Кіріспе

Кук аралдарының саяси жүйесі конституциялық монархия шеңберіндегі парламенттік өкілді демократия қағидалары негізінде құрылған. Жаңа Зеландия монархы, Кук аралдарында Король немесе Королеваның өкілі арқылы танылатын, мемлекет басшысы болып табылады; премьер-министр көп партиялық жүйедегі үкімет басшысы. Ел өзін-өзі басқарады және ішкі және сыртқы істерге толық жауапкершілікті өз мойнына алады. 2001 жылдан бері Кук аралдары өз сыртқы және қорғаныс саясатын дербес жүргізіп келеді. Атқару билігі үкімет тарапынан іске асырылады, ал заң шығару билігі үкімет пен аралдар парламентіне бірдей тиесілі. Сот жүйесі атқарушы және заң шығарушы органдардан тәуелсіз.

Конституция

Кук аралдарының Конституциясы 1965 жылдың 4 тамызында күшіне енді, сол күні Кук аралдары Жаңа Зеландиямен еркін байланыста, өздік басқарушы мемлекет атанды. Осы 1965 жылғы оқиғалардың жылдығы Конституция күні ретінде жыл сайын тойланады, ал жергілікті жерде бұл мереке Те Маева Нуи тойлары деп аталатын бір апталық шаралармен атап өтіледі.

Заң шығарушы орган

Кук аралдарының Парламенті 24 мүшеден тұрады, олар бір мандаттық округтерде бес жылға сайланады. Сонымен қатар, кеңесші ғана роль атқаратын Арикилер үйі де бар. Куту Нуи – бұл кіші әкімдерден құралған ұқсас ұйым. Ол 1972 жылы 1966 жылғы Арикилер үйі заңына енгізілген түзету арқылы құрылды. Қазіргі президенті – Те Тика Матаиапо Дорис Рид. 2008 жылдың 13 маусымында Арикилер үйінің шағын бөлігі төңкеріс жасауға тырысып, сайланған үкіметті таратып, ел басшылығын өз қолдарына алуды көздеді. "Негізінен біз басшылықты, премьер-министрді, вице-премьерді және министрлерді таратып жатырмыз", – деп түсіндірді бас әкім Макеа Вакатини Жозеф Арики. Кук аралдары Herald газеті арикилердің осы арқылы дәстүрлі беделін немесе манасын қайтаруға тырысқанын болжады. Премьер-министр Джим Марурай бұл әрекетті "негізсіз және түсініксіз" деп сипаттады. 23 маусымға қарай жағдай қалыпқа келгендей болды, Арикилер үйінің мүшелері өздерінің әдеттегі міндеттеріне оралуға келісті.

Сот жүйесі

Сот жүйесі Конституцияның IV бөлігінде белгіленген және Кук аралдарының Жоғарғы соты мен Кук аралдарының апелляциялық сотынан тұрады. Лордтар кеңесінің сот комитеті соңғы апелляциялық сот ретінде тағайындалады. Судьялар Бас судья мен Әділет министрінің ұсынымы бойынша Атқарушы кеңестің кеңесімен Патшаның өкілі тағайындайды. Тұрғын емес судьялар үш жылдық мерзімге тағайындалады, ал өзге судьялар өмір бойына тағайындалады. Судьялар тергеу комиссиясының ұсынысы бойынша Патшаның өкілі тарапынан қызметтен алынуы мүмкін, бірақ тек қана қызметін атқаруға жарамсыздық немесе жарамсыз мінез-құлық жағдайында. Заңгерлік салаға қатысты, 1968 жылы заң практикасын ашқан алғашқы Кук аралдарының азаматы – Иавета Таунга о Те Тини Шорт болды. Кейін ол 1978 жылы Министр, ал 1985 жылы Кук аралдарының Жоғарғы комиссары болды.

Жақындағы саяси тарих

1999 жылғы сайлауда парламентте ешбір партия көпшілік дауысқа ие бола алмады. Кук аралдары партиясының төрағасы Джеффри Генри премьер-министр қызметін сақтап қалды, бірақ бір айдан кейін коалиция жаңадан құрылғаннан кейін Джо Уильямс онымен ауыстырылды. Тағы үш ай өткен соң Уильямстың орнын Демократиялық партияның жетекшісі Терепай Маоате басты. Үшінші рет 2002 жылы Маоате қызметтен босатылып, оның орынбасары Роберт Вунтон премьер-министр болды, ол CIP-тің қолдауымен билік жүргізді. Демократиялық партия 2004 жылғы сайлауда көпшілік дауысқа ие болды, бірақ Вунтон мандатын жоғалтып, оның орнына Джим Марурай келді. 2005 жылы Марурай партия ішіндегі келіспеушіліктерге байланысты Демократиялық партиядан шығып, өзінің «Кук аралдары бірінші» партиясын құрды. Ол CIP-тің қолдауымен үкімет басқаруын жалғастырды, бірақ 2005 жылы қайта Демократиялық партияға оралды. Бірнеше ара сайлауларда жеңіліске ұшырағаннан кейін 2006 жылы мерзімінен бұрын сайлау өтті, нәтижесінде Демократиялық партия тұғырлы көпшілікке ие болды және Марурай премьер-министр қызметін сақтап қалды. 2009 жылдың желтоқсанында Марурай вице-премьер Терепай Маоатені қызметтен босатты, бұл Демократиялық партия кабинетінің мүшелерінің жаппай отставкасына әкелді. Ол және жаңа вице-премьер Роберт Вигмор кейіннен Демократиялық партиядан шығарылды. Марурай Демократиялық партияның үш кіші мүшесін министрлікке тағайындады, бірақ 2009 жылдың 31 желтоқсанында партия оған қолдауын кері алып қойды.