Кіріспе

Третомас – Уэльстің оңтүстік-шығысындағы Кэрфилли қаласының солтүстік-шығысында орналасқан шағын ауыл. Ол Кэрфилли округінің құрамында, ал тарихи тұрғыдан Монмутшир шекарасында жатыр. Бедвас және Махен ауылдарымен көршілес болып, олармен бірге кеңес бөлімін құрайды.

1900 жылдан кейін Жаңа қала

Thomastown деген бастапқы аты бар, оны негізінен Bedwas Navigation Colliery Company (Cynon аңғарындағы Абердардағы шахталардың да) бірлескен иесі Уильям Джеймс Томас салған. Третомас қаласының алғашқы бөліктерінің көпшілігі 1900 және 1913 жылдар аралығында, шахта дамып келе жатқан кезде және Оңтүстік Уэльс көмір бассейнінде көмір өндірісінің ең жоғары деңгейінде салынған. Третомастың қабатты көшелері тиісінше аталған, кейбіреулері Уильям Томас отбасының мүшелерінің құрметіне аталған, сондықтан олар: Уильям, Джеймс, Томас және Мэри. Басқалары жергілікті аймақтармен байланысты, мысалы, Навигация көшесі (Bedwas Navigation Colliery Company компаниясымен байланысты), Коронация көшесі (Елизавета II патшайымның 1953 жылғы таққа отыруына орай), Редбрук даңғылы – Редбрук үйінің құрметіне, ол бір кезде Махеннен ауылға кіретін жолдың сол жағында тұрған (Chequered Flag жанармай құю станциясының қарсы жағында), 1950 жылдардың соңында бұзылғанша. Ол жақын жерде ағып өткен өзеннің атымен аталған және Глин Гвиндегі ескі шахтадан шыққан қызыл тотықтан қызыл түске боялған, қазір Грейг И Раккаға дейін жететін Адисон жолы деп қайта жаңартылған. Адисон Уэйдегі, қазір бұзылған теміржол желісінің үстіндегі көпір шахтадан төгілген көмірдің қалдықтарына салынған.

Тарих

Третхомастағы ең көне ғимарат Ty'n Y Pwll Inn болды, ол жергілікті тұрғындарда "Пайк" (ағылшын тілінде Turn Pike) деп аталады, себебі ғимарат бастапқыда Кэрфилли мен Ньюпорт арасындағы жол ақысын алу үшін салынып, төлемдер қабылдаған алғашқы жол төлеу орталығы болған. Қоғамдық үй ретінде жабылғаннан кейін ғимарат көп жылдар бойы бос тұрып, пайдаланылмады. Connections Community Hub (CCH) 2014 жылы ғимаратты сатып алуға келісті және бүкіл қауымдастыққа арналған көпфункционалды орталық құруды жоспарлады, бірақ қайырымдылық қоры қаржыландыруды қамтамасыз ете алмағандықтан жоспар сәтсіз аяқталды. 2021 жылдың қаңтар айында, жергілікті тұрғындардың наразылығына қарамастан, Кэрфилли ауылдық кеңесі бұрынғы құлайтын ғимаратты бұзуға және оның орнына пәтерлер салуға рұқсат берді. Ғимарат сол жылдың тамызында бұзылды. Брекон және Мертир Тидфил теміржол қадамдары Третхомас арқылы Ньюпортқа шығысқа және Римни, Мертир Тидфил және Бреконға батысқа, Усктегі Талибтон арқылы өтті. Жолаушылар тасымалы 1962 жылдың 31 желтоқсанында тоқтатылды (Фонтан көпірі арқылы Уайт-Харттан Гуэрн-и-Доманға дейінгі айналма желі 1956 жылдың 17 қыркүйегінде жабылды), бірақ желі 1985 жылы Бедвас навигациялық шахтасы жабылғанға дейін Бедвасқа дейін жүк тасымалы үшін қолданылды. Табиғат ескі станцияның екі платформасын жалмап алды, ал Третхомас пен Махен арасындағы бұрынғы жолдың көп бөлігі Сустранс ұйымымен велосипед және жаяу жолдары ретінде жаңартылды, ол Graig Y Rhacca-дағы Ұлттық велосипед желісінің 4-жолына қосылады. Ұлыбританиядағы шахтерлер ереуілі кезінде (1984-1985) 1985 жылдың наурыз айында жабылған шахтаның ешқандай іздері қалмады. Тайниверн террасаларының жанында, жоғарғы Навигация көшесінде орналасқан британдық Бензол кокс пештері, 1986 жылдың Рождество қарсаңында жабылып, көшелер мен үйлер кокс пештеріне тым жақын болғандықтан және вагондардан түскен көмір шаңынан әрдайым лас болғандықтан "Ақ қала" деп аталды. Шахта және "Зауыт" деп аталған құрылыстар 1984/85 жылғы шахтерлер ереуілінен кейін жабылды. Шахта орналасқан жер әлі де қайта құрылмады. Қазіргі уақытта топырақта бензиннің жоғары концентрациясы бар екендігі хабарланды, сондықтан оны қазіргі күйінде қайта пайдалану қауіпті. Бұл аймақ үшін үлкен проблема. Кэрфилли округінің кеңесі жердің көп бөлігін мұра етті және қиын жағдайға тап болды; жерді тазалау жердің құнынан әлдеқайда қымбатқа түсуі мүмкін, сондықтан болашақта оны қалпына келтірудің үміті аз. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс ұшақтары Керфилли тауының басына (аудандағы келушілер оны әлі де кратерлермен толы деп табады) өрт сөндіретін және жарылғыш бомбаларды тастағаны туралы айтуға болады, оны Бедвас/Третхомас тауымен шатастырды, онда Ұлттық Бензол зауытын, көмірден авиациялық отын шығаратын зауытты жою мақсаты болды. Жоғарғы аңғардағы шахталардың құлдырауынан кейін, Третхомас арқылы өтетін Римни өзені, бұрын лас, қараңғы және жағымсыз болғаннан, қазірде көптеген жылдардан кейін қайтадан жануарлар мен балыққа толы, таза және хош иісті өзенге айналды. Третхомас пен Ватерлоо арасындағы басты жолдағы "Фонтан көпірі" осылай аталды, себебі көп жылдар бойы, жол өзгерістерінен бұрын, көпірдің жанындағы жол жиегінде еркін ағатын бұлақ болды. Бұлақтан шыққан жерде тас "фонтан құдығы" жасалды, бірақ, өкінішке орай, жолды жақсарту жұмыстары кезінде ол қиратылды. Көптеген жылдар бойы Третхомас барлық бағытта, емес, тек өнеркәсіпте ғана, сонымен қатар тұрғын үйлерде де үнемі кеңейіп келеді, сондықтан қазір Бедвас қайда бітіп, Третхомас қайдан басталатынын анықтау қиын. Бүгінгі таңдағы белгілі тұрғындарының арасында Джефф Уайтфут (Бедвас, Кардифф және Уэльс Лайнз регби ойыншысы), 2006 жылы Кэрфилли округінің кенті кеңесінің леди-мэрі болған кеңесші Элизабет Олдворт және жергілікті аңыз Рейчел Болл бар.

Денсаулық сақтау саласындағы зерттеулер

Треттомастағы ер адамдар әлемдегі ең ұзақ жүргізілген эпидемиологиялық зерттеулердің бірі – Кэрфилли жүрек аурулары зерттеуіне қатысады. 1979 жылдан бері, 1918-1938 жылдары туған және Кэрфиллиде және оның маңындағы Абертридвр, Бедвас, Макен, Сенгенид және Треттомас ауылдарында тұратын ересек еркектердің өкілдік үлгісі зерттеуге қатысып келеді. Зерттеу барысында денсаулық және өмір салты туралы кең ауқымды мәліметтер жиналды, олар медициналық басылымдарда 400-ден астам жарияланымның негізі болды. Ерекше есептердің бірі – салауатты өмір салтына байланысты қан тамырлары ауруларының, диабет, танымдық қабілеттердің төмендеуі және деменцияның азаюы туралы болды.