Кіріспе
Австралия монархының өкілі – лауазым иелерінің тізімі
a list of office holders
Генерал-губернатордың маңызды функцияларына парламент палаталары қабылдаған заңдарға патшалық келісім беру, сайлауға бұйрықтар беру, Федералды атқарушы кеңестің кеңесі бойынша атқару билігін жүзеге асыру, премьер-министрді және басқа да министрлерді, судьяларды және елшілерді ресми түрде тағайындау, Австралия қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде әрекет ету және Австралияның наградаларын табыс ету кіреді. Дегенмен, көбінесе генерал-губернатор Вестминстер жүйесі мен жауапты үкімет принциптеріне сәйкес, тек заңды түрде билік жүргізеді. Бұл олардың саяси бейтараптығын сақтап, Парламентпен (мысалы, премьер-министрді таңдағанда және патшалық келісім бергенде) немесе министрлердің кеңесімен (атқарушылық әрекеттерді орындағанда) ғана әрекет етуін қажет етеді. Алайда, белгілі бір шектеулі жағдайларда генерал-губернатор 1975 жылғы Австралия конституциялық дағдарысы сияқты, ресми кеңессіз немесе оған қарсы тәуелсіз әрекет ете алады, резервтік өкілеттіктерді пайдалана отырып. Мұндай жағдайлар көбінесе даулы болып келеді және осы өкілеттіктердің қолданылуы мен олардың жалғасуы күрделі мәселе болып қана қоймай, талқылауда. Салтанатты және қоғамдық рөлінде генерал-губернатор бүкіл ұлтты білдіреді. Ішкі салада бұл рөлге қызметтерге қатысу, естелік шараларын өткізу, қоғамдық ұйымдарға демеушілік ету және Канберрадағы Үкімет үйі мен Сиднейдегі Адмиралтейство үйі сияқты екі ресми резиденцияның бірінде іс-шараларды ұйымдастыру кіреді. Халықаралық аренада генерал-губернатор маңызды оқиғаларға саяхаттап, мемлекеттік сапарларды жасап және қабылдап, Австралияны өкілдік етеді. Генерал-губернаторға 2018 жылы 80 адамнан тұратын штаб, оның төрағасы – Австралия генерал-губернаторының ресми хатшысы қолдау көрсетеді. Генерал-губернаторды премьер-министр таңдайды, бірақ ресми түрде Австралия монархы премьер-министрдің ұсынысы бойынша тағайындайды. Олардың қызмет мерзімі белгіленбеген, бірақ конвенция бойынша әдетте бес жыл қызмет етеді. 1901 жылғы Федерациядан бастап 1965 жылға дейін 15 генерал-губернатордың 11-і британдық аристократтар болды, олардың арасында алты барон, екі виконт, екі граф және бір ханзада бар еді. Содан бері генерал-губернаторлардың барлығы дерлік Австралияда туған, ерекше жағдай – сэр Ниниан Стивен, ол жасөспірім шағында Австралияға келген. Тек бір генерал-губернатор, Квентин Брайс ханым (2008–2014) әйел болды. Екінші әйел, Саманта Мостин 2024 жылдың 1 шілдесінде қызметке кіріседі.
Тағайындау
Генерал-губернаторды Австралия монархы ресми түрде тағайындайды, бұл Конституцияның 2-бабына сәйкес жасалған комиссиямен және монархтың патенттік хаттарымен реттеледі. Жаңа генерал-губернатор тағайындалғанда, қазіргі премьер-министр монархқа үміткерді ұсынады, және монарх, дәстүр бойынша, бұл ұсынысты қабылдайды. Содан кейін монарх ұсынысты жариялауға рұқсат береді, әдетте, қазіргі генерал-губернатордың өкілеттігі аяқталуына бірнеше ай бұрын. Жаңа генерал-губернатор комиссиясын алғаннан кейін монархқа адалдыққа ант береді және лауазымға ант етеді. Бұл анттарды Австралияның бас судьясы немесе Жоғарғы соттың басқа судьясы қабылдайды. 1961 жылы Лорд Данроссил қызмет барысында қайтыс болған бірінші және, қазірге дейін, жалғыз генерал-губернатор болды. Генерал-губернатордың отставкаға кетуі, қайтыс болуы немесе қабілетсіздігі салдарынан бос орын туындайды. Генерал-губернатор Австралияны ресми іссапармен шетелде болған кезде уақытша бос орын туындайды. 2003 жылы Питер Холлингворт қызметтен шеттетілген кезде де уақытша бос орын туындады. Конституцияның 4-бабы монархқа бос орын болған жағдайда генерал-губернатордың міндеттерін атқару үшін әкімші тағайындауға мүмкіндік береді. Дәстүр бойынша, ең ұзақ қызмет еткен штат губернаторы ұйықтас комиссияны сақтайды, бұл бос орын туындағанда лауазымға кірісуге мүмкіндік береді. 1975 жылы Лейборист премьер-министрі Гоф Уитлэм Королеваға Квинслендтің сол кездегі губернаторы сэр Колин Ханнаның, мемлекеттік және партиялық тұрғыдан бұрыс саяси мәлімдемелер жасағаны үшін, Уитлэм үкіметіне қарсы, оның ұйықтас комиссиясын қайтарып алу керектігін мәлімдеді, бұл штат губернаторлары мен федералды генерал-губернаторлардың бейтараптығын және саясаттан тыс болуын сақтау дәстүрін бұзу болып табылды.
Босату
Генерал-губернатор монарх тарапынан өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін қайтарылып алынуы немесе қызметтен босатылуы мүмкін. Дәстүр бойынша, мұндай шара тек премьер-министрдің кеңесімен ғана жүзеге асырылуы керек, ол дереу ауыстырушы тағайындауға немесе лауазым бос орынға қатысты ережелерді қолдануға жауапты болады. 1975 жылғы конституциялық дағдарыс премьер-министр мен генерал-губернатордың бір-бірін бір уақытта қызметтен босатуға тырысу мүмкіндігін көрсетті. Уильям МакМэхонның сөзіне сүйенсек, Гарольд Холт лорд Кейсиді генерал-губернаторлықтан босатуды қарастырған және қажетті құжаттарды дайындауға дейін барған. Кейси МакМэхонды екі рет Ярралумалаға шақырып, вице-премьер Джон Макьюэнмен нашар қарым-қатынасының үкіметке әсер ететініне сенгендіктен, оған "сөзін айтқан". Холт мұны өкілеттігін тиісінше пайдаланбау деп санайтын, бірақ одан әрі шаралар қабылданбады.
Конституциялық рөл
Бас губернатор мемлекеттік биліктің барлық салаларында конституциялық функцияларды орындауда маңызды рөл атқарады.
Австралия парламенттегі рөлі
Конституция бойынша, Одақ Парламенті монархтан, Сенаттан және Өкілдер палатасынан тұрады. Алайда, монархтың рөлі тек атақты, ал генерал-губернатор Конституция бойынша монархтың Ұлыбритания Парламентіне қатысты атқаратын функцияларының көп бөлігіне жауапты, оның ішінде: төменгі палата сайлауы үшін жарлық шығару, бірлескен отырыс шақыру, сондай-ақ монархтың атынан заң жобаларына патшалық келісім беру. Генерал-губернатор парламент мүшелерінің қызметке кірісу кезінде ант қабылдау және отставкаларын қабылдау рәсімдерінде де салтанатты рөл атқарады. Барлық мүшелер өз орындарына отырмас бұрын генерал-губернатордың немесе олар тағайындаған адамның қатысуымен Корольге адалдыққа ант беруі немесе растауы тиіс. Парламент ашылған күні генерал-губернатор Сенатта сөз сөйлейді (Ұлыбританиядағы Корольдің сөзіне ұқсас), бұл сөзді толығымен үкімет жазады және үкіметтің жоспарланған заңнамалық бағдарламасын түсіндіреді. Генерал-губернатордың ең маңызды өкілеттіктерінің бірі – Корольдің атынан патшалық келісім беру құқығы. Үкімет генерал-губернаторға ресми түрде келісім беруді ұсынбайды, бірақ олар демократиялық түрде сайланған Парламент палаталарының шешіміне сәйкес әрекет етеді деп күтіледі және келісімге ешқашан бас тартылмаған. Заң жобасына қол қоюдан басқа, генерал-губернатор заң жобасын Корольдің қарауына жіберуге де құқылы, яғни монархқа ұсынылған заң жобасына жеке патшалық келісім беруге мүмкіндік беруге. Британ үкіметі соңғы екі жылда қабылданған заңды монархқа қабылдамауға кеңес бере алады, бұл генерал-губернатордың үйлерге жариялаған хабарламасы немесе үндеуі арқылы заңды күштен шығарады. Алайда, толық егемендікті қабылдағаннан және тәуелсіз Австралия Тажының құрылғаннан кейін, британ үкіметінің бұл өкілеттіктері жойылды және резервтік құқық тек монархқа тікелей қатысы бар заң жобалары үшін ғана қолданылады, мысалы, «Корольдік стильдер мен атақтар туралы» заң (1953 және 1973 жылдар) және «Ту туралы» заң (1953 жыл) сияқты ұлттық маңызы бар басқа да заң жобалары, сондай-ақ 1986 жылғы «Австралия туралы» заң.
Атқарушы биліктегі рөлі
Конституция бойынша, Ұлт Достастығының атқарушы билігі монархқа жүктелген, бірақ оны генерал-губернатор іске асырады. Дегенмен, мұндай билік тек министрлердің кеңесі бойынша, жауапты үкімет принциптеріне сәйкес қолданылады. Бұл ресми түрде Федералды атқарушы кеңес арқылы жүзеге асырылады, ол генерал-губернаторға кеңес беретін барлық қазіргі (және техникалық тұрғыдан бұрынғы) министрлерден құралған орган. Мұндай кеңес әдетте Австралияның де-факто жоғары атқарушы органы – Министрлер кабинетінде қабылданған шешімдердің нәтижесі болып табылады. Конституцияның кейбір тармақтары «Генерал-губернаторды», ал басқалары «Кеңестегі генерал-губернаторды» атап көрсетсе де, бұл бұрынғы жағдайда дискрециялық құқық бар дегенді білдірмейді; бұл айырмашылық тек бұрынғы өкілеттіктер тарихи түрде монархтың ғана құзырына жататындықтарын көрсетеді.
Салтанатты рөлі
Формалды конституциялық рөлге қоса, генерал-губернатор өкілдік және салтанатты рөл атқарады, бірақ осы рөлдің ауқымы мен сипаты сол кездегі үміттерге, лауазымдағы адамға, қазіргі үкіметтің тілегіне және кең қоғамдағы жеке тұлғаның беделіне байланысты. Бас губернаторлар әдетте түрлі қайырымдастық мекемелердің демеушісі болады, құрмет пен наградаларды табыс етеді, басқа елдерге және басқа елдерден келген елшілерді қоса алғанда, түрлі топтар үшін шаралар ұйымдастырады және Австралия бойынша кеңінен саяхаттайды. Сэр Уильям Дин (генерал-губернатор 1996–2001) өзінің бір қызметін маңызды жерлеу рәсімдеріндегі "Басты аза тұтушы" деп сипаттады. Австралия Ұлт Достастығының Конституциясына түсініктемелерде Гарран Австралияның атқарушы билігі ұлттық сипатта болғандықтан (Сенатқа емес, ұлттық сайланған Өкілдер палатасына тәуелді болғандықтан), "Генерал-губернатор, атқарушы биліктің ресми басшысы ретінде, ешқандай федералдық элементті білдірмейді; егер ол бірдеңені білдірсе, ол ұлттық бірліктің бейнесі және көрінетін символы, сондай-ақ Ұлт Достастығының империялық байланысының сыртқы көрінісі болып табылады". Дегенмен, егер генерал-губернатор қоғамның бір бөлігінде танымал болмаса, бұл рөл дау тудыруы мүмкін. Сэр Джон Керрдің қоғамдық рөлі 1975 жылғы конституциялық дағдарыстан кейін айтарлықтай шектелді; Сэр Уильям Диннің саяси мәселелер бойынша жасаған ашық мәлімдемелері оған деген наразылық тудырды; ал кейбір қайырымдастық ұйымдары Питер Холлингворттың Брисбеннің Англикандық архиепископы қызметіндегі жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысты істерді басқару мәселесінен кейін одан бас тартты.
Дипломатиялық рөл
Генерал-губернатор Австралия атынан шетелге мемлекеттік сапарлар жасайды, оның барысында үкімет әкімшісі тағайындалады. 1926 жылғы Императорлық конференцияда генерал-губернаторлардың мемлекеттік сапарларды жасау құқығы расталды, себебі монархтың Ұлыбританиядан басқа елдер атынан мемлекеттік сапарлар жасауы мүмкін емес деп танылды. Алайда, Австралияның генерал-губернаторы бұл құқықты 1971 жылы Пол Хаслук Жаңа Зеландияға сапар жасағанға дейін пайдаланбады. Хаслуктан кейін Джон Керр сегіз елге мемлекеттік сапармен барды, бірақ Керрдің ізбасары Зельман Коуэн тек бір рет Папуа-Жаңа Гвинеяға мемлекеттік сапармен барды, өйткені ол Австралия ішінде саяхаттауға көңіл бөлгісі келді. Генерал-губернатор Австралияның елшілерін аккредиттеуді (яғни ресми түрде растауды) ресми сенімхат (және мандат мерзімі аяқталғаннан кейін қайта шақыру хаты) жіберу арқылы жүзеге асырады. 1987 жылға дейін елшілер мен жоғары комиссарларды ресми түрде монарх тағайындаған. Конституцияның 68-бабына сәйкес, Австралияның әскери күштерінің бас қолбасшысы «Патшаның өкілі ретінде генерал-губернаторға беріледі». Осы баптың әсеріне қатысты пікірлер әртүрлі: генерал-губернаторды «қорғаныс күштерінің даңқты қамқоршысынан артық емес» деп қараудан бастап, генерал-губернаторды ішкі саяси мақсаттар үшін әскери күштерді пайдалануға ықпал ете алатын немесе тыйым салатын әскери басшылық тізбегінің соңғы басшысы деп санауға дейін. Бұрынғы генерал-губернатор сэр Ниниан Стивен бұл баптың генерал-губернаторға әскерилерге жеке басшылық ету құқығын беретінін, бірақ бұйрық беру немесе әскери күштерді шақыру үшін Федералды атқарушы кеңестің ресми кеңесі емес, тиісті министрдің тікелей кеңесі қажет ететінін айтты. Қорғаныс күшін шақыру және соғыс жариялау кеңес бойынша, әдеттегі атқарушы билік ретінде жүзеге асырылады. Сонымен қатар, барлық лауазымдарға монархтың атынан генерал-губернатор жеке қол қойған комиссиямен тағайындама беріледі. Екінші дүниежүзілік соғыста генерал-губернатордың соғыс жариялауға құқығы бар ма, жоқ па деген түсініксіздік болды. Роберт Мензис бастапқыда Ұлыбританияның соғыс жариялауы Австралияға және Британ империясының бір бөлігіне автоматты түрде қолданылады деп есептеген. Алайда, 1941 жылы пікір өзгерді және Кертин үкіметі генерал-губернаторға бірнеше оське қарсы елдерге соғыс жариялауға кеңес берді. Бірақ генерал-губернатордың соғыс жариялауға конституциялық құқығы бар-жоғы әлі белгісіз болды, сондықтан монархтан генерал-губернаторға өкілеттік беруді сұрағаннан басқа, үкімет король Георг V-тен Австралия атынан соғыс жариялауын сұрады. Алайда, 1970 жылы генерал-губернатор Пол Хаслук премьер-министр Джон Гортонның Папуа мен Жаңа Гвинея территориясында Тынық мұхиты аралдары полкінің бейбітшілік миссиясын жүзеге асыруға рұқсат беру туралы өтінішін қабылдамады, себебі кабинетпен кеңес жүргізілмеген. Гортон мәселені министрлеріне ұсынуға келісті, ал кабинет отырысында әскерлер тек аумақтың әкімшісі сұраған жағдайда ғана шақырылуы керек деп шешім қабылданды, бірақ бұл орын алмады. Қорғаныс министрі Малкольм Фрейзер, бұл шақыруға қарсы болғандықтан, премьер-министрдің кеңеспеуін Хаслукке хабарлады. Бұл оқиға Фрейзердің 1971 жылы кабинеттен кетуіне және Гортонның премьер-министрлік лауазымын жоғалтуына себеп болды.
Қоғамдастық рөлі
Бас губернатор әдетте түрлі қайырымдылық және қоғамдық қызмет ұйымдарының демеушісі болуға шақырылады. Тарихи тұрғысынан генерал-губернатор Австралияның бас скауты лауазымын да атқарған. Бас скаутты Скауттар қауымдастығының Ұлттық атқару комитеті ұсынады, ал Скауттар қауымдастығының президенті оны осы лауазымды қабылдауға шақырады. Билл Хейден дінге сенбеуінің негізінде, ол Скаут анттарымен үйлеспегендіктен бұл лауазымнан бас тартты. Дегенмен ол өкілеттік мерзімі ішінде қауымдастықтың демеушісі болды.
Монархпен қарым-қатынасы
Конституцияның 2-бабында көзделгендей, генерал-губернатор монархтың өкілі болып табылады, бірақ олардың өкілеттіктері тек Конституциямен ғана берілген. Бұл пікірді Тасманияның Жоғарғы сотының аға судьясы Эндрю Инглис Кларк та ұстады. Ол У. Харрисон Мурмен (1897 жылғы Аделаида конвенциясына ұсынылған конституцияның алғашқы жобасына үлес қосқан және Мельбурн университетінің заң профессоры) бірге Виктория патшайымының патент хаттары мен патшалық нұсқауларының қажетсіз екенін немесе тіпті күмәнді заңдылыққа ие екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, монархтың соғыс жариялау, дипломатиялық қызметкерлерді тағайындау және жарғы беру сияқты белгілі бір өкілеттіктерді сақтап қалғанына сенілді, сондықтан осы өкілеттіктер 2-бап бойынша генерал-губернаторға бөлек берілді. Алайда, Конституцияның қазіргі түсіндірмесі бойынша, барлық корольдік артықшылықтар 61-бап бойынша генерал-губернатордың құзырында болады, және осыны ескере отырып, қосымша өкілеттіктерді беру 1987 жылы тоқтатылды. Генерал-губернаторға арналған жеке патент хаттары әлі де болса да, олар генерал-губернатордың болмаған немесе әрекетке қабілетсіз жағдайда әкімші тағайындауын қарастырады және генерал-губернатордан адалдыққа және лауазымға ант беруді талап етеді. Бұл өзгерістер 1984 жылы болды, ол кезде Виктория патшайымының патент хаттары мен нұсқаулары күшін жойып, жаңа патент хаттарымен алмастырылды, премьер-министр Боб Хоук кеңесі бойынша, бұл генерал-губернатордың Конституциядағы мәртебесін нақтылайды деп мәлімдеді. Егемен елде болған кезде де осылай болады: 1954 жылы Австралияға билік басындағы монархтың алғашқы сапары алдында солиситор генерал Кеннет Бейли бұл жағдайды былай түсіндірді: Конституция генерал-губернаторға заң шығару және Комонвеллдің атқарушы үкіметінде Корольдіктің бірқатар функцияларын орындау билігін немесе міндетін жүктейді. Конституцияның 61-бабы бойынша Комонвеллдің атқарушы билігі Королеваға берілген деп жарияланды. Сондай-ақ, сол бапта ол Королеваның өкілі ретінде генерал-губернатордың «қолданылуы мүмкін» екені жарияланды. Осы ережені ескере отырып, Королева, тіпті Австралияда болса да, Конституциямен генерал-губернаторға берілген атқарушы үкімет функцияларын жеке өзі орындай алмайды деп айту қиын. Монарх 1975 жылғы Австралия конституциялық дағдарысы кезінде Гоф Уитлэмнің премьер-министрлік қызметінен және үкіметтен босатылуында генерал-губернатор сэр Джон Керрдің әрекеттерін жоққа шығармады. Корольдің жеке хатшысы премьер-министрді тағайындау билігі «аса анық генерал-губернатордың құзырында екенін және Королева Конституцияға сәйкес генерал-губернатор қабылдауы тиіс шешімдерге қатыспайды» деп мәлімдеді. 2007 жылдың қаңтарында Сидней институтында сөйлеген сөзінде, сол оқиғаға байланысты, 1975 жылы Керрдің ресми хатшысы болған Австралияның генерал-губернаторының зейнеткерліктегі ресми хатшысы сэр Дэвид Смит Конституцияны «өз құқығында» Австралияның мемлекет басшысының өкілеттіктері мен функцияларын генерал-губернаторға бергенін сипаттады. Ол генерал-губернатордың егеменнің өкілі ғана емес екенін айтып, былай түсіндірді: «Конституцияның 2-бабы бойынша генерал-губернатор – королеваның өкілі және белгілі бір патшалық артықшылықтар мен функцияларды жүзеге асырады; Конституцияның 61-бабы бойынша генерал-губернатор – Корольдік емес, Конституциямен құрылған, мүлдем бөлек және тәуелсіз лауазым иегері және генерал-губернатор ретінде Австралия мемлекетінің барлық өкілеттіктері мен функцияларын жүзеге асыруға құқылы». Көлікпен жүру үшін генерал-губернаторға салтанатты жағдайларда Rolls Royce Phantom VI лимузині немесе қарапайым ресми іс-әрекет үшін брондалған BMW 7 сериясы беріледі. Бұл көліктерде Австралияның генерал-губернаторының туы және нөмірлік тақталар орнына Сент-Эдвардтың тәждері бейнеленген. Бастапқыда 1970 жылдары патшалық сапарларға арналған екі Фантом сатып алынды. Осы көліктердің бірі 1995 жылы Сиднейдің дәрігеріне сатылды, ол бұрын корольдік сапар кезінде королеваны алып жүрді, ал кейін 1975 жылы Сэр Джон Керрді алып жүргенде жұмыртқамен ұрып-соқты. Содан кейін машина 15000 км-ге жуық Пекинден Парижге дейінгі раллиге қатысып, «Лиззидің таксисі» деп аталып, төртінші орынды иеленді. Қазір бұл көлік Линдсей Фокске тиесілі және ол көбінесе Мельбурн қаласындағы Куинс қоймасында орналасқан Fox Classic Car Collection-ның бөлігі ретінде көрсетіледі. 1974 жылғы Генерал-губернатор туралы заң бойынша, әрбір жаңа тағайындама жалақының өсуіне әкеп соқты. Бүгінде заң бес жыл ішіндегі Жоғарғы сот төрағасының жалақысынан жоғары болуын қамтамасыз етеді. Майкл Джеффридің мерзіміндегі жылдық жалақы 365 000 доллар болды. Квентин Брайс жалақысы 394 000 долларды құрады. Қазіргі жалақы 495 000 доллар және жомарт зейнетақы қарастырылған. 2001 жылға дейін генерал-губернаторлар жалақысынан табыс салығын төлемеді; бұл Елизавета II салық төлеуге келіскеннен кейін өзгертілді. Сонымен қатар, әдеттегі әскери үлгіде тілінген ақ тропикалық жүннен жасалған тропикалық нұсқасы бар, ол қанатты шлеммен толықтырылады. Алайда, бұл әдет Сэр Пол Хаслуктың қызмет мерзімінде тоқтатылды, генерал-губернаторлар күнделікті киімді киеді. Тасманияның губернаторы Сэр Стэнли Бурбери униформа кию құқығын қайтаруға тырысып, үкіметіне қарсайылық танытты, тіпті Сэр Джон Керрге үмітпен хабарласып, ол тікелей Сарайға хабарласа алады деп сенді. 1975 жылы Австралия ордені құрылғаннан бастап генерал-губернатор экс-офисио орденнің Канцлері және Бас серігі болды, сондықтан AC пост номиналды құқыққа ие болды. 1976 жылы орденнің патент хаттарына орденге рыцарь және дама шендерін енгізу үшін түзетулер енгізілді, және сол кезде генерал-губернатор экс-офисио орденнің Канцлері және Бас рыцары болды. 1986 жылы патент хаттары тағы да түзетілді, және сол жылдан бастап тағайындалған генерал-губернаторлар қайтадан AC пост номиналды құқыққа ие болды (егер олар бұрыннан орденде рыцарь болса, онда жоғары шен сақталды). 1989 жылға дейін барлық генерал-губернаторлар Ұлыбританияның Жеке кеңесінің мүшелері болды және осылайша өмір бойына «Өте құрметті» атағын алды. Осы тұлғалар әдетте пэрлер, рыцарьлар немесе екеуі де болды (генерал-губернатор ретінде тағайындалған жалғыз австралиялық пэр лорд Кейси болды; ал Сэр Уильям Маккелл 1951 жылы, өзінің қызмет мерзімінің бірнеше жылдарынан кейін рыцарь атанды, бірақ Жаңа Оңтүстік Уэльс премьер-министрі қызметінде «Құрметті» атағына ие болды, ол қызметтен кеткенге дейін бірден тағайындалды). 1989 жылы республикалық Билл Хейден британдық Жеке кеңеске және кез келген империялық құрметке тағайындалудан бас тартты. Сол кезде 2014 жылға дейін генерал-губернаторлар автоматты түрде титулдар мен құрметтер алған жоқ, орденнің Канцлері және Бас серігі болғандықтан AC пост номиналды құқығын қоспағанда. Квентин Брайс генерал-губернатор ретінде бұрынғы титулы немесе преноминалды стилі болмаған алғашқы генерал-губернатор болды. Ол 19 наурыз 2014 жылы премьер-министр Тони Эбботттың кеңесімен Елизавета II Австралия орденінің патент хаттарына түзетулер енгізген кезде қызмет етіп, басқалармен қатар генерал-губернатор орденнің Бас рыцары немесе Бас дамасы болады деп белгіледі. 2015 жылға дейін генерал-губернатор қызметтен кеткеннен кейін де құрмет сақталды. Бұрын барлық генерал-губернаторлар ант қабылдағаннан кейін автоматты түрде рыцарь атанды. Генерал-губернаторлардың жұбайларының ресми міндеттері жоқ, бірақ вице-регалдық серіктің рөлін орындайды. Олар оның ... кезінде «Его Превосходительство» немесе «Ее Превосходительство» деген сыпайы атағына ие.
Тарих
Басқа да генерал-губернатор аталатын лауазымдар Австралияда 19 ғасырдың ортасында қолданылған. Сэр Чарльз Фицрой (Жаңа Оңтүстік Уэльстің губернаторы 1846–1855 жылдары) және сэр Уильям Денисон (Жаңа Оңтүстік Уэльстің губернаторы 1855–1861 жылдары) сонымен қатар генерал-губернатордың қосымша атағын алды, себебі олардың құзыреті Австралияның басқа колонияларына дейін созылды. Австралия одақтастығының генерал-губернаторы лауазымы федерацияға дейінгі пікірталастар мен конвенциялар кезінде қалыптасты. Бірінші генерал-губернатор, Хоптун графы, Викторияның бұрынғы губернаторы болды. Ол 1900 жылдың шілдесінде таңдалды және 1901 жылдың 1 қаңтарында Австралия одақтастығының ашылуынан аз уақыт бұрын Австралияға оралды. Хоптун қателігінің бастапқы шатасуынан кейін ол Австралияның бірінші премьер-министрі Эдмунд Бартонды уақытша үкіметке тағайындады, ал 1901 жылғы федералды сайлау наурыз айына дейін өткізілмеді. Алғашқы генерал-губернаторлар британдықтар болды және оларды Король немесе патша Корольдық кеңсе ұсынысы бойынша тағайындады. Австралия үкіметінен тек әдептілік үшін олардың бұл шешімді мақұлдағанын сұрады. Генерал-губернаторлар Австралия үкіметін колониялық губернаторлар сияқты қадағалауды жүзеге асыруы керек еді. Олар шын мәнінде Британ үкіметінің өкілдері болды. Олар Австралия Парламенті қабылдаған заңдарды бекітуге құқылы болды. Алғашқы генерал-губернаторлар өз өкілеттіктерін жүзеге асыру туралы Австралия Жоғарғы Сотының судьялары Сэр Сэмюэл Гриффит пен Сэр Эдмунд Бартоннан кеңес сұрады. 1919 жылы премьер-министр Билли Хьюз Корольдық кеңсеге «Патшаның өкілін таңдауда нақты және тиімді дауыс беруді» сұрап, меморандум жіберді. Ол сондай-ақ Доминионның өз кандидаттарын ұсынуға мүмкіндігі болуы керектігін және «сайлау саласы Доминионның азаматтарын алып тастамауы керектігін» ұсынды. Меморандумға Корольдық кеңседе қатты қарсылық білдірілді және оны Корольдық хатшы лорд Милнер қабылдамады; жауап берілмеді. Келесі жылы Рональд Мунро Фергюсонның өкілеттігі аяқталып бара жатқанда, Хьюз Корольдық кеңсеге жеделхат жіберіп, оны меморандумға сәйкес тағайындауын сұрады. Хьюзді тыныштандыру үшін Милнер оған үш үміткердің біреуін таңдауды ұсынды. Ол өзінің кабинетімен кеңескеннен кейін Генри Форстерді, 1-ші барон Форстерді таңдады. 1925 жылы премьер-министр Стэнли Брюс кезінде Форстердің орнын алмастырушы лорд Стоунхейвенді тағайындау үшін дәл осындай тәжірибе қолданылды, Австралия үкіметі оның есімі «басқалармен бірге одақтастық министрлігіне берілгенін» ашық мәлімдеді. 1920 жылдары бұл лауазымның маңызы төмендеді. 1926 жылғы Императорлық конференцияда қабылданған шешімдердің нәтижесінде генерал-губернатор британ үкіметін дипломатиялық тұрғыдан білдіруді тоқтатты және британдықтардың Австралия істерін қадағалау құқығы жойылды. 1926 жылғы Балфур декларациясында, кейіннен Вестминстердің 1931 жылғы Статуты ретінде жүзеге асырылғандай: «Губернатор-генералдың Доминиондағы Ұлы патшалықтың өкілі ретінде атқаратын лауазымының анықтамасын ресми түрде тіркеуге болады. Бұл позиция, қазір жалпыға бірдей танылса да, сөзсіз, генерал-губернатор Лондондағы Ұлы патшаның министрлерінің кеңесі бойынша тағайындалған және олардың өкілі ретінде әрекет еткен бұрынғы кезеңнің дамуын білдіреді. Біздің ойымызша, Британдық одақтастықтың мүшелері арасындағы мәртебе теңдігінің маңызды салдары болып табылады, ол Доминионның генерал-губернаторы Корольдің өкілі болып табылады, ол Доминиондағы мемлекеттік істерді басқаруға қатысты барлық маңызды жағынан Ұлыбританиядағы Корольдің Ұлы Даңқымен бірдей позицияда, және ол Ұлыбританиядағы Ұлы Даңқының Үкіметі немесе осы Үкіметтің кез келген департаментінің өкілі немесе өкілі емес. Алайда, жаңа генерал-губернаторлардың кім болатынын шешу кімнің құзырына берілгені белгісіз болды. 1930 жылы король Георг V және Австралия премьер-министрі Джеймс Скуллин Лорд Стоунхейвеннің орнына жаңа генерал-губернатор тағайындау туралы талқылады, оның өкілеттігі аяқталды. Патша генерал-губернаторды таңдау енді оның жалғыз артықшылығы екенін және ол Австралияның лауазымына фельдмаршал сэр Уильям Бёрдвудты қалағанын айтты. Скуллин австралиялық заңгер сэр Исаак Исааксты ұсынды және ол Джордж V-нің осы мәселеде өзінің австралиялық премьер-министрінің кеңесіне сай әрекет етуін талап етті. Скуллинге Ирландия еркін мемлекетінің үлгісі әсер етті, ол әрқашан ирландиялықты Ирландия еркін мемлекетінің генерал-губернаторы етіп тағайындады. Скуллин ұсынған сэр Исаак Исаакстың тағайындалуына британ үкіметі қарсы болды. Бұл Исааксқа жеке қараудың жетіспеуінен туындамады, бірақ генерал-губернаторларды таңдау 1926 жылғы Императорлық конференциядан бері монархтың шешімімен жүзеге асырылатын мәселе деп есептелді. (Дегенмен, 1930 жылдың 11 қарашасында Скуллин мен король Георг V-нің жеке хатшысы лорд Стамфордхем арасындағы әңгімеде бұл ресми себеп екені анық болды, ал нағыз себебі – австралиялық, қаншалықты құрметтелсе де, генерал-губернатор болуға лайық емес деп есептелді.) Скуллин монархтың тиісті премьер-министрдің тікелей кеңесіне сай әрекет етуі керек екенін де талап етті (1926 жылға дейінгі тәжірибе Доминион премьер-министрлері монархқа британ үкіметі арқылы тікелей кеңес берген, ол келіспеген кез келген ұсынысқа іс жүзінде вето құқығына ие болған). Скуллин Оңтүстік Африка премьер-министрі Дж. Б. М. Герцогтың жақында граф Кларендонды сол елдің генерал-губернаторы етіп таңдауын талап еткенін және Ирландия еркін мемлекетінің генерал-губернаторы ретінде ирландиялықты таңдауын мысалға келтірді. Бұл тағайындаулардың екеуі де британ үкіметінің қарсылығына қарамастан келісімге келді. Бұл мысалдарға қарамастан, Георг V Скуллин ұсынған Исааксты қабылдауға құлықсыздық танытты және оған фельдмаршал сэр Уильям Бёрдвудты қарастыруын сұрады. Дегенмен, Скуллин бекем тұрды, егер австралиялықтың генерал-губернатор болуына оның австралиялық болғаны үшін кедергі келтірілсе, ол жалпы сайлауға баруға дайын екенін айтты. 29 қарашада король Исаакстың тағайындалуына келісті, бірақ ол бұл шешімге басқа амалы болмағандықтан ғана келіскенін айтты. (Лорд Стамфордхем Скуллин корольдің «басына тапанша қойғанын» айтқан). Осындай жағдайларда ресми хабарламалардың әдеттегі мәтіні «Король тағайындады» деп жазылады, бірақ осы жолы хабарламада тек «Король тағайындады» делінді, ал оның жеке хатшысы (Лорд Стамфордхем) Австралияның бас прокуроры сэр Роберт Гарраннан Скуллин нақты мәтінді білуін қамтамасыз етуін сұрады. Австралияның оппозициялық Ұлттық партиясы бұл тағайындауды «практикалық түрде республикалық» деп айыптады, бірақ Скуллин үлгі орнатты. Бұл конвенция бірте-бірте Доминионда генерал-губернатордың бұл елдің азаматы екені және оның үкіметінің кеңесі бойынша тағайындалатыны қағидасы қалыптасты. Исаакстың австралиялық генерал-губернатор ретінде тағайындалумен бірге, британ үкіметінің өкілі ретінде (британ үкіметінің өкілі ретінде) жеке рөл де құрылды, ал Эрнест Кратчли алғашқы тағайындалған адам болды. 1935 жылы Австралияға бірінші британдық жоғары комиссары, Джеффри Уискард (1936–1941 жылдары қызмет еткен) тағайындалды. Монархқа тікелей кеңес беру құқығы ғана емес, сонымен қатар бұл кеңеске қабылданғанын күту құқығы да барлық басқа Доминион премьер-министрлері тарапынан қабылдалды. Бұл, басқа нәрселермен қатар, Статутқа әкелді...
The early governors general frequently sought advice on the exercise of their powers from judges of the High Court of Australia, Sir Samuel Griffith and Sir Edmund Barton. In 1919, Prime Minister Billy Hughes sent a memorandum to the Colonial Office in which he requested "a real and effective voice in the selection of the King's representative". He further proposed that the Dominions be able to nominate their own candidates and that "the field of selection should not exclude citizens of the Dominion itself". The memorandum met with strong opposition within the Colonial Office and was dismissed by Lord Milner, the Colonial Secretary; no response was given. The following year, as Ronald Munro Ferguson's term was about to expire, Hughes cabled the Colonial Office and asked that the appointment be made in accordance with the memorandum. To mollify Hughes, Milner offered him a choice between three candidates. After consulting his cabinet he chose Henry Forster, 1st Baron Forster. In 1925, under Prime Minister Stanley Bruce, the same practice was followed for the appointment of Forster's successor Lord Stonehaven, with the Australian government publicly stating that his name "had been submitted, with others, to the Commonwealth ministry, who had selected him". During the 1920s, the importance of the position declined. As a result of decisions made at the 1926 Imperial Conference, the governor general ceased to represent the British Government diplomatically, and the British right of supervision over Australian affairs was abolished. As the Balfour Declaration of 1926, later implemented as the Statute of Westminster 1931, put it:It is desirable formally to place on record a definition of the position held by the Governor General as His Majesty's representative in the Dominions. That position, though now generally well recognised, undoubtedly represents a development from an earlier stage when the Governor General was appointed solely on the advice of His Majesty's Ministers in London and acted also as their representative. In our opinion it is an essential consequence of the equality of status existing among the members of the British Commonwealth of Nations that the Governor General of a Dominion is the representative of the Crown, holding in all essential respects the same position in relation to the administration of public affairs in the Dominion as is held by His Majesty the King in Great Britain, and that he is not the representative or agent of His Majesty's Government in Great Britain or of any Department of that Government. However, it remained unclear just whose prerogative it now became to decide who new governors general would be. In 1930, King George V and the Australian Prime Minister James Scullin discussed the appointment of a new Governor General to replace Lord Stonehaven, whose term was coming to an end. The King maintained that it was now his sole prerogative to choose a governor general, and he wanted Field Marshal Sir William Birdwood for the Australian post. Scullin recommended the Australian jurist Sir Isaac Isaacs, and he insisted that George V act on the advice of his Australian prime minister in this matter. Scullin was partially influenced by the precedent set by the Government of the Irish Free State, which always insisted upon having an Irishman as the governor general of the Irish Free State. Scullin's proposed appointment of Sir Isaac Isaacs was fiercely opposed by the British government. This was not because of any lack of regard for Isaacs personally, but because the British government considered that the choice of Governors General was, since the 1926 Imperial Conference, a matter for the monarch's decision alone. (However, it became very clear in a conversation between Scullin and King George V's private secretary, Lord Stamfordham, on 11 November 1930, that this was merely the official reason for the objection, with the real reason being that an Australian, no matter how highly regarded personally, was not considered appropriate to be a governor general.) Scullin was equally insistent that the monarch must act on the relevant prime minister's direct advice (the practice until 1926 was that Dominion prime ministers advised the monarch indirectly, through the British government, which effectively had a veto over any proposal it did not agree with). Scullin cited the precedents of the prime minister of South Africa, J. B. M. Hertzog, who had recently insisted on his choice of the Earl of Clarendon as governor general of that country, and the selection of an Irishman as governor general of the Irish Free State. Both of these appointments had been agreed to despite British government objections. Despite these precedents, George V remained reluctant to accept Scullin's recommendation of Isaacs and asked him to consider Field Marshal Sir William Birdwood. However, Scullin stood firm, saying he would be prepared to fight a general election on the issue of whether an Australian should be prevented from becoming governor general because he was Australian. On 29 November, the King agreed to Isaacs's appointment, but made it clear that he did so only because he felt he had no option. (Lord Stamfordham had complained that Scullin had "put a gun to the King's head".) The usual wording of official announcements of this nature read "The King has been pleased to appoint ", but on this occasion the announcement said merely "The King has appointed ", and his private secretary (Lord Stamfordham) asked the Australian solicitor general, Sir Robert Garran, to make sure that Scullin was aware of the exact wording. The opposition Nationalist Party of Australia denounced the appointment as "practically republican", but Scullin had set a precedent. The convention gradually became established throughout the Commonwealth that the Governor General is a citizen of the country concerned, and is appointed on the advice of the government of that country. At the same time as the appointment of Isaacs as the first Australian born governor general, a separate role of British Representative in Australia (as the representative of the British government) was established, with Ernest Crutchley the first appointee. 1935 saw the appointment of the first British high commissioner to Australia, Geoffrey Whiskard (in office 1936–1941). This right not only to advise the monarch directly, but also to expect that advice to be accepted, was soon taken up by all the other Dominion prime ministers. This, among other things, led to the Statute of Westminster 1931 and to the formal separation of the Crowns of the Dominions. After Scullin's defeat in 1931, non Labor governments continued to recommend British people for appointment as governor general, but such appointments remained solely a matter between the Australian government and the monarch. In 1947, Labor appointed a second Australian Governor General, William McKell, who was in office as the Labor premier of New South Wales. The then leader of the Opposition, Robert Menzies, called McKell's appointment "shocking and humiliating". In 1965 the Menzies conservative government appointed an Australian, Lord Casey, and thereafter only Australians have held the position. However, when the Palace Papers were released in 2020, it was revealed that the Fraser government in 1976 considered it "highly desirable" that Prince Charles become governor general, however the Queen strongly indicated her disapproval of her son taking up the role until "such time as he has a settled married life". Additionally, in 2007 media outlets reported that Prince William might become governor general of Australia. However, both the prime minister, John Howard, and Clarence House repudiated the suggestion.
Бас банк басшыларының білімі
1965 жылға дейін барлық генерал-губернаторлар британдықтар болды, тек австралиялық сэр Исаак Исаакс (1931–1936 жж.) және сэр Уильям Маккелл (1947–1953 жж.) ерекшелік жасады. Содан бері тек австралиялықтар тағайындалды, бірақ сэр Ниниан Стивен (1982–1989 жж.) Ұлыбританияда туған. Глостер герцогы Генрих патша отбасының жоғары лауазымды мүшесі болды. Квентин Брайс ханым (2008–2014 жж.) бұл лауазымға тағайындалған алғашқы әйел болды. Сэр Исаак Исаакс және сэр Зельман Коуэн еврей дінін ұстанды; Билл Хейден өкілеттігінің кезеңінде атеист болды және қызметке кіріскенде ант берудің орнына, мәлімдеме жасады; қалған генерал-губернаторлар, кем дегенде, формалды түрде христиан дінін ұстанды. Әртүрлі генерал-губернаторлар бұрын Австралия штатының немесе отардың губернаторы болып қызмет еткен: Лорд Хоптун (Виктория, 1889–1895 жж.); Лорд Теннисон (Оңтүстік Австралия, 1899–1902 жж.); Лорд Гоури (Оңтүстік Австралия, 1928–1934 жж.; және Жаңа Оңтүстік Уэльс, 1935–1936 жж.); генерал-майор Майкл Джеффри (Батыс Австралия, 1993–2000 жж.); Дам Квентин Брайс (Квинсленд, 2003–2008 жж.); генерал Дэвид Харли (Жаңа Оңтүстік Уэльс, 2014–2019 жж.). Сэр Рональд Мунро Фергюсонқа 1895 жылы Оңтүстік Австралияның және 1910 жылы Викторияның губернаторы лауазымына ұсыныс жасалды, бірақ ол екі тағайындаудан да бас тартты. Лорд Норткотт Бомбейдің губернаторы болды. Лорд Кейси Австралия Парламентіне қызмет еткен кезеңдер арасында Бенгалияның губернаторы болды. Бұрынғы жетекші саясаткерлер мен сот жүйесінің өкілдері осы лауазымда ерекше көзге түсті. Лорд Дадли Ирландияның лорд-лейтенанты болды (1902–1905 жж.). Лорд Стоунхейвен (Джон Бэрд ретінде) Бонар Лоу мен Стэнли Болдуин кабинеттерінде көлік министрі болды; Ұлыбританияға оралғаннан кейін ол Ұлыбритания консервативтік партиясының төрағасы болды. Сэр Исаак Исаакс Комонвеллдің бас прокуроры, Жоғарғы сот судьясы және Бас судья болып кезекпен тағайындалды. Сэр Уильям Маккелл Жаңа Оңтүстік Уэльстің премьер-министрі болды. Лорд Дунросил (Вильям Моррисон ретінде) Ұлыбританияның Төменгі палатасының спикері болды. Лорд Де Л'Иль 1951 жылдан 1955 жылға дейін Уинстон Черчилль кабинетінде әуе күштері министрі болды. Осы санаттағы соңғы генерал-губернаторлар: Лорд Кейси, сэр Пол Хаслук, сэр Джон Керр, сэр Ниниан Стивен, Билл Хейден және сэр Уильям Дин. 1965 жылдан бері генерал-губернатор болып тағайындалған он бір австралиялықтың ішінде лорд Кейси, сэр Пол Хаслук және Билл Хейден бұрынғы федералды парламентарийлер болды; сэр Джон Керр Жаңа Оңтүстік Уэльс Жоғарғы Сотының Бас судьясы болды; сэр Ниниан Стивен және сэр Уильям Дин Жоғарғы Соттың құрамынан тағайындалды; сэр Зельман Коуэн Квинсленд университетінің вице-канцлері және конституциялық құқық сарапшысы болды; Питер Холлингворт Брисбеннің англикандық архиепископы болды; және генерал-майор Майкл Джеффри зейнеткер әскери шенеунік және Батыс Австралияның бұрынғы губернаторы болды. Квентин Брайстың тағайындалуы Квинсленд губернаторы қызметін атқарып жүрген кезінде жарияланды; ол бұрын Федералдық жыныстық дискриминация комиссары болған. Генерал Дэвид Харли – зейнеткер қорғаныс күштерінің бас штабы және Жаңа Оңтүстік Уэльстің бұрынғы губернаторы. Бұрынғы генерал-губернаторлардың зейнетке шыққаннан кейінгі маңызды қызметтері: Лорд Теннисон Уайт аралының вице-губернаторы болып тағайындалды; сэр Рональд Мунро Фергюсон (қазір Лорд Новар) Шотландияның мемлекеттік хатшысы болды; және Лорд Гоури Мэрилебон крикет клубының төрағасы болды (Лорд Форстер де генерал-губернатор болып тағайындалғанға дейін осы лауазымды атқарған).