Кіріспе
1946 жылы құрылған мұражайлар мен мұражай мамандарының ұйымы – Халықаралық мұражайлар кеңесі (ICOM) мұражайларға арналған үкіметтік емес ұйым болып табылады. Ол ЮНЕСКО-мен ресми қарым-қатынас орнатып, Біріккен Ұлттар Ұйымының Экономикалық және әлеуметтік кеңесінде кеңесші мәртебеге ие. 1946 жылы құрылған ICOM, өз халықаралық қоғамдық қызмет міндеттерін орындау үшін Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы, Интерпол және Дүниежүзілік кеден ұйымы сияқты ұйымдармен де серіктестік етеді. Осы міндеттерге мәдени құндылықтардың заңсыз айналымын тоқтату және табиғи немесе адамның салдарынан туған апаттар кезінде әлемдік мәдени мұраны қорғау үшін тәуекелдерді басқару және төтенше жағдайларға дайындық шараларын ілгерілету кіреді. ICOM мүшелері ICOM мүшелік картасын алып, оның арқасында әлемнің көптеген мұражайларына тегін немесе жеңілдікпен кіруге мүмкіндік алады.
The International Council of Museums (ICOM) is a non governmental organisation dedicated to museums, maintaining formal relations with UNESCO and having a consultative status with the United Nations Economic and Social Council. Founded in 1946, ICOM also partners with entities such as the World Intellectual Property Organization, Interpol, and the World Customs Organization in order to carry out its international public service missions, which include fighting illicit traffic in cultural goods and promoting risk management and emergency preparedness to protect world cultural heritage in the event of natural or man made disasters. Members of the ICOM get the ICOM membership card, which provides free entry, or entry at a reduced rate, to many museums all over the world.
Тарих
ICOM тамырларын 1926 жылы Ұлттар Лигасы құрған, кейіннен таратылған Халықаралық мұражайлар кеңсесіне (OIM) дейін жетеді. Лиганың Зияткерлік ынтымақтастық жөніндегі халықаралық комиссиясының бір бөлімі болған OIM, Лиганың көптеген бастамалары сияқты, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін таратылып, оның қызметі кейіннен ICOM-ға жүктелді.
ICOM мұражайлар үшін этика кодексі
ICOM 1986 жылы мұражайларға арналған ICOM этика кодексін қабылдады, ол ұйымның барлық мүшелері сақталуға тиіс үлгілі стандарттарды анықтайтын анықтамалық құрал. 39 тілге аударылған және 2004 жылы жаңартылған ICOM этика кодексі ICOM және халықаралық мұражай қауымдастығы ортақ құндылықтары мен принциптерін белгілейді. Мұражайлардың өзін-өзі реттеу стандарттарына мұражайларды басқарудың негізгі принциптері, коллекцияларды жинау және иеліктен шығару, сондай-ақ кәсіби этика ережелері кіреді. ICOM-ның 25-ші жалпы конференциясының қорытындысы бойынша 2019 жылы Кодекс қайта қаралып, қажет болған жағдайда түзетулер енгізілуі керек деген шешім қабылданды. Қайта қарау процесі жалғасуда және оны мұражайларға қатысты этикалық мәселелермен айналысатын ICOM-ның арнайы органы – Этика жөніндегі тұрақты комитеті (ETHCOM) үйлестіреді.
Музейдің төтенше жағдай бағдарламасы
ICOM мәдени мекемелерге қақтығыс жағдайларына немесе табиғи апаттарға тап болғанда қажетті қолдау мен қауіп алдын алу құралдарын ұсынуға міндеттенді. Музейлерге апаттан құтқару жөніндегі жұмыс тобы (DRTF), Мұражайлардың Төтенше Жағдайлар Бағдарламасы (MEP) және "Көк қалқан" ұйымындағы белсенді қатысуы арқылы ICOM әлемдік мұражайларға ресурстарын жылдам және тиімді жұмылдыру арқылы апаттардың алдын алу және олардың салдарымен күресуде көмектеседі. Гетти консервация институты және ICCROM (Мәдени мүліктерді сақтау және қалпына келтіруді зерттеу халықаралық орталығы) осы бағдарламаға қатысып, MEP үшін оқу құралдарын әзірлеуге көмектесті. ICOM-ның іс-қимыл бағдарламасы "Көк қалқан" ұйымының қызметін күшейтетін, ұзақ мерзімді жаһандық жауапты ұсынады.
Халықаралық мұражайлар күні
1977 жылдан бері ICOM жыл сайын 18 мамырға таяу Халықаралық мұражайлар күнін өткізіп келеді, бұл бүкіл әлемді қамтитын шара. Америка мен Океаниядан Еуропа, Азия және Африкаға дейін, Халықаралық мұражайлар күнінің мақсаты – қоғамды дамытудағы мұражайлардың рөлі туралы халықтың білуін арттыру.
Бас конференция
ICOM Бас конференциясы үш жылда бір рет өткізіледі және бірнеше елден келген мұражай мамандарын біріктіреді. Алғашқы жиын 1948 жылы Парижде өтті. Соңғы жылдары Бас конференциялар 2004 жылы Сеулде (Азиядағы тұңғыш рет өткен жиын), 2007 жылы Венада және 2010 жылы Шанхайда ұйымдастырылды. Шанхайда өткен 22-ші Бас конференция Дүниежүзілік көрменің ашылуынан кейін өтті, онда ICOM павильоны ашылып, "Музейлер, қаланың жүрегі" деп аталды. Бас конференция 2013 жылы Рио-де-Жанейрода, 2016 жылы Миланда, 2019 жылы Киотода, 2022 жылы Прагада өткізілді. 2025 жылы Дубай "Жылдам өзгеріп жатқан қоғамда музейлердің болашағы" тақырыбына арналған 27-ші ICOM Бас конференциясын қабылдауға дайын.
Басқару
Қазіргі ICOM президенті – Эмма Нарди ханым. Ол Альберто Гарландини мырзадан кейін қызметке келді. Қазіргі бас директор – Медея Экнер, ол Питер Келлерді алмастырды. Бұрынғы бас директорлар Анна Кэтрин Роберт Хауглустайн (2014–2016 жж.) және Ханна Пеннок (2013–2014 жж.) болды.
Төрағалар
Жоқ. Кезең аты Ел 1 1946–1953 Чонси Хамлин 2 1953–1959 Жорж Сальс 3 1959–1965 Филип Хенди 4 1965–1971 Артур ван Шендель 5 1971–1977 Ян Елинек 6 1977–1983 Хуберт Ландейс 7 1983–1989 Джеффри Льюис 8 1989–1992 Альфа Омар Конаре 9 1992–1998 Сародж Гос 10 1998–2004 Жак Перо 11 2004–2010 Алиссандра Камминс 12 2010–2016 Ханс Мартин Хинц 13 2016–2020 Суай Аксой 14 2020–2022 Альберто Гарландини 15 2022– Эмма Нарди
CIDOC-тың тұжырымдамалық эталондық моделі
CIDOC, ICOM-ның Халықаралық құжаттама комитеті, мұражай қауымдастығына мұражай құжаттамасы бойынша стандарттар мен кеңестер ұсынады. CIDOC тұжырымдық анықтамалық моделі (CRM), ресми халықаралық ISO 21127 стандарты ретінде қалыптастырылған, мәдени мұра туралы ақпаратты ортақ және кеңейтілетін семантикалық құрылымға бейімдеуге қолданылады. Бұл "семантикалық байланыс" мұражайлар, кітапханалар және мұрағаттар жариялаған мәдени мұра туралы ақпараттың әртүрлі көздерін байланыстыруға мүмкіндік береді. Комитет 1961 жылы Мексиканың Куернавака қаласында Иван Ильичпен құрылды.
Онлайн музейлер
ICOM 1990-шы жылдары виртуалды кітапхана мұражайлары беттеріне (VLmp) онлайн мұражайлар тізіліміне қатысқан алғашқы халықаралық ұйым болды. Сондай-ақ, ол Мұражайлар Доменін Басқару Ассоциациясы (MuseDoma) арқылы мұражайлар үшін ".museum" жоғары деңгейлі доменін (TLD) құруға зор үлес қосты.
Қатысушы ұйымдар
Халықаралық көлік және байланыс музейлері қауымдастығы (IATM) – көлік және/немесе байланыс саласындағы материалдар мен ақпаратты жинап, түсіндіріп, көпшілікке таныстыратын музейлердің бүкіл әлемдік мүшелік ұйымы.