Индонезиядағы Келуд жанартауының тарихы мен атқылаулары
Kelud
Индонезиядағы Келуд жанартауы: Жауапты жарылыстар тарихы, 2007 жылы лава күмбезінің пайда болуы. Шығыс Ява аймағында орналасқан. Жанар таулар туралы ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Индонезияның Шығыс Явадағы стратовулкан. Келуд (кейде Клут, Клут, Клоет, Клоете, Клоет, Келоед немесе Келут деп те жазылады) – Индонезияның Шығыс Ява провинциясындағы Кедири қаласында орналасқан тау стратовулканы. Индонезиядағы көптеген жанартаулар сияқты, Келуд та өзінің тарихындағы үлкен жарылыстарымен белгілі. 1000 жылдан бері 30-дан астам жарылыс болған. 2007 жылы лавалық күмбезбен кратер толтырылды. Соңғы рет 2014 жылдың 13 ақпанында жарылып, лава күмбезін жойды және Келуд тауынан Батыс Яваға дейін тас, кесек тас және күл шашырады. Жаңбырлы маусымда кратер сумен толады.
Stratovolcano in East Java, Indonesia. The Kelud (, sometimes spelled as Klut, Cloot, Kloet, Kloete, Keloed or Kelut) is an mountain stratovolcano located in Kediri, East Java, Indonesia. Like many Indonesian volcanoes and others on the Pacific Ring of Fire, Kelud is known for large explosive eruptions throughout its history. More than 30 eruptions have occurred since 1000 AD. In 2007, an effusive explosion filled the crater with a lava dome. It last erupted on 13 February 2014, destroying the lava dome and ejecting boulders, stones and ashes up to West Java about from Mount Kelud. The crater filled with water during the rainy season.
1334 жарылысы
Келудтың атылу тарихы Индонезия тарихында ерекше, себебі ол Индонезия тарихи жазбаларында тіркелген санаулы жанартаулардың бірі болды. 1365 жылы Мпу Прапанка құрастырған «Нагаракретагама» поэмасының 1-кантосының 4- және 5-шумақтарында Маджапахит патшасы Хаям Вурюк 1256 Сака жылы, яғни 1334 жылға сәйкес Келуд тауы атқан жылы дүниеге келгендігі айтылады. Прапанка бұл оқиғаны Батара Гурунатаның жер бетіне қайта оралып, яван патшасы болып тууының құдайлық белгісі деп түсіндірді. Бұл жазба сол кездегі (сондай-ақ қазіргі күнге дейін) жавандықтардың санасындағы жанартау сияқты табиғат құбылыстарын құдайлардың нышаны ретінде қарастыруын көрсетеді.
The eruption history of Kelud is quite unique in Indonesian history, because it was one of the few volcanoes whose activities were recorded in Indonesian historical accounts. According to Nagarakretagama canto 1 stanza 4 and 5 (composed by Mpu Prapanca in 1365), King Hayam Wuruk of Majapahit was born in 1256 Saka, which corresponds to 1334 CE, the same year that Mount Kelud erupted. Prapanca argued that this was the divine sign that Batara Gurunata has manifest Himself on earth, reincarnated as the Javanese king. This account also describes the local Javanese psyche at that time (and even up to present) that regarded the natural event such as volcanic eruption, as the divine sign from the gods.
1586 жылғы атылу
Сол жылы Келуд тауының ең қатты жарылысынан 10 000-нан астам адам қаза болды.
On that year, the worst eruption of Mount Kelud killed over 10,000 people.
1919 жылғы балшық ағыны
1919 жылы 19 мамырда Келуд жанартауының жарылысы салдарынан шамамен 5000 адам қаза тапты, олардың көпшілігі ыстық лава ағындарынан (сонымен қатар "лахар" деп те аталады) көз жұмды. 1951, 1966 және 1990 жылдардағы соңғы жарылыстар барлығы тағы 250 адамның өмірін қиды. 1966 жылғы жарылыстан кейін кратер көлінің суын азайту (толық ағызбау) және осылайша лахар қауіптілігін төмендету мақсатында кратердің оңтүстік-батыс жағында Ампера туннельдері (жоғарғы және төменгі) салынды.
On May 19, 1919, an eruption at Kelud killed an estimated 5,000 people, mostly through hot mudflows (also known as "lahars"). More recent eruptions in 1951, 1966, and 1990 have altogether killed another 250 people. Following the 1966 eruption, the Ampera Tunnels were built (top and bottom) on the southwestern side of the crater to reduce (not drain completely) the water of the crater lake and thus reduce the lahar hazard.
1990 жылғы атылу
1990 жылдың ақпан айының басындағы күшті және жарылыс сипатты атылу нәтижесінде жеті километрлік тефра бағанасы, ауыр тефра жауын шашылып, бірнеше пирокластикалық ағын пайда болды. Отыздан астам адам қаза тапты. Ампера туннелінің аузын көміп тастаған, әлі де ыстық пирокластикалық ағын шөгінділеріне қарамастан, жұмысшылар туннель құрылысын жалғастырды. Бұл атылу салдарынан айналасындағы орманнан 300-ден астам маймыл өлді.
A strong and explosive eruption on early February 1990 produced a seven kilometer high column of tephra, heavy tephra falls and several pyroclastic flows. More than thirty people were killed. Workers continued to construct the Ampera Tunnel despite the still hot pyroclastic flow deposits which reached as high as and buried the tunnel's mouth. This eruption killed over 300 monkeys in the surrounding forest.
2007 жылғы атылу
16 қазанда Индонезия билігі Келуд тауына жақын орналасқан 30 000 тұрғынды эвакуациялауға бұйрық берді, себебі ғалымдар жанартаудың белсенділігінің ең жоғары деңгейге жеткенін хабарлады, яғни жарылыс кез келген сәтте болуы мүмкін еді. Келуд тауы 3 қарашада жергілікті уақыт бойынша сағат 15:00 шамасында жарылды. Бұл жарылысты Индонезия үкіметінің вулканология және геологиялық қауіптерді жеңілдету орталығы растады. Жанартаудың шыңы бұлттармен жабылғандықтан жарылыстың басталуын көру мүмкін болмаса да, Индонезияның вулканологтары сейсмикалық деректер жарылыс басталғанын көрсеткенін мәлімдеді. Алайда, 4 қарашаның таңертеңінде Келуд тауы ауаға күл шашып, толыққанды жарылыс орын алып жатқанын көрсетті. "Жарылыс әлі тоқтаған жоқ", - деді Индонезияның вулканология және геологиялық қауіптерді жеңілдету агенттігінің басшысы Саут Симатупанг. Кратерді бақылап отырған сейсмологтар 4 қарашада Келуд тауындағы кратерлік көлдің беткі температурасы 3 қарашадағы 43,9 °C-тан 60,7 °C-қа дейін көтерілгенін хабарлады. Ал 4 қарашадағы температура 3 қарашадағы 45,9 °C-тан 66,1 °C-қа (151 °F) дейін өсті. Осы қатты қызудың салдарынан бу мен түтіннен құралған қалың бұлт пайда болды. 5 қарашада кратерден жаңа түтін мен бу бағаналары көтерілді. Қайнап жатқан су кратерлік көлден таудың беткейлеріне ағып түсті, ал кратер маңындағы сейсмологиялық құралдар жұмысын тоқтатты. Индонезия билігі эвакуация бұйрығына қарамастан, шамамен 25 000 адам қауіпті аймақта қалғанын мәлімдеді. Келесі күні таудың кратерлік көлінің ортасынан лава күмбезі көтерілді. Жабық телеарналар арқылы түсірілген кадрларда ұзынша келген арал көлдің бетінен жоғары көтерілгенін көрсетті. Жанартаудан 1000 метрге дейін биіктікте түтін шықты. Бірақ 48 сағат бойы түтін мен күл түскенімен лава байқалмағандықтан, Индонезияның ресми өкілдері 8 қарашада жарылыс дереу болмайтынын мәлімдеді. Билік өкілдері жанартаудың "бақытсыз жарылыс" күйінде екенін және өткен ғасырда болған көптеген жарылыстар сияқты жарылып кетпейтінін айтты. 12 қарашада Келуд тауы кратерлік көліне лава құюды бастады. Ұзындығы және биіктігі артқан лава күмбезі жарылып, лава суға ағып кірді. Түтін ауаға көтеріліп, күл жанартаудың айналасындағы бірнеше ауылдарды шаң басқан. Ыстық лава күмбезі көл кратерін толыққанды жабады, нәтижесінде көл жоғалып кетті.
On 16 October, Indonesian authorities ordered the evacuation of 30,000 residents living near Kelud, after scientists placed the volcano on the highest alert level, meaning that they expected an imminent eruption. Kelud erupted at about 3 p. m. local time on 3 November. The eruption was confirmed by the Indonesian government's Centre for Vulcanology and Geological Hazard Mitigation. Although no visual confirmation was possible when the eruption began because the volcano's peak was shrouded by clouds, Indonesian government volcanologists said seismic readings showed an eruption was under way. However, on the early morning of 4 November, Mount Kelud spewed ash into the air, indicating a full eruption was taking place. "The eruption isn't over," Saut Simatupang, head of Indonesian Volcanology and Geological Hazard Mitigation Agency, said. Seismologists monitoring the crater said surface temperatures in Mount Kelud's crater lake rose on 4 November to 60.7 °C (141 °F) from 43.9 °C (111 °F) on 3 November. At a depth of , the temperature jumped to 66.1 °C (151 °F) on 4 November from 45.9 °C (115 °F) on 3 November. The extreme heat created a cloud of steam and smoke high. On 5 November, new columns of smoke and steam erupted from the crater. Boiling water cascaded down the flanks of the mountain from the crater lake, and seismological equipment near the crater ceased working. Indonesian authorities said about 25,000 people remained in the danger zone, ignoring evacuation orders. The following day, a lava dome rose through the centre of the crater lake atop the mountain. Closed circuit television cameras showed the long oblong island had pushed about above the surface of the lake. The volcano continued to emit smoke, with plumes reaching 3,280 feet (1000 m) into the atmosphere. But after 48 hours of smoke and ash but no lava, Indonesian officials declared on 8 November that no eruption was immediate. Officials said the volcano was experiencing a "slow eruption" and was unlikely to explode as it had done many times in the past century. By 12 November, Mount Kelud began spewing lava into its crater lake. The lava dome, which had expanded to long and high, cracked open and lava began oozing into the surrounding water. Smoke rose more than into the air, and ash dusted several villages around the volcano. The hot lava dome occupied the lake crater and, consequently, the lake disappeared.