernsey, Riduna for Alderney) derive (possibly mistakenly) from the Antonine Itinerary. Gallo Roman culture was adopted to an unknown extent in the islands. In the sixth century, Christian missionaries visited the islands. Samson of Dol, Helier, Marculf and Magloire are among saints associated with the islands. In the sixth century, they were already included in the diocese of Coutances where they remained until the Reformation. There were probably some Celtic Britons who settled on the Islands in the 5th and 6th centuries AD (the indigenous Celts of Great Britain, and the ancestors of the modern Welsh, Cornish, and Bretons) who had emigrated from Great Britain in the face of invading Anglo Saxons. But there were not enough of them to leave any trace, and the islands continued to be ruled by the king of the Franks and its church remained part of the diocese of Coutances. From the beginning of the ninth century, Norse raiders appeared on the coasts. Norse settlement eventually succeeded initial attacks, and it is from this period that many place names of Norse origin appear, including the modern names of the islands.
Нормандия герцогтігінен
933 жылы аралдар Батыс Франция королі Раульдің Вильгельм I Ұзын қылышқа сыйлық ретінде берілгенімен, Нормандия герцогтығына қосылды. 1066 жылы Нормандияның Вильгельм II Англияға шапқындап, жаулап алды, соның нәтижесінде Англияның Вильгельм I патшасы болды, оны Вильгельм Жеңімпаз деп те атайды. 1204–1214 жылдары король Джон Франция королі Филипп II-ге Нормандияны қоса алғанда, Солтүстік Франциядағы Анжу иеліктерін жоғалтты, бірақ Канал аралдарын бақылауында ұстап қалды. 1259 жылы оның мұрагері, Англияның Генрих III Париж шарты арқылы Нормандия герцогтығына қатысты өзінің құқықтары мен титулынан ресми түрде бас тартты, бірақ Канал аралдарын Францияның пэрі және Франция королінің феодалдық вассалы ретінде сақтап қалды. Осыдан бері Канал аралдары екі жеке басқару округі ретінде басқарылып келеді және ешқашан Англия Корольдігіне немесе оның мұрагерлері – Ұлыбритания мен Біріккен Корольдыққа қосылмады. Жүз жылдық соғыс кезінде Канал аралдары француз территориясының бір бөлігі болды, бұл ағылшын корольдерінің француз тағына талап етуін мойындады. 1338 жылы аралдарға француздар шапқындап кірді және 1345 жылға дейін кейбір аумақтарды басып ұстады. Англия королі Эдуард III 1341 жылдың шілде айында Джерси, Гернси, Сарк және Альдерниге жарғы берді, осы арқылы олардың әдет-ғұрыптары мен заңдарын бекітіп, ағылшын тәжіне адалдық көрсететініне кепілдік берді. 1372 жылы француз тәжінің қызметіндегі жалдамалы әскер басшысы Оуэйн Лаугох Джерси мен Гернсиге шабуыл жасады, ал 1373 жылы Бертран дю Гесклин Монт-Оргуйльді қоршап алды. Англияның жас королі Ричард II 1378 жылы әкесі берген жарғылық құқықтарды қайта бекітті, содан кейін 1394 жылы екінші жарғымен, тәжге көрсеткен ұлы адалдығы үшін, ағылшын баж салығынан, кедендік алымдардан және міндеттемелерден мәңгілік босатылды. 1558 жылы Кале қаласынан айырылғаннан кейін Канал аралдары Франциядағы соңғы ағылшын иеліктеріне айналды және француз корольдері ретінде ағылшын корольдері басқарған жалғыз француз территориясы болды. Бұл жағдай ағылшын корольдері 1801 жылы француз тағына құқықтарынан бас тартып, титулдарынан айырылғанға дейін сақталды, соның нәтижесінде Канал аралдары Ұлыбританияның да, Францияның да емес, тікелей британ тәжінің билігіндегі тәуелділік мәртебесін алды. Сарк аралы 16 ғасырда 1560 жылдары Джерсиден келген қоныс жайлаушылармен мекенделгенге дейін құмсыз болып келді. 1565 жылы Англия королі Елизавета I-нің берген иелік құқығы Сарк конституциясының негізін құрайды.
In 933, the islands were granted to William I Longsword by Raoul, the King of Western Francia, and annexed to the Duchy of Normandy. In 1066, William II of Normandy invaded and conquered England, becoming William I of England, also known as William the Conqueror. In the period 1204–1214, King John lost the Angevin lands in northern France, including mainland Normandy, to King Philip II of France, but managed to retain control of the Channel Islands. In 1259, his successor, Henry III of England, by the Treaty of Paris, officially surrendered his claim and title to the Duchy of Normandy, while retaining the Channel Islands, as peer of France and feudal vassal of the King of France. Since then, the Channel Islands have been governed as two separate bailiwicks and were never absorbed into the Kingdom of England nor its successor kingdoms of Great Britain and the United Kingdom. During the Hundred Years' War, the Channel Islands were part of the French territory recognizing the claims of the English kings to the French throne. The islands were invaded by the French in 1338, who held some territory until 1345. Edward III of England granted a Charter in July 1341 to Jersey, Guernsey, Sark and Alderney, confirming their customs and laws to secure allegiance to the English Crown. Owain Lawgoch, a mercenary leader of a Free Company in the service of the French Crown, attacked Jersey and Guernsey in 1372, and in 1373 Bertrand du Guesclin besieged Mont Orgueil. The young King Richard II of England reconfirmed in 1378 the Charter rights granted by his grandfather, followed in 1394 with a second Charter granting, because of great loyalty shown to the Crown, exemption forever, from English tolls, customs and duties. After the loss of Calais in 1558, the Channel Islands were the last remaining English holdings in France and the only French territory that was controlled by the English kings as Kings of France. This situation lasted until the English kings dropped their title and claims to the French throne in 1801, confirming the Channel Islands in a situation of a crown dependency under the sovereignty of neither Great Britain nor France but of the British crown directly. Sark in the 16th century was uninhabited until colonised from Jersey in the 1560s. The grant of seigneurship from Elizabeth I of England in 1565 forms the basis of Sark's constitution today.
17 ғасырдан
Үш патшалық соғысы кезінде Джерси корольшілдердің ісін мықты ұстады, 1646 және 1649–1650 жылдары Уэльс ханзадасы Чарльзға пана берді, ал Гвернси көбінесе парламенттік іске жақын болды (Корнет қамалы корольшілдердің қолында болғанымен, 1651 жылдың қазанына дейін берілмеді). Аралдар Солтүстік Америка колонияларында саудалық және саяси мүдделерге ие болды. 17 ғасырда арал тұрғындары Ньюфаундленд балық аулауына қатысты. 1640 жылдарда Джерсидегі жер аударылуы кезінде көрсетілген барлық көмегі үшін Карл II Джордж Картеретке, сот судьясы және губернаторға, Америка колонияларында үлкен жер учаскесін сыйлады, ол оны дереу Нью-Джерси деп атады, қазір Америка Құрама Штаттарының бір бөлігі. Гернсидің сот судьясы сэр Эдмунд Андрос Солтүстік Америкадағы алғашқы отаршыл губернаторы және қысқа ғұмырлы Жаңа Англия үстемдігінің басшысы болды. 18 ғасырдың соңында аралдар "Француз аралдары" деп аталды. Француз революциясынан қашқан бай француз эмигранттары аралдарда тұруға тырысты. Бүгінгі күнгі қалалардағы көптеген үйлер сол кезде салынған. Сент-Питер портында порттың үлкен бөлігі 1865 жылға дейін салынған.
During the Wars of the Three Kingdoms, Jersey held out strongly for the Royalist cause, providing refuge for Charles, Prince of Wales in 1646 and 1649–1650, while the more strongly Presbyterian Guernsey more generally favoured the parliamentary cause (although Castle Cornet was held by Royalists and did not surrender until October 1651). The islands acquired commercial and political interests in the North American colonies. Islanders became involved with the Newfoundland fisheries in the 17th century. In recognition for all the help given to him during his exile in Jersey in the 1640s, Charles II gave George Carteret, Bailiff and governor, a large grant of land in the American colonies, which he promptly named New Jersey, now part of the United States of America. Sir Edmund Andros, bailiff of Guernsey, was an early colonial governor in North America, and head of the short lived Dominion of New England. In the late 18th century, the islands were dubbed "the French Isles". Wealthy French émigrés fleeing the French Revolution sought residency in the islands. Many of the town domiciles existing today were built in that time. In Saint Peter Port, a large part of the harbour had been built by 1865.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аралдарды неміс әскері басып алды. Британ үкіметі 1940 жылғы маусымда аралдарды демилитаризациялады, ал 21 маусымда лейтенант-губернаторлар қайтарылып алынды, бұл аралдық әкімшіліктерге әскери оккупация жағдайында үкіметтің жұмысын мүмкіндігінше жалғастыруға мүмкіндік берді. Мыңдаған балалар мектептерімен бірге Англия мен Шотландияға эвакуацияланды. Сарк халқы көбінесе өз орнында қалды; басқалары техникалық тұрғыдан Алдерни британдық территория емес екенін көрсетті. Корольдік теңіз күштері аралдарды уақыт-уақыт блокадалады, әсіресе 1944 жылғы маусымда Нормандияға жасалған шабуылдан кейін. Неміс оккупациясының бес жылында, әсіресе соңғы айларда, халық аштыққа жуық болған кезде, үлкен аштық пен қиындықтар болды. Қызыл Крест арқылы гуманитарлық көмек жіберу үшін қарқынды келіссөздер жүргізілді, нәтижесінде 1944 жылғы желтоқсанда SS Vega тасымалдау кемесімен Қызыл Кресттен келген жәрдемдер жеткізілді. 1940–45 жылдардағы неміс оккупациясы қатал болды: 2000-нан астам арал тұрғыны немістермен депортацияланды, ал кейбір еврейлер концлагерлерге жіберілді; партизандық қарсылық және жазалау шаралары, ынтымақтастық айыптаулары және құл еңбегі де болды. Көптеген испандықтар, бастапқыда Испания азамат соғысынан қашқандар, аралдарға бекіністер салу үшін әкелінді. Көптеген жер миналары орнатылды, жалғыз Джерсиде 65 718 мина орнатылды. Франция материгінде болған сияқты, Канал аралдарында кең ауқымды қарсылық қозғалысы болған жоқ. Бұл аралдардың физикалық оқшаулануына, әскерлердің жоғары концентрациясына (әр екі арал тұрғынына бір неміс сарбазы), қарсылық топтары үшін жасыруға орын қалдырмайтын аралдардың шағын өлшемдеріне және оккупациялық күштерде Гестапоның болмауына байланысты болды. Сонымен қатар, әскери жастағы халықтың көп бөлігі бұрыннан Британ армиясына қосылған еді. Оккупация 1945 жылғы 8 мамырда VE күнінен кейін аяқталды, Джерси мен Гернси 9 мамырда босатылды. Алдернидегі неміс гарнизоны 16 мамырға дейін қалды, ол нацистік Германияның соңғы қалдықтарының бірі болды. Бірінші эвакуацияланғандар 23 маусымда Ұлыбританиядан алғашқы рейспен оралды. Аралдар Ұлыбритания Еуропалық экономикалық қауымдастыққа қосылған кезде оған қосылмауға шешім қабылдады. 1990 жылдардан бері ауыл шаруашылығы мен туризмнің төмендеген пайдалылығы аралдар үкіметтеріне қиындықтар туғызды.
The islands were occupied by the German Army during World War II. The British Government demilitarised the islands in June 1940, and the lieutenant governors were withdrawn on 21 June, leaving the insular administrations to continue government as best they could under impending military occupation. Thousands of children were evacuated with their schools to England and Scotland. The population of Sark largely remained where they were; Others have pointed out that, technically, Alderney was not British soil. The Royal Navy blockaded the islands from time to time, particularly following the Invasion of Normandy in June 1944. There was considerable hunger and privation during the five years of German occupation, particularly in the final months when the population was close to starvation. Intense negotiations resulted in some humanitarian aid being sent via the Red Cross, leading to the arrival of Red Cross parcels in the supply ship SS Vega in December 1944. The German occupation of 1940–45 was harsh: over 2,000 islanders were deported by the Germans, and some Jews were sent to concentration camps; partisan resistance and retribution, accusations of collaboration, and slave labour also occurred. Many Spaniards, initially refugees from the Spanish Civil War, were brought to the islands to build fortifications. Many land mines were laid, with 65,718 land mines laid in Jersey alone. There was no resistance movement in the Channel Islands on the scale of that in mainland France. This has been ascribed to a range of factors including the physical separation of the islands, the density of troops (up to one German for every two Islanders), the small size of the islands precluding any hiding places for resistance groups, and the absence of the Gestapo from the occupying forces. Moreover, much of the population of military age had already joined the British Army. The end of the occupation came after VE Day on 8 May 1945, with Jersey and Guernsey being liberated on 9 May. The German garrison in Alderney was left until 16 May, and it was one of the last of the Nazi German remnants to surrender. The first evacuees returned on the first sailing from Great Britain on 23 June, The islands decided not to join the European Economic Community when the UK joined. Since the 1990s, declining profitability of agriculture and tourism has challenged the governments of the islands.
Басқару
Канал аралдары екі бөлек, өзін-өзі басқаратын билікке бөлінеді: Гернси билігі және Джерси билігі. Олардың әрқайсысы Британдық Корольдігінің тәуелділігі болып табылады және Біріккен Корольдіктің құрамына кірмейді. Олар 10-шы ғасырдан бері Нормандия герцогтігінің бір бөлігі болды, ал Елизавета II жиі Нормандия герцогының дәстүрлі атағымен аталатын. Алайда, Париж шартының (1259) талаптарына сәйкес, ол герцог ретінде емес, Королева ретінде ("Джерсидің құқын Корольдік" және "Гернси билігі республикасының құқын Корольдік") биледі. Бұл тұрғысынан, монархистер үшін жағдайды басқаша қарастыру – жергілікті мақтаныш мәселесі: ресми кешкі астағы «Денсаулық тілегі» «Ұлыбританиядағыдай Королеваға» емес, «біздің герцогымыз, Корольге» арналды. 2022 жылы Королева қайтыс болды және оның ұлы Карл III патша атанды. Билік – биліктің басшысы жүргізетін аумақ. Сөздердің ортақ түбірі болғанымен («bail» = «тапсыру»), Ұлыбритания мен Канал аралдарындағы «билік» сөзінің мағыналары мүлдем өзгеше. Ұлыбританиядағы билік – сотқа тағайындалған, сот шешімдері бойынша қарыздарды өндіріп алуға уәкілеттік алған жеке қарыз жинаушы, ал Канал аралдарындағы билік – азаматтық басшы, Штаттардың төрағасы, сонымен қатар сот жүйесінің басшысы, яғни биліктің ең маңызды өкілі. 21-ші ғасырдың басында биліктің басшылары сияқты мемлекеттік органдардың, биліктің бөлінуі принципіне қатысты, әсіресе Гернсидегі McGonnell v United Kingdom (2000) 30 EHRR 289 ісінде, күшейтілген бақылауға алынды. Бұл іс, Еуропалық адам құқықтары сотының соңғы шешімінен кейін, конституциялық өзгерістерге, әсіресе Ұлыбританиядағы 2005 жылғы Конституциялық реформа туралы заңға (2005 c.4) серпіліс болды, оның ішінде Лорд-канцлердің функцияларын бөлу, Лордтар палатасының сот функциясын жою және оны Ұлыбритания Жоғарғы сотымен алмастыру. Алайда, аралдардың билік басшылары өздерінің тарихи функцияларын сақтап қалды. Аралдардағы үкімет жүйелері Норман дәуірінен басталады, бұл заң шығарушы органдардың, Штаттардың, Норманның «États» немесе «эстейт» (яғни Тақ, Шіркеу және халық) атауларынан туындағандығын түсіндіреді. Штаттар ғасырлар бойы демократиялық парламенттерге айналды. Ұлыбритания Парламенті аралдар үшін заң шығару құқығына ие, бірақ Парламент актілері аралдарға автоматты түрде қолданылмайды. Әдетте, акт аралдарға қолданылуын кеңейтуге кеңес алғаннан кейін Кеңес бұйрығы арқылы мүмкіндік береді. Көп жағдайда аралдар өздері үшін заң шығарады. Әр аралдың өзінің негізгі заң шығарушы органы бар, ол Гернси және Джерси Штаттары, Саркте Бас өтініш және Олдерни Штаттары деп аталады. Канал аралдары Ұлыбритания Парламентінде өкілдік етілмейді. Штаттар қабылдаған заңдарға аралдардың үкіметтері жауапты болатын Кеңестегі Корольтің келісімі беріледі. Аралдар ешқашан Еуропалық Одақтың құрамына кірген емес, сондықтан 2016 жылғы Еуропалық Одаққа мүшелік туралы референдумға қатыспады, бірақ Еуропалық Одақ туралы шартының үшінші хаттамасына сәйкес Еуропалық Қоғамдастықтың кедендік аумағының бөлігі болды. 2010 жылдың қыркүйегінде екі билік бірлесіп Канал аралдарының Еуропалық Одақпен ықпалын дамыту, Канал аралдарының үкіметтеріне еуропалық мәселелер бойынша кеңес беру және Еуропалық Одақпен экономикалық байланыстарды нығайту үшін Канал аралдарының Брюссель кеңсесін құрды. Екі билік те Британдық-Ирланд кеңесінің мүшелері, ал Джерри және Гернези аралдарының тілдері аймақтық тілдер ретінде танылған. Сот жүйелері бөлек; 1961 жылдан бері бөлек апелляциялық соттар жұмыс істеп келеді. Нормандық құқықтың құқықтық мұрасының бірі – Clameur de haro. Екі биліктің де құқықтық жүйелерінің негізі ағылшын ортақ құқығынан гөрі Нормандық әдет-ғұрып құқығы (Coutume), бірақ кейбір элементтері уақыт өте келе қалыптасты. Арал тұрғындары толық британдық азаматтар, бірақ Ұлыбритания азаматынан шыққан болмаса, еуропалық азаматтар ретінде танылмайды. Джерси немесе Гернсиде паспорт алуға өтініш берген кез келген британдық азамат «Британ аралдары, Джерси билігі» немесе «Британ аралдары, Гернси билігі» деп жазылған паспорт алады. Үшінші хаттаманың талаптарына сәйкес, Ұлыбританиямен тығыз байланысы жоқ (ата-анасы немесе әжесі Ұлыбританиядан емес және бес жылдан астам уақыт бойы Ұлыбританияда тұрмаған) Канал аралдарының тұрғындары Еуропалық Одақтың ішінде еркін қозғалу туралы ережелерінен автоматты түрде пайдалана алмады, ал олардың паспорттарына осы фактіні растайтын белгі қойылды. Бұл арал тұрғындарының аз бөлігіне әсер етті. 1978 жылғы Ұлыбританияның Түсіндіру актісіне сәйкес, Канал аралдары Британ аралдарының бір бөлігі деп есептеледі, оларды Британ аралдарымен шатыстырмау керек. 1981 жылғы Британ ұлттығы актісінің мақсатында «Британ аралдары» Ұлыбританияны (Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия), Канал аралдары мен Мэн аралын, егер контекст басқаша болмаса, біріктіріп қарастырады.
The Channel Islands fall into two separate self governing bailiwicks, the Bailiwick of Guernsey and the Bailiwick of Jersey. Each of these is a British Crown Dependency, and neither is a part of the United Kingdom. They have been parts of the Duchy of Normandy since the 10th century, and Queen Elizabeth II was often referred to by her traditional and conventional title of Duke of Normandy. However, pursuant to the Treaty of Paris (1259), she governed in her right as The Queen (the "Crown in right of Jersey", and the "Crown in right of the république of the Bailiwick of Guernsey"), and not as the Duke. This notwithstanding, it is a matter of local pride for monarchists to treat the situation otherwise: the Loyal toast at formal dinners was to 'The Queen, our Duke', rather than to 'Her Majesty, The Queen' as in the UK. The Queen died in 2022 and her son Charles III became the King. A bailiwick is a territory administered by a bailiff. Although the words derive from a common root ('bail' = 'to give charge of') there is a vast difference between the meanings of the word 'bailiff' in Great Britain and in the Channel Islands; a bailiff in Britain is a court appointed private debt collector authorised to collect judgment debts, in the Channel Islands, the Bailiff in each bailiwick is the civil head, presiding officer of the States, and also head of the judiciary, and thus the most important citizen in the bailiwick. In the early 21st century, the existence of governmental offices such as the bailiffs' with multiple roles straddling the different branches of government came under increased scrutiny for their apparent contravention of the doctrine of separation of powers—most notably in the Guernsey case of McGonnell v United Kingdom (2000) 30 EHRR 289. That case, following final judgement at the European Court of Human Rights, became part of the impetus for much recent constitutional change, particularly the Constitutional Reform Act 2005 (2005 c.4) in the UK, including the separation of the roles of the Lord Chancellor, the abolition of the House of Lords' judicial role, and its replacement by the UK Supreme Court. The islands' bailiffs, however, still retain their historic roles. The systems of government in the islands date from Norman times, which accounts for the names of the legislatures, the States, derived from the Norman 'États' or 'estates' (i. e. the Crown, the Church, and the people). The States have evolved over the centuries into democratic parliaments. The UK Parliament has power to legislate for the islands, but Acts of Parliament do not extend to the islands automatically. Usually, an Act gives power to extend its application to the islands by an Order in Council, after consultation. For the most part the islands legislate for themselves. Each island has its own primary legislature, known as the States of Guernsey and the States of Jersey, with Chief Pleas in Sark and the States of Alderney. The Channel Islands are not represented in the UK Parliament. Laws passed by the States are given royal assent by The King in Council, to whom the islands' governments are responsible. The islands have never been part of the European Union, and thus were not a party to the 2016 referendum on the EU membership, but were part of the Customs Territory of the European Community by virtue of Protocol Three to the Treaty on European Union. In September 2010, a Channel Islands Brussels Office was set up jointly by the two Bailiwicks to develop the Channel Islands' influence with the EU, to advise the Channel Islands' governments on European matters, and to promote economic links with the EU. Both bailiwicks are members of the British–Irish Council, and Jèrriais and Guernésiais are recognised regional languages of the islands. The legal courts are separate; separate courts of appeal have been in place since 1961. Among the legal heritage from Norman law is the Clameur de haro. The basis of the legal systems of both Bailiwicks is Norman customary law (Coutume) rather than the English Common Law, although elements of the latter have become established over time. Islanders are full British citizens, but were not classed as European citizens unless by descent from a UK national. Any British citizen who applies for a passport in Jersey or Guernsey receives a passport bearing the words "British Islands, Bailiwick of Jersey" or "British Islands, Bailiwick of Guernsey". Under the provisions of Protocol Three, Channel Islanders who do not have a close connection with the UK (no parent or grandparent from the UK, and have never been resident in the UK for a five year period) did not automatically benefit from the EU provisions on free movement within the EU, and their passports received an endorsement to that effect. This affected only a minority of islanders. Under the UK Interpretation Act 1978, the Channel Islands are deemed to be part of the British Islands, not to be confused with the British Isles. For the purposes of the British Nationality Act 1981, the "British Islands" include the United Kingdom (Great Britain and Northern Ireland), the Channel Islands and the Isle of Man, taken together, unless the context otherwise requires.
Экономика
Туризм әлі де маңызды. Алайда, Джерси мен Гернси 1960 жылдардан бері ірі оффшорлық қаржы орталықтарына айналды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Гернсидегі бау-бақша және жылыжай шаруашылығы Джерсиге қарағанда маңыздырақ болды, сондай-ақ Гернси жеңіл өнеркәсіпті экономикасының үлесі ретінде Джерсиге қарағанда сақтап келді. Джерсиде картоп маңызды экспорттық дақыл болып табылады, көбінесе Ұлыбританияға жөнелтіледі. Джерси қаржылық қызметтерге үлкен тәуелді, 2018 жылы жалпы қосылған құнның (ЖҚҚ) 39,4% осы сектордың үлесіне тиесілі. Пәтерлерден түсетін кіріс 15,1% көрсеткішпен екінші орында, ал басқа да бизнес-қызметтен түсетін кіріс 11,2% құрайды. Туризм 4,5%, ал ауыл шаруашылығы 1,2%, өндіріс 1,1% көрсеткіштерді береді. Жалпы қосылған құн 20 жыл бойы 4,5 миллиардтан 5 миллиард фунт стерлингке дейін ауытқып келді. Джерсиде халық саны тұрақты түрде өсіп келеді, 2000 жылы 90 000-нан аспағаннан кейін 2018 жылы 105 000-нан асты, бұл ЖҚҚ тұрақталғандықтан, халыққа шаққандағы ЖҚҚ 57 000 фунт стерлингтен 44 000 фунт стерлингке дейін төмендеді. Ал шамамен 66 000 тұрғыны бар Гернси тұрақты өсіп келе жатқан ЖІӨ-ге ие, және 2018 жылы халыққа шаққандағы ЖҚҚ 52 000 фунт стерлингтен асты.
Tourism is still important. However, Jersey and Guernsey have, since the 1960s, become major offshore financial centres. Historically Guernsey's horticultural and greenhouse activities have been more significant than in Jersey, and Guernsey has maintained light industry as a higher proportion of its economy than Jersey. In Jersey, potatoes are an important export crop, shipped mostly to the UK. Jersey is heavily reliant on financial services, with 39.4% of Gross Value Added (GVA) in 2018 contributed by the sector. Rental income comes second at 15.1% with other business activities at 11.2%. Tourism 4.5% with agriculture contributing just 1.2% and manufacturing even lower at 1.1%. GVA has fluctuated between £4.5 and £5 billion for 20 years. Jersey has had a steadily rising population, increasing from below 90,000 in 2000 to over 105,000 in 2018 which combined with a flat GVA has resulted in GVA per head of population falling from £57,000 to £44,000 per person. and with a stable population of around 66,000 has had a steadily rising GDP, and a GVA per head of population which in 2018 surpassed £52,000.
Пошта
1969 жылдан бері Джерси мен Гернси Ұлыбританияның Корольдік поштасынан тәуелсіз пошта әкімшіліктерін өздерінің пошта маркаларымен жүргізіп келеді, оларды тек тиісті Бейливиктерде ғана пошта тасымалы үшін қолдануға болады. Ұлыбритания маркалары енді қолданылмайды, бірақ аралдарға және Мэн аралына жіберілген пошта Ұлыбритания ішкі бағалары бойынша тасымалданады. Аралдар 1990 жылдардың басында ғана Ұлыбританияның пошталық индекс жүйесіне қосылды, Джерси пошталық индекстері JE әріптерімен, ал Гернси GY әріптерімен басталады.
Since 1969, Jersey and Guernsey have operated postal administrations independently of the UK's Royal Mail, with their own postage stamps, which can be used for postage only in their respective Bailiwicks. UK stamps are no longer valid, but mail to the islands, and to the Isle of Man, is charged at UK inland rates. It was not until the early 1990s that the islands joined the UK's postcode system, Jersey postcodes using the initials JE and Guernsey GY.
Теңіз
1960 жылдары аралдар мен Уэймут, Дорсет арасындағы почта бағытын қамтамасыз ететін Ла-Манш арқылы жүретін паромдардың атаулары аралдардың танымал латынша атауларынан алынған: Цезарея (Джерси), Сарния (Гернси) және Ридуна (Алдерни). Елу жыл өткен соң, Канал аралдары мен Ұлыбритания арасындағы паромдық бағытты Кондор Феррис компаниясы Сент-Хелиер (Джерси) және Сент-Питер Порт (Гернси) порттарынан Ұлыбританиядағы Пулге дейін жоғары жылдамдықты катамарандармен жүзеге асырады. Commodore Clipper кемесімен жолаушылар паромдары күн сайын екі Канал аралдары портынан Портсмутқа қатынайды және жолаушылар мен жүк тасымалдайды. Нормандияға паром қызметтерін Manche Îles Express компаниясы, ал Джерси мен Сент-Мало арасындағы қызметтерді Compagnie Corsaire және Condor Ferries компаниялары ұсынады. Сарк аралдық кеме компаниясы Сарк аралына шағын паромдармен қатынайды. Normandy Trader компаниясы аралдар мен Франция арасында жүк тасымалдау үшін бұрынғы әскери танк түсіру кемесін пайдаланады. 2013 жылдың 20 тамызында Саутгемптон порты мен Джерси порты арасында 80 жыл бойы "лифттен лифтке" контейнерлік қызмет көрсеткен Huelin Renouf компаниясы қызметін тоқтатты. Джерсидің сенаторы Алан Маклин компания ұсынған 90-ға жуық жұмыс орнын сақтап қалуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. 20 қыркүйекте Channel Island Lines компаниясы осы қызметті жалғастыратыны және банкроттық процедурасы кезінде алушыдан сатып алынған MV Huelin Dispatch кемесін Associated British Ports компаниясынан сатып алатыны туралы хабарланды. Жаңа операторды Джерси бизнесмендерінің жақын серіктестігі Rockayne Limited қаржыландыратын болады. Джерсиде Фремонт Пойнт және Лес Платонс жерлерінде, Гернсиде Лес Туилетте және Альдерниде ретрансляциялық станциясы бар, екі хабар таратушы қызмет көрсетеді. Гернси Пресс және Джерси Ивнинг Пост сияқты бірнеше жергілікті газеттер мен журналдар бар.
In the 1960s, names used for the cross Channel ferries plying the mail route between the islands and Weymouth, Dorset, were taken from the popular Latin names for the islands: Caesarea (Jersey), Sarnia (Guernsey) and Riduna (Alderney). Fifty years later, the ferry route between the Channel Islands and the UK is operated by Condor Ferries from both St Helier, Jersey and St Peter Port, Guernsey, using high speed catamaran fast craft to Poole in the UK. A regular passenger ferry service on the Commodore Clipper goes from both Channel Island ports to Portsmouth daily, and carries both passengers and freight. Ferry services to Normandy are operated by Manche Îles Express, and services between Jersey and Saint Malo are operated by Compagnie Corsaire and Condor Ferries. The Isle of Sark Shipping Company operates small ferries to Sark. Normandy Trader operates an ex military tank landing craft for transporting freight between the islands and France. On 20 August 2013, Huelin Renouf, which had operated a "lift on lift off" container service for 80 years between the Port of Southampton and the Port of Jersey, ceased trading. Senator Alan Maclean, a Jersey politician, had previously tried to save the 90 odd jobs furnished by the company to no avail. On 20 September, it was announced that Channel Island Lines would continue this service, and would purchase the MV Huelin Dispatch from Associated British Ports who in turn had purchased them from the receiver in the bankruptcy. The new operator was to be funded by Rockayne Limited, a closely held association of Jersey businesspeople. There are two broadcast transmitters serving Jersey – at Frémont Point and Les Platons – as well as one at Les Touillets in Guernsey and a relay in Alderney. There are several local newspapers including the Guernsey Press and the Jersey Evening Post and magazines.
Телефон
Джерси әрқашан Ұлыбританияның ұлттық жүйесінен тәуелсіз түрде өз телефон қызметтерін іске асырып келді, ал Гернси 1968 жылы өз телефон қызметін құрды. Екі арал да әлі де британдық телефон нөмірлеу жоспарының құрамында, бірақ Ofcom негізгі байланыс желілерінде аралдардағы телекоммуникацияны реттеу және лицензиялау мәселелеріне жауапты емес. Ол барлық аралдарда сымсыз телеграфты лицензиялаудан және келісім бойынша екі ірі аралда ғана хабар таратуды реттеуден жауапты. Су асты кабельдері аралдарды байланыстырып, Англия және Франциямен байланыс қамтамасыз етеді.
Jersey always operated its own telephone services independently of Britain's national system, Guernsey established its own telephone service in 1968. Both islands still form part of the British telephone numbering plan, but Ofcom on the mainlines does not have responsibility for telecommunications regulatory and licensing issues on the islands. It is responsible for wireless telegraphy licensing throughout the islands, and by agreement, for broadcasting regulation in the two large islands only. Submarine cables connect the various islands and provide connectivity with England and France.
Интернет
Қазіргі кең жолақты жылдамдықтар барлық аралдарда қолжетімді, соның ішінде Джерсиде толық талшықты (FTTH) қосылым (барлық кең жолақты қосылымдарда 1 Гбит/с жылдамдықпен) және Гернсиде VDSL, сондай-ақ талшықты қосылыммен қамтылған кейбір бизнес және үйлерде. Жеткізушілерге Sure және JT кіреді. Екі бейліктің (Bailiwicks) әрқайсысының өз интернет домендері бар: GG (Гернси, Альдерни, Сарк) және JE (Джерси), олар channelisles.net компаниясы басқарады.
Modern broadband speeds are available on all of the islands, including full fibre (FTTH) in Jersey (offering speeds of up to 1 Gbit/s on all broadband connections) and VDSL and some business and homes with fibre connectivity in Guernsey. Providers include Sure and JT. The two Bailiwicks each have their own internet domain, GG (Guernsey, Alderney, Sark) and JE (Jersey), which are managed by channelisles. net.
Дін
Христиандық дін аралдарға шамамен VI ғасырда әкелінді; дәстүр бойынша, Джерсиді Әйя Хелиер, Гернсиді Дольдік Әйя Самсон жариялады, ал кішірек аралдарда кельттік христиандығының түрлерін ұстанатын монастырь қауымдары әр түрлі уақытта орналасты. Реформация кезінде бұрынғы католик аралдары Женевада басылған француз тіліндегі үнқатысулардың ықпалымен кальвинизмге көшті. XVII ғасырда англикандық дін таңылды, бірақ жергілікті наразылық көзқарасы методизмді белсенді қабылдап қайта жанданды. XX ғасырдың соңында көптеген португалдық жұмысшылардың (Португалияның материгінен де, Мадейра аралынан да) келуімен католиктердің күшті ықпалы қайта оянды. Олардың қатары Польшадан және Шығыс Еуропаның басқа елдерінен келген жаңа қоныс аударушылармен толықты. Бүгінде евангелист шіркеулері ашылды. Қызметтер бірнеше тілде жүргізіледі. 2015 жылғы мәліметтерге сәйкес, халықтың 39% дінсіз.
Christianity was brought to the islands around the sixth century; according to tradition, Jersey was evangelised by St Helier, Guernsey by St Samson of Dol, and the smaller islands were occupied at various times by monastic communities representing strands of Celtic Christianity. At the Reformation, the previously Catholic islands converted to Calvinism under the influence of an influx of French language pamphlets published in Geneva. Anglicanism was imposed in the seventeenth century, but the Nonconformist local tendency returned with a strong adoption of Methodism. In the late twentieth century, a strong Catholic presence re emerged with the arrival of numerous Portuguese workers (both from mainland Portugal and the island of Madeira). Their numbers have been reinforced by recent migrants from Poland and elsewhere in Eastern Europe. Today, Evangelical churches have been established. Services are held in a number of languages. According to 2015 statistics, 39% of the population was non religious.
Ла-Манштағы басқа аралдар
Ла-Манш каналындағы бірнеше арал Францияның құрамына кіреді. Олардың ішінде Брехат, Бац аралы, Шозе, Татиху және Сент-Маркуф аралдары бар. Уайт аралы Англияның бөлігі болып табылады және Ұлыбритания жағасының жанында, Ла-Манш каналы мен Солент арасында орналасқан. Хейлинг және Портси аралдары, Портсмут қаласының жанында немесе оның құрамында болатын, сондай-ақ Англияның (демек, Ұлыбританияның) бөлігі болып табылады.
A number of islands in the English Channel are part of France. Among these are Bréhat, Île de Batz, Chausey, Tatihou and the Îles Saint Marcouf. The Isle of Wight, which is part of England, lies just off the coast of Great Britain, between the Channel and the Solent. Hayling and Portsea islands, both being near or part of Portsmouth, are also part of England (and thus part of the United Kingdom).