Кіріспе

Венесуэлалық пианист, сопрано, композитор және дирижер (1853–1917), Мария Тереза Гертрудис де Хесус Карреньо Гарсия (22 желтоқсан 1853 – 12 маусым 1917) – венесуэлалық пианист, сопрано, композитор және дирижер. 54 жылдық концерттік мансабында ол халықаралық деңгейде танымал виртуоз пианистке айналды және оны көбінесе «Пианоның Валькириясы» деп атады. Карреньо өзінің шәкірттерінің бірі, американдық композитор және пианист Эдвард Макдауэллдің (1860–1908) шығармаларын ерте қабылдап, оның бірнеше шығармаларын әлем бойынша тұңғыш рет орындады. Ол сондай-ақ норвегиялық композитор және пианист Эдвард Григтің (1843–1907) шығармаларын жиі орындады. Карреньо соло фортепиано, дауыс пен фортепиано, хор мен оркестр, сондай-ақ аспаптық ансамбль үшін шамамен 75 шығарма жазды. Бірнеше композиторлар өз шығармаларын Карреньоға арнады, олардың ішінде Эми Бич (До-минордағы фортепиано концерті) және Эдвард Макдауэлл (2-ші фортепиано концерті) бар.

Ерте өмір және білім

Мария Тереза Карреньо Гарсия де Сена 1853 жылғы 22 желтоқсанда Венесуэланың Каракас қаласында Мануэль Антонио Карреньо (1812–1874) және Клоринда Гарсия де Сена и Родригес дель Торо (1816–1866) отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Хосе Каетано Карреньоның (1773–1836) ұлы және музыкалық отбасынан шыққан. Ол оған ерте жасынан музыка сабақтарын беріп, 1874 жылы қайтыс болғанға дейін оның мансабын қадағалады. Оның анасы Оңтүстік Американың негізін қалаушы Симон Боливардың әйелі Мария Тереза Родригес дель Торо и Алайзаның туысы болды, оның құрметіне оған осы ат қойылған. Каракастан кетпес бұрын ол неміс музыканты Хулио Хоэненен де сабақ алды. Америкада Реджина Уотсонмен бірге оқыды және Гермин Кухенмейстер Рудерсдорфтың студиясында аккомпаниатор болып жұмыс істеуге, оның орнына дауыс сабақтарын алды.

Мансап

1862 жылы оның отбасы Нью-Йорк қаласына көшіп келді және Карреньо жеке және қоғамдық концерттер сериясы арқылы музыкалық әлемге енді. Нью-Йорктегі алғашқы апталарда ол американдық пианист және композитор Луи Моро Готтшалькпен танысты, ол оның өнер көрсетуін естіп, оны суретші ретінде насихаттады. 25 қарашада сегіз жасында ол Ирвинг-холлда дебют жасады, орындаған шығармалары: "Рондо Брилиант", Op. 98 (Жохан Непомук Хаммель), квинтетпен бірге (Мозентал, Матска, Бергнер, К. Преусер); Сигисмонт Тальбергтың "Моиз туралы Grande Fantaisie", Op. 33; Теодор Долердің "Ноктюрні", Луи Моро Готтшальктің "Иерусалим"; және Thalbergтың "Үйге! Сүйікті үй!", Op. 72 (бис ретінде). Бұл дебюттан кейін 1863–1865 жылдары Коннектикут, Массачусетс, Нью-Йорк, Род-Айленд, Пенсильвания, Мэриленд және Вашингтон қалаларындағы аялдамаларды қамтыған, АҚШ-тың солтүстік-шығысы мен Атлантика орталық аймақтарында концерттер берілді. 1863 жылдың күзінде Карреньо Ақ үйde Абрахам Линкольн үшін өнер көрсетті. Солтүстік Америкадағы концерттерімен қатар, 1863 жылдың көктемі мен 1865 жылдың күзінде Кубада концерттік қойылымдар өтті. 1866 жылдың көктемінде Карреньо отбасымен бірге АҚШ-тан Париж, Францияға кетіп, 14 мамырда Salle Érard-да дебют жасады. Парижде ол Джоакино Россини, Жорж Матиас (Фредерик Шопеннің шәкірті, ол оған бірнеше сабақ берген болуы мүмкін), Шарль Гуно және Франц Лист сияқты көптеген танымал музыканттармен танысты. 1866 және 1872 жылдар аралығында Карреньо Ұлыбритания, Франция және Испания қалаларында концерттерде үнемі өнер көрсетті. Парижде ол Россиниден дауыс сабақтарын алды, ал кейін 1870 жылдары Синьор Фонтанадан және орыс сопраносы Герминия Рудерсдорфтан (1822–1882) сабақтар алды. Оның дайындығы оған Майербиердің "Гугеноттар" операсында королева рөлін орындауға мүмкіндік берді, ол Шотландияның Эдинбург қаласында полковник Генри Мэйплсон труппасымен бірге сахнаға шыққанда, басты әйел Тереза Тиенс (1831–1877) ауырып қалғаннан кейін орындалды. Нью-Йоркте 1876 жылдың 25 ақпанында ол тағы да опералық рөлде өнер көрсетті, бұл жолы Моцарттың "Дон Джованни" операсындағы Зерлина рөлінде. 1872 жылы ол Америка Құрама Штаттарына Макс Стракош (1835–1892) басшылығындағы, белгілі музыканттардан тұратын өнер тобымен қайтып келді, олардың ішінде американдық әнші Энни Луиза Кэри, опералық сопрано Карлотта Патти, француз скрипкашысы және композиторы Эмиль Саурет, баритон Signor Del Puente және итальяндық тенор Джованни Маттео де Кандия (Марио деген сахналық атымен танымал) бар еді. 1873/1874 жылдары ол Филармониялық қоғаммен бірге Англияда, М. Ривьердің атқылау концерттерінде, Лондон баллада концерттерінде, Ганновер сквері бөлмелерінде және дүйсенбілік танымал концерттерде өнер көрсетті. Макс Стракош труппасымен гастрольде жүргенде Карреньо мен Саурет арасында романтикалық қарым-қатынас туды және 1873 жылдың 13 шілдесінде олар Лондонда үйленді. Олардың бір қызы болды, Эмилита (1874 жылдың 23 наурызында туған), ол Карреньо мен Саурет АҚШ-та музыкалық мүмкіндіктерді іздегенде, отбасы досы Джеймс Бишофф ханымның қамқорлығында қалды. Эмилита ақырында Бишоффтар отбасы асырап алды. 1876 және 1889 жылдар аралығында Карреньо негізінен АҚШ-та тұрып, гастрольдік сапарлар жасады, атақты опера әншілерімен, соның ішінде Аделина Патти, Эмма Эбботт, Клара Луиза Келлог, Эмма С. Турсби және Илма Де Мурскамен, сондай-ақ скрипкашы Август Вильгельмж және Джованни Тальяпиетра сияқты музыканттармен концерттік бағдарламаларды бөлісті. Карреньоның Сауретпен некесі ажырасқаннан кейін, ол Тальяпиетрамен араласып, кейіннен оған үйленді. Олардың үш баласы болды: Луиза (1 наурыз 1878 жылы туған, 16 мамыр 1881 жылы қайтыс болған), Терезита (24 желтоқсан 1882 жылы туған, 1951 жылы қайтыс болған) және Джованни (8 қаңтар 1885 жылы туған, 1965 жылы қайтыс болған). Анасының ізімен жүріп, Терезита концерттік пианист, ал Джованни опера әншісі болды. Осы жылдары ол Теодор Томас оркестрімен және Дамрош оркестрімен бірге өнер көрсетті, Мендельсонның фортепиано концерті No. 1 және Григтің фортепиано концерті, Op. 16 сияқты соло фортепиано концерттерін орындады. 1883 жылы Карреньо Эдвард Макдауэллдің шығармаларын АҚШ-та, кейін шетелде насихатай бастады. Оның ең көп орындалатын шығармаларының бірі - оның Бірінші заманауи сюитасы, Op. 10, Серенада, Op. 16, Екінші заманауи сюита, Op. 14, "Erzählung" және "Hexentanz" 2 Fantasiestücke, Op. 17; Концерттік этюд, Op. 36; Фортепианолық концерті No. 1, Op. 15; Фортепианолық концерті No. 2 ре минор, Op. 23 (оған арналған). Венесуэла президенті генерал Хоакин Креспоның шақыруымен Карреньо мен Тальяпиетра 1885 жылдың қазан айында Венесуэланың Каракас қаласына барып, опера труппасын құру және музыка консерваториясын ашу мақсатымен келді. Карреньо бірнеше өнер көрсетулер берді, соның ішінде 27 қазан күні Каракастағы Teatro Guzmán Blanco-да өткен өнер көрсетуінде, ол Венесуэланың негізін қалаушысы Симон Боливарға арналған "Himno a Bolívar" шығармасын орындады. Карреньо мен Тальяпиетра 1887 жылы қайтадан Венесуэлаға Teatro Guzmán Blanco-да жаңа опера труппасымен маусымды ашу үшін келді. Олардың күш-жігері саяси жағдайдың тұрақсыздығы, көрермендердің наразылығы және музыкалық қызметтерден бас тарту салдарынан сәтсіз аяқталды. Олар 1887 жылдың тамызында Нью-Йоркке оралып, АҚШ-та өнер көрсетулерін жалғастырды. Бірнеше жыл бойы Карреньо Еуропаға оралып, өзін виртуоз пианист ретінде таныстыруды жоспарлады. 1889 жылдың 18 қарашасында ол Берлин филармониясымен дебют жасады, дирижерлік еткен Густав Ф. Когельдің басшылығымен Singakademie-де. Осы шарада ол Эдвард Григтің фортепиано концертін, Шуманның Симфониялық этюдтерін, Op. 13 және Вебердің Polonaise brillante (Франц Листтің өңдеуімен) орындады. АҚШ-тағы алғашқы жылдары Карреньоның концерттерін бірнеше түрлі адамдар басқарды, бірақ Германияда және шетелде танымал болғаннан кейін, ол негізінен Hermann Wolff Concert Bureau арқылы жұмыс істеуді жөн көрді және Hermann Wolff пен оның әйелі Луизамен жақын дос болды. 1890 жылдардың шамасында Карреньо шотландиялық текті неміс пианисті және композиторы Эуген д'Альбертпен танысты, оның да басқарушысы Wolff болды. Олардың музыкалық достығы романтикалық қарым-қатынасқа ауысты және 1891 жылдың соңында олар Coswig қаласындағы Villa Teresa деп аталатын үйге көшіп келді. Олар 1892 жылдың 27 шілдесінде үйленді. 1892 жылдың 27 қыркүйегінде олардың алғашқы қызы Эугения дүниеге келді, содан кейін 1894 жылдың 26 қыркүйегінде Херта дүниеге келді. Некелерінің кезеңінде олар бірнеше рет бір концерттік бағдарламада өнер көрсетті және Карреньо д'Альберттің шығармаларын, соның ішінде оның фортепиано концерті No. 2, Op. 12 орындады. Д'Альберт бала тәрбиесі, шаруашылық және тіпті Карреньоның репертуар таңдауына қатысты бақылаушыл адам болды, бұл олардың некесі кезінде Макдауэллдің музыкасын орындауынан бас тартуына әкелді. Олардың некесі 1895 жылы ажырасып бітті. Кейіннен ол 1902 жылдың маусымында екінші күйеуінің інісі Артуро Тальяпиетраға үйленді. Ол 1897 жылдары Берлинде оған қосылып, концерттік жоспарлары мен есептеріне көмектескен. Германия және басқа да еуропалық мемлекеттердегі сәттілігінен кейін Карреньо 1897 жылы АҚШ-қа қуанышпен күтілген аудиторияға оралды. Коннектикут штатының Хартфорд қаласында өткен өнер көрсетуі туралы Hartford Courant газетінің бір рецензенты былай деп жазды: "Тереза Карреньо, пианино виртуозы, бүгін Карнеги залындағы Филармониялық концертте, Антон Сейдлдің басшылығымен алғаш рет өнер көрсетті. Оның тамаша техникасы Knabe пианиносының керемет дыбысын толыққанды көрсетті және ол маусымның ең зор ықыласын алды." Осы сәттен бастап Карреньо өнер көрсетулерінде жетекші артист ретінде, соло немесе оркестрмен бірге өнер көрсетті. Ол Эдвард Григ, Густав Малер, Теодор Томас, Вильгельм Герике, Ханс фон Бюлов және Генри Вуд сияқты көптеген танымал дирижерлердің басшылығымен өнер көрсетті. Генри Вуд өзінің естеліктерінде "Осы ұлы әйелдің барлық музыканттардың сезіміне қаншалықты құрметпен қарағанын жеткізу қиын - ол пианисттер арасында патшайым сияқты көрінетін және құдайша ойнайтын." деп жазды.

Композициялар

Тереза Карреньо фортепиано, дауыс және фортепиано, хор мен оркестр, камералық музыка және бірнеше меренгелер үшін шамамен 75 шығарма жазды, бұл форманы кейбір шығармаларында (мысалы, "Un Bal en Rêve" атты шығармасында) интерлюдия ретінде пайдаланды. Оның ең алғашқы шығармалары (қолжазба түрінде) шамамен 1860 жылға дейін жатады. Нью-Йорктегі дебютінен кейін жарық көрген алғашқы шығармаларының бірі – Луи Моро Готтсхалкқа арналған "Готтсхалк вальсі" (1863). Оның шығармаларының көп бөлігі 1875 жылға дейін жазылып, Париж (Heugel, Brandus & S. Dufour), Лондон (Duff & Stewart), Мадрид (Antonio Romero), Нью-Йорк (G. Schirmer, Edward Schuberth), Бостон (Oliver Ditson & Co.), Филадельфия (Theodore Presser), Цинциннати (The John Church Company), Лейпциг (Fr. Kistner & C. F. W. Siegel) және Сидней мен Мельбурн (Allan & Co.) қалаларындағы түрлі баспагерлер арқылы жарияланды. 1880 жылдан кейін жазылған шығармалардың саны аз болды, оның ішінде хорға арналған екі шығарма: "Himno a Bolívar" (шамамен 1883) және "Himno al ilustre americano" (шамамен 1886). Бірінші шығарма генерал Хоакин Креспоға арналған және 1885 жылы оның Каракасқа сапары кезінде тұңғыш рет орындалды. Екінші шығарма Венесуэла президенті Антонио Гусман Бланконың құрметіне жазылды (1879–1884, 1886–1887). Оның "Kleiner Walzer (Mi Teresita)" (шамамен 1885) шығармасы, қызы Терезитаға арналған, өмірінде ең танымал шығармаларының бірі болды және ол оны көбінесе концерттерінде қосымша нөмір ретінде орындады. 1890 жылдары Берлинде тұрған кезінде Карреньо екі камералық шығарма жазды: "Струнный оркестрге арналған Серенада" (шамамен 1895) және "Си минор квартеті" (1896). Соңғысы 1896 жылы Лейпциг Гевандхаусында Клингер квартетімен орындалды.

Мұра

1938 жылы Карреньоның күлі Венесуэланың Каракас қаласына қайтарылып әкелді. Кейіннен 1977 жылы олар қайтадан қазылып алынып, Ұлттық пантеонға (Panteón Nacional) жерленді. Вассар колледжі Тереза Карреньоның құжаттарын 1930 жылдардың басында алған, ал 1941 жылы ресми түрде сатып алды. 1957 жылы жинақтың бір бөлігі (инвентаризацияланбаған) Вассар мен Венесуэланың Каракастағы Ұлттық кітапханасы арасында бөлістірілді. Бұл материалдар қазіргі таңда Тереза Карреньо атындағы құжаттамалық театр орталығында сақталуда. Вассар колледжінің Архивтер мен арнайы жинақтар кітапханасында Тереза Карреньоның қолда бар құжаттарын іздеуге көмектесетін анықтама бар. Каракастағы Тереза Карреньо мәдени кешені Карреньоның құрметіне аталған. Орталық Венесуэла симфониялық оркестрінің тұрақты орны болып табылады. Кешенде сонымен қатар Тереза Карреньо атындағы құжаттамалық театр және Тереза Карреньо атындағы көрме залы орналасқан. Centro Documental Венесуэладағы Карреньоның негізгі мұрағаты болып табылады. Онда хаттар, заңдық құжаттар, концерт бағдарламалары, ноталар, сын-пікірлер, фотосуреттер және басқа да жеке заттар сияқты бастапқы дереккөздер сақталады. Sala de Exposición-да Карреньоның концерттік киімдері, Вебер пианиносы (венесуэлалық пианист Росарио Марсианоның күш-жігері арқасында қалпына келтірілген) және басқа да жеке заттары қойылған. Сондай-ақ Венерада Карреньоның есімімен аталған кратер бар. 2015 жылдың 1 маусымынан бастап Андреина Гомес Тереза Карреньоның өмірі туралы "Терезита және пианино" атты көркем фильмін түсіре бастады. 2018 жылы оның 165 жылдығын тойлау үшін Google Doodle жасалды.